Oviedo

Oviedo
Asturias
Campoamor Antzokiaren aurrekaldea.
Izen ofiziala	Oviedo
Estatua Erkidegoa Probintzia Eskualdea	Espainia Asturias Asturias Oviedo
Alkatea	Gabino de Lorenzo (PP)
Koordenatuak	43°21′44″N 5°50′39″W
Oviedo
Oviedo
Eremua	186,65 km2
Distantzia	447 km Madrila
Postakodea	33001 > 33013
Biztanleria	224.713 bizt (2005)
Dentsitatea	1.203,93 bizt/km²
Sorrera	VIII. mendean
http://www.oviedo.es

Oviedo (asturieraz Uviéu) Asturiasko Printzerriko (Espainia) eta izen bereko eskualdearen hiriburua da. Udalerriak 220.074 biztanle zituen 2007ean, eta hiriak 214.883.

Negozioen eta merkataritzaren hiriburua da, Oviedoko elizbarrutiko egoitza eta Asturiasko gune administratibo eta unibertsitarioa.

Historia

Erdi Aroa

• VIII. mendean Fruela I.a asturiar erregeak Oviedo sortu zuen. Alfontso II.ak hiri hau Asturiasko Erresumaren hiriburutzat hartu zuen data ezezagunean, baina 812. urtea baino lehen edozein modutan. Halaber, gotzain-hiri eta gotorleku bihurtu zuen, eta jauregi, eliza eta bestelako eraikinak eman zizkion. Hiria babesten zuen harresiak, gaur egun ia erabat desagertuta, zirkulu itxura zeukan eta muinoari egokitzen zitzaion. 11 hektareako azalera zeukan eta barne 6.000 pertsona inguru babesten zuen 3 auzotan banaturik: "La Villa", eraikinik zaharrenak barne hartzen zituena; "Cimadevilla", merkataritza eta erromesaldiekin lotua eta azkenik "Socastiello".

Oviedoko katedral gotikoa

• IX. mendean, Ramiro I.aren erregealdian, Santa María del Naranco eta San Miguel de Lillo eraiki zituzten, gaur egungo monumentu famatuak direnak.
• X. mendean, Errekonkistaren garaian, León hiriburu bilakatu zen. Hala ere, 1075. urtean Alfontso VI.a Gaztelakoak Oviedori garrantzia berreskuratu zion gaur egungo katedralaren ondoan dagoen Areto Santuan erlikiak eta harribitxiak direla-eta.
• 1388an Joanes I.a Gaztelakoak Asturiasko Printzerria sortu eta Oviedo hiriburu izendatu zuen.

Aro Modernoa

• 1521ean sute batek hiria suntsitu zuen eta horren ondorioz kaleen egitura aldatu behar izan zuten.
• XVIII. mendean kultura mugimendua handia zen, eta bertan nabarmentzekoa da Benito Jerónimo Feijoo. Halaber, "Sociedad Económica de Amigos del País" elkartea eta Oviedoko Unibertsitatea sortu zituzten. Orduan 8.000 pertsona bizi ziren gutxi gora-behera, hiriaren zabalkundeari esker.

Azken mendeak

• 1850etik aurrera hiriak garapen industrial handia bereganatu zuen, bai eta meategietatik eta itsas portuetatik etorritako ondasunak kudeatzeko gune bihurtu ere. Komertzioak aurrerago hartu zuen indarra, XX. mendearen lehenengo zatian, eta Uria kalean kontzentratu zen bereziki. Garraiobideak ere asko garatu ziren, trenbide eta autobusak alegia.
• Asturiasko Iraultza delakoaren garaian Areto Santua dinamitatu egin zuten, 1934an, eta beste hainbat eraikin historiko kaltetuta gelditu ziren. Francoren kolpearen ostean, Aranda koronelaren eskuetan gelditu zen hiria, Espainiako iparraldean frankisten menpe hasieratik egon zen bakarra, 90 eguneko setioa pairatu zuen arren.
• 1981etik Oviedon ematen dituzte Asturiasko Printzearen Sariak, Campoamor antzokian zehazki. 1991tik bestela Gabino de Lorenzo (PP) alkatea dabil boterean.

Ondasun nabarmenak

• Areto Santua, katedralari atxikitako IX. mendeko eraikina.
• Santa María del Naranco eta San Miguel de Lillo, hiriaren inguruetan dauden arkitektura asturiarreko elizak.
• Campoamor antzokia.
• Printzerriaren Batzar Orokorra.
• "Casa de la Rúa" (XV. mendekoa).
• Fontán enparantza.
• Arma fabrika.
• Gas fabrika.

Banaketa administratiboa

Oviedo 30 parrokiek osatzen dute eta gaur egun biztanleriaren %80 hiriaren erdigunean bizi da:

Parrokia	Biztanleria	Parrokia	Biztanleria	Parrokia	Biztanleria
Agüeria	794	Loriana	251	Piedramuelle	507
Bendones	225	Manjoya	952	Pintoria	59
Box	949	Manzaneda	209	Priorio	417
Brañes	69	Naranco	83	Puerto	218
Caces	279	Naves	107	San Claudio	2.505
Cruces	976	Nora	114	Santianes	89
Godos	710	Olloniego	1.169	Sograndio	389
Latores	678	Oviedo	204.965	Trubia	1.947
Lillo	340	Pando	137	Udrión	140
Limanes	834	Pereda	181	Villapérez	351

Kirolak

Real Oviedo hiriko futbol talde nagusia da, 1926an sortua eta 2001 arte tarteka Espainiako futbol ligako lehen mailan ibilitakoa, guztira 38 denboralditan. Urte hartan krisialdi ekonomikoak jota taldearen gainbehera hasi zen. Gaur egun Bigarren B mailan dabil.

Oviedotar ezagunak

• Enrique Castro "Quini" (1949-), futbolaria.
• Samuel Sánchez (1978-), txirrindularia.
• Fernando Alonso (1981- ), 1 Formulako gidaria.

Kanpo loturak

• (Gaztelaniaz)(Asturieraz) Oviedoko Udalaren webgunea
• (Gaztelaniaz) "Principe de Asturias" Sarien webgunea