Roald Dahl

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Roald Dahl
Roald Dahl
Roald Dahl en 1954
Datu pertsonalak
Jaio 1916ko irailaren 13a
Llandaff, Cardiff, Gales (Erresuma Batua)
Hil 1990eko azaroaren 23a (74 urte)
Oxford (Erresuma Batua)
Lanbidea Idazlea
Webgunea [1]
Patricia Neal eta Roald Dahl

Roald Dahl (Llandaff, Cardiff, 1916ko irailaren 13 - Great Missenden, Buckinghamshire, Ingalaterra, 1990eko azaroaren 23) eleberri eta ipuin laburren idazle galestarra izan zen, norvegiar jatorrizkoa. Umeentzako zein heldueentzako arrakastaz idatzi zuen. Haren liburu famatuenetako batzuk: Charlie eta txokolate-lantegia, James and the Giant Peach, Matilda, The Witches, The BFG, eta Kiss Kiss.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Roald Dahl Cardiffeko Llandaffen jaio zen, Galesen, 1916ko irailaren 13a. Gurasoak norvegiarrak ziren, aita Harald Dahl eta ama, berriz, Sofie Magdalene Hesselberg de Dahl. Roald izena eman zioten semeari Roald Amundsen esploratzailearen omenez, Norvegian heroi nazionala baitzen garai hartan. 1920an, Roaldek 4 urte zituenean, bere 7 urteko arreba Astri Dahl hil zuen apendizitisak. Handik aste gutxitara 57 urteko aita ere hil egin zitzaion, neumoniaz. Ama alargunak ez zuen Norvegiara itzuli nahi izan eta Erresuma Batuan geratu zen, senarrak seme-alabak eskola ingelesetan hezteko nahia baitzuen. Ama ere denbora gutxira hilko zuen kantzerrak.

8 urte besterik ez zituen zuzendariak Roald Dahl eta bere 4 lagunak jipoitu zituenean eskolako kaiola batean aurkitu zuten xagua goxokien potean sartu zutelako. Amari gehiegizko zigorra iruditu zitzaion eta semea eskolatik atera egin zuen.

9 urte zituenean, mutila St. Peter's Schoolera bidali zuten, Weston-super-Mareko eskola pribatura eta hantxe ikasi zuen 1923tik 1929ra arte.

13 urtetik aurrera, berriz, Derbyshireko Repton Schoolen egin zuen heziketa; prefektoaren laguntzailea izan zen eta fiveseko eskola ekipoaren kapitain ere izan zen, argazkigintzan zaletzen joan zelarik. Reptonen egon zen urteetan, Cadbury txokolate fabrikak eskolara bidali ohi zituen produktu berriak hango ikasleek probatzeko xedean. Dahlen ametsa izaten zen Cadbury jauna harrituko zuen txokolate barra berri bat asmatzea eta honek eman zion bere haurrei zuzenduriko bigarren liburua izango zen Charlie and the Chocolate Factory idazteko ideia.

Haurtzaro eta nerabezaroan zehar, Norvegian pasatu zituen udako oporrak. Hautzaroa da Boy liburuaren gaia. Ez dela autobiografia dio behin eta berriro, haurtzaroan bizitako gertakizunetan oinarritzen bada ere.

Eskola bukatu eta gero, Ternua esploratzen eman zituen 3 bat aste Public Schools Exploring Societyn eta, 1934ko uztailean, Royal Dutch Shell petrolio enpresan hasi zen lanean. 2 urtez Erresuma Batuan trebatzen aritu ondoren, Dar es Salaamera destinatu zuten, Tanganikan (gaurko Tanzanian). Han bizi beste Shelleko 2 lankideak bezala, luxu handiz bizi zen Dar es Salaamen, sukaldari eta laguntzaile pertsonal eta guzti. Baina arriskuak ere ez ziren nolanahikoak izan, Tanganikan erregaia banatzeak txingurri edo lehoiekin aurrez aurre egotea esan nahi baitzuen.

1939ko azaroan, Royal Air Forcen sartu zen. Dar es Salaametik Nairobiraino ia mila kilometro egin ondoren, hegaldi trebakuntzarako onartu zuten beste 16 gizonekin batera. Horietako 13k galduko zuten bizia gerora aire borrokan. 7 ordu eta 40 minutuko esperientzia zuen bere De Havilland Tiger Mothen eta bakarrik hasi zen hegan. Habbaniyan jarraitu zuen entrenamendua (Bagdadik mendebalderantz, 80 bat km-tara), Iraken eta, 6 hilbete zeramatzanen Hawker Hartsen hegan, ofizial egin zuten eta RAF egin zuten 80. eskuadroian. Gloster Gladiator zaharkituak erabili behar izan zituen eta, bere harridurarako, ez zuen inongo trebakuntzarik jaso arlo honetan, ezta aire borrokan ere.

1940ko irailaren 19an, Dahl Abu Suweirtik (Egipto) Amiriyaraino joan zen bere Gladiatorrean erregai bila eta, gero, Foukara, Libian. Hortik 80. eskuadroiaren pistaraino joan zen, Mersah Matruh-tik 50 km hegoalderantz. Azkenean, pista ezin aurkiturik ibili zen, erregai gutxirekin, gaua gainean, eta basamortuan lur hartu beharrean izan zen. Tamalez, harri batekin talka egin eta abioia erori egin zen. Buruhezurra hautsi zuen eta baita sudurra ere, itsututa geratu zelarik. Nola edo hala lortu zuen sutan zegoen hegazkinetik irtetea eta konortea galdu zuen gero. Ondoren idatziko zuen lanean, istripua azaldu zuen. RAFek egin zuen ikerketaren arabera, Dahlek jaso zituen instrukzioak erabateko okerrak ziren eta britainiar eta italiarren arteko gune baterantz bidali zuten.

Erreskatearen ondoren, Dahl Mersah Matruhera eraman zuten, pixkanaka sendatzen zen bitartean. Ikusmenak ez zuen hobekuntzarik egin eta Alejandriako Royal Navyren ospitalera eraman zuten trenez. Mary Welland erizainarekin maitamindu zen eta hauxe izan zen ikusmena berreskuratu zuenean ikusi zuen lehen pertsona. 8 astez egon zen itsu eta medikuek ezingo zuela sekula hegan egin esan zuten, baina, 5 hilabete geroago, 1941eko otsailean, alta eman zioten eta lanean hasi zen. 80. eskuadroia Greziako Elevsis-en zegoen, Atenas inguruan, British Expeditionary Forceren ondoan Ardatzaren aurkako borrokan. 1941eko apirilean, Dahlek Mediterraneo itsasoa zeharkatu zuen Hawker Hurricane batean, Grezian bere eskuadroiarekin elkartuz. Going Solo liburuan kontatu zuen izandako abenturaren bat, bonbardero bat eraitsi zuenekoa adibidez.

1942an hasi zen idazten, Washingtonera bidali zutenean. Argitaratu zioten lehen lana Saturday Evening Posten atera zen 1942ko abuztuaren 1ean. Pan comido ipuina izan zen, Gloster Gladiatorrekin izandako istripua deskribatzen zuelarik. Hasieran A piece of cake deitu bazioten ere, Shot down over Libya izena eman zioten gero.

Ezkontzak eta seme-alabak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

30 urtez egon zen Patricia Neal aktoresarekin ezkonduta, 1953tik 1983ra arte, eta 5 seme-alaba izan zituzten:

  • Olivia Dahl (1955-(†)1962, entzefalitisak hil zuen 7 urte besterik ez zituenean)
  • Tessa Dahl autorea (1957)
  • Theo Dahl (1960). Seme bakarra, baina istripu baten ondorioz hidrozefalia izan zuen eta hil egin zen. Honen ondorioz, aita burubelarri sartu zen gerora Wade-Dahl-Till balbula deituko zitzaionaren garapenean.
  • Ophelia Dahl (1964). Partners in Health erakundearen zuzendaria da eta munduko toki pobreenetako jendeari laguntzea du xede.
  • Lucy Dahl (1965)

Tessaren alaba, berriz, El gran gigante bonachón en inspirazioa izango zena, Sophie Dahl modelo eta autorea da.

1983an, bere emaztearen lagun minarekin ezkondu zen, Felicity Ann d'Abreu Croslandekin.

Heriotza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1990eko azaroaren 23an, leuzemiak hil zuen bere etxean, Gipsy Housen, Great Missenden, Buckinghamshiren. 74 urte zituen eta San Pedro eta San Pablo parrokiako hilerrian eman zioten lur.

Roald Dahl Children's Gallery inaguratu zuten bere omenez gertu zegoen Aylesburyko Bucks County Museumen.

Dahlen heriotzaren ondoren, neurologia, hematologia eta alfabetizazio esparruan harturiko konpromisoak aurrera egin zuten Roald Dahl Foundation erakundearekin. 2005eko ekainean, Roald Dahl Museum and Story Centre inaguratu zuten Great Missendenen, Roald Dahlen lana eskertuz eta alfabetizazioaren bidean urrats gehiago emateko ahaleginetan.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Umeentzako istorioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Umeentzako olerkiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Helduentzako eleberriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Helduentzako istorio laburrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Roald Dahl Aldatu lotura Wikidatan