Irak

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Irakeko Errepublika
الجمهورية العراقي
( Al-Jumhuriyah Al-Iraqiyah )
كۆماری عێراق
( Komara Iraqê )
Irakeko bandera
Bandera

Irakeko armarria
Armarria

Goiburua: الله أكب
Allahu Akbar
( Jainkoa Handia da )
Nazio ereserkia:
Mawtini
Irak: kokalekua
Hiriburua
(eta hiri handiena)
Bagdad
33°20′N 44°26′E / 33.333°N 44.433°E / 33.333; 44.433Koordenatuak: 33°20′N 44°26′E / 33.333°N 44.433°E / 33.333; 44.433
Hizkuntza ofiziala(k) Arabiera, Kurduera1
Gobernua
Presidentea
Lehen Ministroa
Errepublika
Jalal Talabani
Jawad al-Maliki
Independentzia
- Otomandar Inperiotik
- Erresuma Batutik
- CPAtik

1919 urriaren 1
1932 urriaren 3
2004 ekainaren 28
Eremua
• Guztira
• Ura

437.072 km² (58.)
% 1,1%
Biztanleria
• Zenbatespena(2005)
• Errolda (1996)
• Dentsitatea

Herritarra

26.074.906 (45.)
60.055.488
59 biztanle/km² (112.)

irakiar
Dirua Irakeko Dinarra (IQD)
Ordu eremua
 • Udan (DST)
UTC (UTC +3)
Bai (UTC +4)
Interneteko domeinua .iq
Telefono aurrezenbakia +964
1ofiziala hiru lurralde kurdutan

Irak Hego-mendebaldeko Asiako estatua da, Mesopotamia ia osoa hartzen duena. Mugakide ditu Kuwait eta Saudi Arabia hegoaldean, Jordania mendebaldean, Siria ipar-mendebaldean, Turkia iparraldean eta Iran ekialdean.

Hiriburua Bagdad da. Beste hiri nagusi batzuk: Mosul, Kirkuk, Tikrit, Karbala eta Basora.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irak izenaren jatorria (arabieraz العراق al-‘Irāq, turkieraz Irak, asirieraz ܥܪܐܩ, kurdueraz عێراق) eztabaidatua da, hainbat iturri proposatzen baita. Bat, Sumerren zegoen Uruk (edo Erek) hiriaren izenetik eratortzen dela diote[1], beste batzuek[2] jatorri arabiarra ematen diote, persierako erāq ("zelaigunea") hitzetik.

Sasaniar Inperioaren agintepean, bazen eskualde bat Erak Arabi izenekoa, Persiar Inperioaren hego-mendebaldea izendatzeko erabilia, egun Irak hegoaldea dena. Al-Iraq arabiarrek erabilitako izena da, gutxienez VI. mendetik, gaur Irakek hartzen duen lurraldea izendatzeko. Egungo arabierazko ahoskapena [ʕiˈrɑːq] da, nazioarteko arabieratiko transkripzioaren arabera Iraq.

Euskaraz Irak idazten da.[3].

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irak satelite irudian.

Egungo Irak, antzinako Mesopotamia eskualdearekin bat egiten du gutxi gorabehera, hau da, bi ibaien lurraldea: Tigris eta Eufrates. Ibilgu nagusia ipar-hego dute eta Persiar Golkora iritsi baino lehen batu egiten dira Shatt-al-Arab osatzeko. Hori dela eta, estatuaren erdialdea ibai ordokiz osatua dago.

Iparraldea mendiz osatua dago eta tontor garaiena Cheekah Dar da (3.611 m). Irakek kosta laburra du (58 km) Persiar Golkora. Hego-mendebaldea basamortua da.

Irakeko klima nagusia basamortukoa-kontinentala da. Neguak epelak dira, mendian izan ezik, nahiko hotzak baitira. Udak bero-beroak dira, munduko handienetakoak, sarri 43°C gaindituz eta noizean behin 52 Â°C iritsiz.

Lurpean 1,78×1010 m³ petrolio izanik, Irak munduko bigarrena da gordailu kopuruan, Saudi Arabiaren atzetik.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irak 18 probintziatan banatua dago (arabieraz muhafazat, kurdueraz پاریزگه Pârizgah). Hauek barrutitan (qadha) banatuak daude.

  1. Bagdad (بغداد)
  2. Sala ad Din (صلاح الدين)
  3. Dijala
  4. Wasit
  5. Maisan
  6. Basora (البصرة)
  7. Dhi Qar (ذي قار)
  8. Al Muthanna
  9. Al Qadisja (القادسية)
  1. Babil (بابل)
  2. Kerbala (كربلاء)
  3. Najaf (النجف)
  4. Al Anbar (الأنبار)
  5. Ninawa (نينوى)
  6. Dahuk (دهوك)
  7. Erbil (أربيل)
  8. At Ta'mim
  9. Suleimaniya (السليمانية)

Probintziak

Egun eskualde ofizial bakarra Irakiar Kurdistan da eta honako probintziak hartzen ditu:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Online Etymology Dictionary
  2. W. Eilers (1983), "Iran and Mesopotamia" in E. Yarshater, The Cambridge History of Iran, vol. 3, Cambridge: Cambridge University Press
  3. Euskaltzaindiaren 38. araua

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Irak Aldatu lotura Wikidatan