Serafin Baroja
| Datu pertsonalak | ||
|---|---|---|
| Izen osoa | Jose Mauricio Serafin Baroja Zornoza | |
| Jaio | 1840ko irailaren 22a | |
| Donostia (Gipuzkoa) | ||
| Hil | 1912ko uztailaren 16a | |
| Bera (Nafarroa) | ||
Serafin Baroja Zornoza (Donostia, Gipuzkoa, 1840ko irailaren 22a - Bera, Nafarroa, 1912ko uztailaren 16a) euskal idazlea.
Eduki-taula |
[aldatu] Biografia
Donostiari oso loturik egon zen, jaiotzez eta bizitzaz, Serafin Baroja. Gurasoak Pio Baroja Arrieta eta Concepcion Zornoza Izagirre izan zituen. Carmen Nessi Goñirekin ezkondu zen 1868ko abuztuaren 20an, eta lau seme-alaba izan zituzten: Valentzian gazterik hil zitzaien Dario, Ricardo Baroja margolari eta idazlea, Pio Baroja idazlea, eta Carmen, hau ere idazlea eta Julio Caro Barojaren ama.
Euskaltzale eta liberala izan zen. Hirugarren Gerra Karlistan, Donostiako liberalen artean ibili zen borrokan, eta karlisten aurkako kantak idatzi zituen, Jose Manterolak bere Cancionero Vascon bildu zituenak. Lanbidez meatzetako ingeniari izan zen, eta lanak bultzatuta Madrilen (1879), Iruñean (1881), Bilbon (1886), eta Huelvan ibili zen ingeniari lanetan.
Bere lehen liburua Gaciguezac 1875ean argitaratu zuen, euskarazko eta erdarazko poemez osatua. Bi euskal opera idatzi zituen: Pudente eta Luchi, biak J.A. Santestebanen musikaz. Drama bat ere argitaratu zuen, Hirni, ama alabac 1882an. Kazetaritzan ere gogor ari izan zen; Donostian El Urumea sortu zuen 1879an (astean hirutan kaleratzen zena), eta Iruñean euskaraz eta erdaraz osatutako Bai, jauna, bai izeneko astekaria 1882an. Azken honek oso gutxi iraun zuen, behar hainbat harpidedun ez baitzuen lortu.
Orduko aldizkarietan (batez ere Euskal-Errian) olerki, artikulu, izkirimiri eta kritika ugari argitaratu zituen Serafin Barojak. Denetan, bere umorea ageri zuen, eta donostiar izaera beste gauza guztien gainetik.
Serafin Barojaren euskal senari zor zaizkio Donostiako kale eta plaza batzuen izenak: besteak beste, Ategorrieta, Alderdi-Eder, Jai-Alai.
Bere lan ezagunena San Sebastian martxa da, Raimundo Sarriegiren musikari laguntzeko idatzitako kanta hain zuzen.
Nafarroako Beran hil zen, 1912an.
[aldatu] Lanak
[aldatu] Liburuak
- Gaciguezac, 1875
- Pudente opera, 1878
- Luchi, 1878
- Hirni, ama alabac, 1882
- Bertsoak, Pudente, Tormesko Lazarotxoa... (1988, Txertoa arg.)
[aldatu] Ipuinak
- «Azeria eta akerra» Ipuia, Euskal-Erria 1883
[aldatu] Olerkiak
- «...O Donostiko zezen-suzkoa», Habe 1984
- «Akelarren larunbata», Euskal-Erria 1883
- «Amardun», La Vasconia 1900
- «Arrats izugarria!», Argia 1926
- «Arrats izugarria!», Euskal-Erria 1880
- «Arrats izugarria!», Euskal-Erria 1909
- «Arrats izugarria!», Euzkadi 1931
- «Ay au dolorea!, Bertsolaria 1932
- «Ay au dolorea!», Baserritarra 1909
- «Bagera!», Argia 1926
- «Donostiako martxea, Bagera...!», Euskal-Erria 1898
- «Donostiari», Euskal-Erria 1882
- «Erriko-seme donostiarra», Euskal-Erria 1882
- «Ez dago gaizki esana!», Euskal-Erria 1882
- «Gorriak daude goiak urrutiraño», Euskal-Erria 1911
- «Iriyarena: cecensuscoari», Euskor 1984
- «Jaungoikoari», Euskal-Erria 1881
- «Marcha de San Sebastian», Euskor 1984
- «Metamorfosis», Euskal-Erria 1881
- «Oroitz bat Kalderon aundiari. Amarduna», Euskal-Erria 1912
- «Puigcerdari. Amalauduna», Euskal-Erria 1882
- «San Sebastian-en marcha», Euskal-Erria 1884
- «Viva España!», La Vasconia 1896
- «Zertara joaten dira», La Vasconia 1941
- «Zezen-suzkoa», Euskal-Erria 1881
- «Ziri-bersoa. Asto kontuak», Euskal-Erria 1912
- «Ziri-bersoak», La Vasconia 1896
- «Ziri-Bertsoak», Euskal-Erria 1880
[aldatu] Aldizkariak
- El Urumea 1879
- Bai, jauna, bai 1882
[aldatu] Kanpo loturak
- (Euskaraz) Serafin Baroja, literaturaren zubitegian
- (Gaztelaniaz) Mitxel Ezquiaga: «Un ingeniero repleto de ingenio», Diario Vasco, 2009-06-15.
