Kaxmir

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Kaxmir


कॅशीर, کٔشِیر

Ez da estatua
Kaxmir
Hiri nagusiak India: Srinagar, Jammu, Leh
Pakistan: Muzaffarabad, Gilgit, Skardu
Eremua 242.800 km²
Biztanleria 11.500.000 inguru (2000)
Dirua India: Errupia
Pakistan: Errupia
Txina: Renminbi
Herritarra
Hizkuntza(k) kaxmirera, hindia, urdua

Kaxmir[1] (kaxmireraz कॅशीर, کٔشِیر , hindiz कश्मीर , urduz کشمیر) Indiako antzinako erreinua da, 1971ko su-etenaren ondoren Indiako Batasunaren eta Pakistanen artean banatua. Pakistango parteak Azad Kaxmir du izena eta Indiako Batasunari dagokionak Jammu eta Kaxmir.

Ekialdeko partea Txinako administrazioaren mende dago. 222.800 km2 eta 6.000.000 biztanle. Biztanle gehienak musulmanak dira. Hiri nagusiak: Srinagar Indian eta Skardu Pakistanen. Indiar azpikontinente ipar-mendebaldeko eskualdea da. Historian zehar, Kaxmir izena Himalaia eta Pir Panjal mendikateen arteko harana izendatzeko erabili da.

Orografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Berdez Pakistanen aginpean (Azad Kaxmir), marroiez Indiaren aginpean (Jammu eta Kaxmir eta Ladakh), Aksai Chin Txinaren aginpean

Mendi kate garaiez dago osatua, ipar-mendebaletik hego-ekialderako norabidean (gailur handiena Nanga Parbat, 8.114 m); horien artean ibar sakonak daude, antzina printzerri burujabeak zirenak.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alpeetakoa da ipar-ekialdean eta tropikoz behekoa hego-ekialdean.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beretzat hartua: Gunea Biztanleria  % Musulman  % Hindu  % Budista  % Besteak
 Pakistan Iparreko gunea ~3 milioi %99
Azad Kaxmir %99
 India Jammu ~7 milioi %30 %66 %4
Ladakh %46 %50 %3
Kaxmir Harana %95 %4
 Txina Aksai Chin
BBCren estatistika In Depth

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibarrak oso emankorrak dira, eta fruituak, artoa, arroza eta tabakoa lantzen dira. Ardi aziendak ere badu garrantzirik. Industria ez da asko garatu; zeta eta lana lantzen duten familiako lantegiak dira gehienak. Mea baliabideak ugariak badira ere, ikatz eta bauxita hobi batzuk baino ez dira ustiatzen.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Kaxmirko gatazka»

Musulmanak ez ziren Kaxmirrera heldu, mendien muga zela eta. Dinastia hinduen mende egon zen, 1338an azken erreginak, Kota Devik, bere burua hil eta erreinua sultan herri musulman bihurtu zen arte. 1739an Afganistango erreinuaren mende geratu zen, eta 1819an Ranjit Singh sikhen marajak hartu zuen aginpidea.

1846an Britainia Handiaren mende geratu zen; Gulab Singh, Ranjit Singhen funtzionario zena, izendatu zuten maharaja berria. Hark, Tibeten mendeko zen Ladaj herrialdea beretuz, lurraldea zabaldu zuen. 1948an, britainiarrak alde egin ondoren, Pakistanek eta Indiako Batasunak berentzat eskatu zuten Kaxmir, eta horrek bi lurraldeen arteko gerra piztu zuen

Nazio Batuen Erakundeak bitartekari lanak egin ondoren, behin behineko bi partetan banatu zuten Kaxmir, erreferendum baten zain. NBE-etako erabakien kontra ordea Indiak bere osteek hartutako lurraldea beretu zuen (1957); erantzun gisa Txinako Herri Errepublikak Aksai Chin ordokia hartu zuen eta muga itun bat izenpetu zuen Pakistanekin (1963).

1965ean Indiaren eta Pakistanen arteko bigarren gerra piztu zen, baina mugak ez ziren aldatu. 1971n berriz ere istiluak hasi ziren, eta bake hitzarmenaren araberako muga zaharraren ordez beste bat jarri zuten, su-etenaren ondoriozkoa, urte bereko abenduan.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Kaxmir


Geografia Artikulu hau geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.