Oosterscheldekering

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Oosterscheldekering

Oosterscheldekering-a Herbehereak uholdeetatik babesteko eraikitako dike bat da, Schouwen-Duiveland eta Noord-Beveland uharteen artean kokatua. Delta Planaren barruan egindako 13 dikeetatik handiena da. Proiektuaren arduraduna North Sea Flood of 1953 enpresa izan da. Herbehereak babesteko egin diren babes guztien artean, Oosterscheldekering da nabariena. American Society of Civil Engineers elkartearen ustez, dike hori da mundu modernoko 7 mirarietako bat.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiru kilometroko luzera du eta bere gainean errepide bat dago, autoak pasa ahal izateko. Dike hau zementuzko 65 zutaberen gainean kokatuta dago. Zutabe hauen artean altzairuzko 62 ate antzeko daude. Pieza hauek dike lehorrean eraiki ziren, langileen segurtasuna bermatzeko. Hiru kanalen gainean eraikia dago, Hammen, Schaar van Roggeplaat eta Roompot. Dikearen eraikuntza errazteko Neeltje Jans irla artifiziala sortu zen estuarioan. Eraikuntza lanak amaitu ondoren bisitarientzako heziketa gune bat eta dikearen mantenu-lanetarako gunea jarri ziren bertan.

Oosterscheldekering munduko barrerarik handiena da, ekaitzek sortutako itsas mailaren aldaketetatik babesten du.

Zergatik sortu zen[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herbehereak satelite irudian

Estatuaren berezitasun nagusienaren berri Herbehereak izenak berak ematen digu, Nederlanden jatorrizkoak bezala: lurraldearen erdiak metro bakarreko garaiera du. Ipar-mendebaldea lau-laua da eta toki batzuetan itsas mailaren azpitik dago. Hego-ekialdean Goi Herbehereak daude, itsas mailaren apur bat gainetik daudenak. Erdi Aroan eraikitzen hasi ziren dike, babes duna eta ur-drainatze konplexuek uholdeetatik babesten dute lurraldea eta estatuaren azalera %20an handitzea ahalbidetzen dute.

1953ko uholdea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Herbehereetako geografia»

1953ko uholdea (nederlanderaz "De Watersnood", uholdea) 1953ko urtarrilaren 31tik otsailaren 1era izan zen. Dike asko apurtu ziren Zeelanda eta Hego Holanda eskualdeetan, marea bizi eta ekaitz handi baten ondorioz. Herbehereetako lur zati handi bat, bai kostaldekoa zein lur barnekoa, desagertu egin zen uraren erruz. 1.835 pertsona eta abere asko hil ziren uholde honen ondorioz.

Delta Planeko dikeen kokapena

Delta plana[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herbehereetako herrialdeak beti kontuan izan du ura, kalte handiak sortu dituelako. 1953 urteko uholdeak izugarrizko galerak eragin zituen herrialdean eta, horregatik, zerbait egitea erabaki zuten. Gobernuak dike handi bat eraikitzea erabaki zuen, olatu handietatik eta uholdeetatik babesteko. Delta Plana uholdea gertatu eta 20 egunera sortu zen, Herbehereak ondo babesteko asmoarekin. Plan horren baita 13 dike egin dira dagoeneko; Oosterscheldekering dikea da guztien artean garrantzitsuena.

Maeslantkering

Natura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oosterscheldekering-en inguruan landaretza eta animalia ugari daude. Uraren tenperatura, gatz kantitatea eta elikagaiak aurkitzeko aukera anitzak direnez arrain, hegazti eta landaretza eta belaki asko aurkitu daitezke. Ez daude bakarrik ezpezia asko, baizik eta animali edo landare kantite asko ere.

Arrainak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune horretan aurki daitezke arrainak

66 arrain mota aurki daitezke barrera honen ondoan urte osoan zehar. Arrain orien artean aurki daitezke adibidez mihi-arrain europearra, mihi-arrain arrunta eta beste hainbat arrain.

Hegaztiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oosterscheldekering-ek elkartzen dituen bi uharte artean eta Wadden itsasoan hegazti asko aurki daitezke. Herbehereetan aurki daitezke hegazti guztien artean, gehiengoak leku honetan aurkitzen dira. Hau gertatzen da 4 faktore garrantzitsuengatik:

Inguruabar hauei esker hegazti askoren leku gogokoena da Oosterscheldekering dagoen ingurua. Udaberriean hegaztia asko heltzen dira hona eta ,aldiz, udazkenean leku beroagoetara hegan egiten dute, horien artea ahateak eta antzarak.

Arazoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herbereheak babesteko priektua egiteak arazo nahiko ekarri zituen. Hasiera batean pentsa daiteko honelako proiektu batek bakarrik alde honak eduki ditzakela, baina pertsona nahikotxo honen aurka jarri ziren. Pertsona hauen artean gehienekoak ekologistak edo ekilogista taldeak, adibidez: greenpeacekoek[1]. Hauen ustetan ingurumena kaltetu egingo luke dike honek, ondo ingurumen eta itsan hondo guztia ondatuz.

Eraikitzerakoan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Proiektuari baimena eman aurretik galdera bat azaldu zen, nola izango zen posible barrera handi eta pisutsu hori itsaso gainean eraikitzea? Ikerketa sakon bat egin zen eta itsaspearen dentsitatea eta sendotasuna, lur azpiko lur maila ezberdinak eta hondoaren osakera ikertu egin zen. Ikerketa honen ondoren pentsatu zuten itsaspea moldatzea dikea geroago ez mugitzeko. Laborategietan hainbat esperimentu egin ziren eraikitzeko era onena asmatzeko.

Itsas hondo asendotseko hainbat lan aurrera eraman ziren. Mytilus itsasontzia [2] dardar-zutabe batzuk jarri zituen. Gero zutabe horietan koltxoi sintetiko batzuk jarri ziren, eta hauek aldi berean, zementuz estali zituzten. Ondoren lohi kendu eta area sartu zeren haren ordez. Aldaketa guzti hauek egin eta gero, itsas hondoa oraindik nahiko ahula zen eta erabiki zen koltxoi sintetiko gehiago egitea. Honek emaitza ona lortu zuen.

Oosterscheldekering goitik ikusita

Naturarekin arazoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune honetako paisai ezin da beste inon aurkitu. Lurra eta itsasoaren bat egitea ikaragarrizko onura dakar bai animali bai landarentzako. Biodibertsitatea oso handia da 70 mota arrain, 140 mota landare eta alga, 350 mota uretako animale eta 500 eta 600 artean lurreko animali aurki daitezke. Ingurune hau oso garrantzitsua da han ehizatzen, ugaldu edo negua pasatzen dute hegaztientzat.

Oosterschelde egitea suposatu ahal zuen ezpezie hauetako asko galtzea, muskuilu eta ostrak barne. Honek arazo ekonomiko latzak ekar zitezkeen, Yerseke eta Bruinisse arrantzaleentzako galera handia izango litekelako. 1870. urtetik Herberehetako zonalde horretako biztanleak nekazaritzan eta abeltzantzan aritu dira ingurune horretan eta dike hau eraikitzea berain bizimoduarekin bukatzea suposatzen zuen.

Ingururugiro arazoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egunero kutsadurari buruzko artukuluak irakur ditzazkegu, konpainiak ibaiak edo ingurumena kutsatzen dutenak, petroleoa itsasora isurtzen dituzten itsazontziak, animali eta landare asko existetzeari usten diotenak... eta guzti honek guk, gizakiak eraginda da. Herberehentzako ingurumena oso garrantzitsua da eta asko zaindu behar den.

Iparraldeko itsasoa oso garrantzitsua da, arrantza asko hor egiten delako. Arrantza masibo honen ondoroz arrain mota asko desagertu dira eta beste askok desgertzeko sorian daude. Arazo hauek ain larriak bihurtu dira, zeinek Herbereak bakarrik ezin dituen konpondu. Arazo honi Oosterscheldekering dikearen arazoa gehitzea, izugarria izango litzateke, ia itsas animali guztiekin akabatuko litzateke. Arazo honetaz konturatuko ginateke urte batzuk barru, bakailao desagertzeko sorian egongo denean. Hala ere potentzia batzuen buruak gehiago kexkatzen dira ekonomiaz ingurumenaz baino. Hau dela eta talde ekologistek gogor egin diote dike honen eraikuntzaren aurka, ingurumena babesteko asmoz.

Itsas-mailaren igoera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orain dela 18000 urtetik itsas maila 120metro igo da, eta igotzen jarraitzen du. XIX mendera arte igoera konstente mantetzen zen 0.1 - 0.2 mm urtero, gutxi gorabehera. 1900 urtetik aurrera itsas-maila 1 - 3 mm igotzen hasi zen urtero eta 1992 urtetik kalkulatzen da 3mmko iguera duela urtero.

Urtea XIX. mendea 1990 1992 1992tik aurrera
Itsas mailaren igoera (batez bestekoa)(mm) 0.1-.02 1-3 2-3 3tik gora
Iturria: [3]

Baldintza atmosferikoek ere garrantzia asko du fenomeno honetan. Hauek presio atmosferikoa igo ahal dezakete eta ekaitz batean oraindik ere gehieago igotzen da itsas-maila.

Arazo hau kontuan hartu behar izan dute dikea eraikitzeko eta urte askorako baliagarria izateko. Urtero 3mm ura igotzen bada ezin da dike baxu bat edo oraingo itsas-mailarentzako balio duena eraikitzea. Baino dikea altuagoa eraikitzea, oinariak handiagoak egitea suposatzen du, eta honek aldi berean itsas hondoaren zati handiago batekin bukatzea.

Baldintza hauek kontuan izanda, zerbait egin behar zuten etorkizun bati begira erabilgarria izateko baina aldi berean ingurumena ahalik eta gutxien kaltetzeko.

Dike gaineko errepidea

Uraren kutsadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Guztiok dakigu urik gabe bizitza bukatu egingo zela, ura nahitaezkoa delako Lurraren bizitzaren kontzerbaziorako. Organismo guztiak ura behar dute, bai edan behar dutelako bai urez eginak daudelako, marmokak adibidez. Baina arazoa da organismo bizidun gutziok ur kutsatu gabea bakarrik edan ahal dugula. Ura substantzia toxikoren bat badauka organismoak, landareak edo animaliok gaixotu egin gaitezke. Uraren kontaminazioa oso handia bada arrain eta animali asko hil daitezke, eta kutsatutako animaliak edo muskuiluak ezin daitezke jan. Oosterscheldekering arrisku hori ekar zezakeen.

Ura kutsatzeko zazpi arrazoi nagusi daude:

  1. Petrolioa eta antzekoak.
  2. Peztizidak eta herbizidak.
  3. Burdin arinak.
  4. Hondakin toxikoak.
  5. Gehiegizko material organikoa.
  6. Sedimentuak.
  7. Kutsatutako organismoak.

Urarekin sortutako arazo honek Ekologistek proiektu honen aurka aritzeko beste kontra bat izan da. Berain ustetan barrera honek ura kutsatzea ekar zezakeen.

Konponbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oosterscheldekeringko ateak

Kontuan izanda Oosterscheldekering dikea eraikitzeko hainbeste arazo zeudela ikusita eta hainbeste gauza proiektu honen aurka, zerbait egitea erabaki zen aurrera eraman ahal izateko. Hauek izan dira arazo nabarmenak:

  • Ekologistek ingurumena babesteko dikearen aurka daude.
  • Itsas-mailaren igoera dakartzan kalkuluak eta ondorioak ingurumenean.
  • Ozono geruzarekin sortutako arazoak.
  • Itsasko animali eta lurreko animali askoren bizitzak arriskuan egongo lirateke.

5 arrazoia nagusi hauen aurka ezer egin ezin zezatela ikusi zuten Delta Works-ekoek eta konponbide bakarra zerbait egitea zen. Azkenean oso konponbide sinple baina eraginkorra aurkitu zuten.

Errepide azpiko eta 62 zutabeen arteko hormak mugikorrak egitea.

Horma hauek irekita egongo dira beti, ura pasatu ahal izateko eta bertako animalien ingurumena ahalik eta gutxien hondatzeko. Ordenagailu batek kontrolatuko ditu ate hauek noiz itxi beharko diren. Ekaitz bat gerturatzerakoan ordenagailuak bidalita itxiko dira bakarrik. Asmakuntza honekin bi arazo larrienak konponduta daude. Ingurumenaren kaltetzearena eta animalien bizitzaz arduratzea.

Ura ez kutzateko, ezta ozono geruza, erabili diren materialak ahalik eta ekologikoenak dira. Proiektu onen onura (Herbereak babestea) askoz garrantzitsuagoa da. Hau da Delta Works-eko taldeak egin duen baieztapena. Talde ekologikoek ikusita zer nolako materialak erabili dituzten, bat datoz eta onartu egin dute dikea eraikitzea.

Itsas-mailaren igoera kalkulu sakon batzuk egin ostean 50m-ko altuerakoa eraikitzea erabaki dute. 50m-koak uratik irteterakoan hasten dira zenbatzen.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Oosterscheldekering Aldatu lotura Wikidatan