Begi

Giza begia.

Begiak ikusmenaren organoak dira. Gizakiengan, buruaren aurrealdean daude kokatuta, aurpegian. Begiak edo begi-globoak beste zenbait organo ditu inguruan, babesleak batzuk (betileak, betazalak, etab.), mugitzekoak besteak (begi-globoaren giharra). Begi-globoak esfera itxura du eta betzuloan dago. Hiru mintzez osatuta dago. Lehena edo kanpo-esklerotika, zuria da, trinkoa eta gogorra; bere aurreko barrunbea gardena eta ganbilagoa da, erloju-beira bezalakoa, eta kornea deritzo. Bigarren mintza koroide izenekoa, iluna da eta esklerotikaren azpian dago; aurretik betazaleko giharra eta irisa daude. Azken hau trenkada biribil eta laua da, zutik jarria, erdigunean irekigune bat duena: begininia. Hirugarren mintza erretina da; begiaren mintz sentikorra da erretina, begi nerbioaren luzapena baita berez; kopa baten gisa hedatzen da, koroidea estaliz. Begiaren parte gardenak honako hauek dira:

• Kristalinoa, lente txikia, gardena eta malgua, irisaren atzean dagoena.
• Humore urtsua, kornea eta kristalinoaren artean dagoen isurkari kolorgea dena
• Humore beirakara, jelatina antzeko gai gardena, erretinaren eta kristalinoaren artean dagoen tartea betetzen duena.

Begia argazki-makinarekin erka daiteke: hala, objektiboa, kristalinoa izango litzateke; diafragma, irisa; eta argazki-orria berriz erretina.

Anatomia

Giza begiaren eskema

Aurreko segmentua

• Kornea (7).
• Iris (3): Begi-ninia erdialdean dauka.
• Kristalinoa (8).
• Humore urtsua (4).

Atzeko segmentua

• Humore beirakara (14).
• Erretina edo betsarea (13).
• Koroidea: (9).
• Konjuntiba.
• Nerbio optikoa (10).

Aurreko eta atzeko segmentuetan

• Esklerotika edo esklera (1).

Begien kanpokoak

• Bekainak.
• Betileak.
• Betazalak.

Lotutako gaixotasunak

• Astigmatismoa.
• Begi-lauso edo kataratak.
• Glaukoma.
• Hipermetropia.
• Keratitis.
• Konjuntibitis.
• Presbizia edo "ikusmen nekatua".
• Miopia.

Oftalmologia da begiekin lotutako gaixotasunetaz arduratzen den espezialitate medikoa.

Erreferentziak

• Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek lizentzia librearekin laga zituen, euskal Wikipedia osatzeko proiektu baterako.