Paraná

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau ibaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Paraná (argipena)».
Paraná
Río Paraná (es) Rio Paraná (pt)
Paraná River, Rosario (2).jpg
Parana ibaia Rosarion.
Kokapena ArgentinaArgentina
BrasilBrasil
ParaguaiParaguai
Luzera 4.880 km
Arroa 2.582.672 km²
Emaria ahoan: 17.290 m³/s
Iturburua Paranaiba, Grande ibaia
Ibai ahoa Río de la Plata
Riodelaplatabasinmap.png

Paraná[1] (gaztelaniaz: Río Paraná, portugesez: Rio Paraná) Brasil, Paraguai eta Argentina zeharkatzen dituen Hego Amerikako ibaia da. 4.880 km luze da eta 2.582.672 km²ko arroa hartzen du. Rio Grande eta Paranaiba ibaiek osatua da, eta Rio de la Platan isurtzen du ura. Paraguai ibaia da adar nagusia. Ontziz ibil daiteke 3.215 km-tan.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Paraná hitzak «Itsasoaren senide» edo «Itsasoa bezalakoa» esan nahi du tupi hizkuntzan.

Ibilbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Paraná ibaia Brasilgo São Paulo, Minas Gerais eta Mato Grosso do Sul estatuen artean du sorburua, Rio Grande eta Paranaiba ibaien bilgunean. Salto del Guairá hiritik aurrera Brasil eta Paraguairen arteko muga egiten du 190 km-tan, eta aurrerago Argentina, Paraguai eta Brasilen artekoa. Iguazu ibaiaren ahotik aurrera, Argentina eta Paraguairen arteko muga egiten du. Hortik mendebalderantz jotzen du Paraguai ibaia jaso arte; orduan hegoalderanzko norabidea hartzen du, Rio de la Platara isuri arte.

Ibilbidea hiru tartetan banatzen da:

  • Goiko ibaibidea edo Goi Parana: (1.550 km), iturritik Paraguai ibaiaren ahoraino. Tarte honetako ibaiadar nagusiak:
    • Ezkerraldetik: Tieté, Paranapanema, Ivaí, Piquirí eta Iguazu.
    • Eskuinaldetik: Verde, Pardo, Ivinhema eta Monday.
  • Erdiko ibaibidea edo Erdialdeko Parana: (722 km), Paraguai ibaiaren ahotik Diamante hiriraino. Tarteko ibaiadar nagusiak:
  • Beheko ibaibidea edo Behe Parana: (298 km), Diamante hiritik Rio de la Plataraino. Tarteko ibaiadar nagusiak:
    • Ezkerraldetik: Carcarañá eta Luján.
    • Eskuinaldetik: Victoria eta Gualeguay.

Hiri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Parana–Paraguai ibaien arroan 75 milioi pertsona bizi dira. Arroan dauden hiri nagusiak São Paulo, Buenos Aires, Curitiba, Asuncion, Campinas eta Rosario dira. Ibai bazterreko hiri nagusiak, berriz, hauek dira:

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Juan Díaz de Solís 1515ean Paranara iritsi zenean, tupi-guarani herria bizi zen ibaiaren arroan. 1527an Sebastian Cabotok Sancti Spiritus gotorlekua eraiki zuen Parana ibaiaren mendebaldeko ertzean, eta 1536an alde horretan bertan Nuestra Señora de Mendoza herria eraikitzeko agindua eman zuen Pedro de Mendozak.

Arazo handiak sortu ditu ibai honek, energia hidroelektrikoa dela eta, Brasil, Paraguai eta Argentinaren artean; nolanahi ere, 1979. urtean itun bat sinatu zuten elkarrekin.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Paraná Aldatu lotura Wikidatan