Bitamina
Bitaminak organismo bizidunetan zenbait erreakzio metaboliko gerta daitezen behar beharrezkoak diren sustantzia organikoak dira. Oso kopuru txikiak behar izaten diren arren, giza gorputzak sintetizatu ezin dituenez, ezinbesteko mantenugaiak dira, hau da, behar beharrezkoa da elikagaien bidez sustantzia hauek jasotzea osasuntsu egoteko.
Gorputzean funtzio erregulatzailea betetzen dute bitaminek entzimen kofaktore lana eginez, koentzima gisa edo talde prostetiko gisa. Honela, bizidunen oinarrizko funtzioetan parte hartzen dute, metabolismoan, mineralen orekan, eta egitura eta ehunen kontserbazioan esaterako. Ez diote energiarik ematen organismoari eta egitura funtziorik ere eztute betetzen.
Bitaminen eskasiak abitaminosi izeneko gaixotasun larriak eragin ditzake. Bestalde, zenbait bitamina behar baino gehiago hartzeak ere ondorio txarrak dakartza, hiperbitaminosia eraginez.
1913an Casimir Funk poloniarrak bitaminak deskribatu zituen lehen aldiz.
Sailkapena [aldatu]
Disolbagarritasunaren arabera, bi mota bereizten dira:
Bitamina liposolugarriak [aldatu]
Elikagaien gantzetan daude, eta gorputzak era egokian xurga ditzan, beharrezkoa da pankreak eta behazun xixkuak beren lana ongi egitea. Gorputzean metatu daitezke. Mota honetakoak dira:
- A bitamina edo erretinola
- D bitamina edo kolekaltziferola
- E bitamina edo tokoferola
- K bitamina
Bitamina hidrosolugarriak [aldatu]
Uretan disolbagarriak dira eta tratamentu termiko arinekin deusezta daitezke. Ez dira orokorrean gorputzean metatzen, iraitz aparatuaren bidez kanporatzen dira. Talde honetakoak dira:
- B1 bitamina edo tiamina
- B2 bitamina edo erriboflabina
- B3 bitamina, PP bitamina edo niazina
- B5 bitamina edo azido pantotenikoa
- B6 bitamina edo piridoxina
- B8 bitamina, H bitamina edo biotina
- B9 bitamina, M bitamina edo azido folikoa
- B12 bitamina edo zianokobalamina
- C bitamina edo azido askorbikoa
