Bangladesh

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Bangladeshko Herri Errepublika
গনপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ
( Gônoprojatontri Bangladesh )
Bangladeshko bandera
Bandera

Bangladeshko armarria
Armarria

Goiburua: Ez du
Nazio ereserkia:
Amar Shonar Bangla
( Nire Urrezko Bengala )
Bangladesh: kokalekua
Hiriburua
(eta hiri handiena)
Dhaka
23°42′N 90°22′E / 23.700°N 90.367°E / 23.700; 90.367Koordenatuak: 23°42′N 90°22′E / 23.700°N 90.367°E / 23.700; 90.367
Hizkuntza ofiziala(k) Bengalera
Gobernua
Presidentea
Lehen Ministroa
Errepublika parlamentarioa
Zillur Rahman
Sheikh Hasina Wazed
Independentzia
- Aldarrikatua
- Onartua
Pakistandik
1971 martxoaren 26
1971 abenduaren 16
Eremua
• Guztira
• Ura

144.000 km² (91.)
% 7,0%
Biztanleria
• Zenbatespena(2005)
• Dentsitatea

Herritarra

144.319.628 (7.)
1.002 biztanle/km² (6.)

Bangladeshtar
Dirua Taka (BDT)
Ordu eremua
 • Udan (DST)
BDT (UTC +6)
Ez (UTC +6)
Interneteko domeinua .bd
Telefono aurrezenbakia +880

Bangladeshko Herri Errepublika edo Bangladesh[1] (bengaleraz বাংলাদেশ [ˈbaŋlad̪eʃ]) Hegoaldeko Asiako estatua da, Ganges eta Brahmaputra ibaien itsasoratze deltan kokatua. Indiako Mendebaldeko Bengala estatuarekin batera, Bengala eskualde etno-linguistikoa osatzen du: izan ere, Bangladesh izenak bengaleraz "Bengalako Herrialdea" esan nahi du.

Hiriburua Dhaka da.

Estatua demokrazia partehartzailea da eta Commonwealth erakundeko kidea 1972tik.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bangladesh satelite irudian

Ganges eta Brahmaputra ibaien itsasoratze deltan kokatuta, urteroko montzoi eta zikloien menpean dago. Herrialdea laua da oso, batez besteko garaiera 12 metrokoa izanda, eta eremuaren % 10 gutxi-gorabehera itsas mailaren azpitik dago. Itsas maila metro bat igoko balitz, herrialdearen erdiak ur azpian geratuko lirateke. Lau eremu bakarrik kokatzen dira ibai deltatik kanpo: Sylhet muinoak, Madhupur mendigunea, Chittagong Hill Tracts eskualdea eta Barind eskualdea. Bangladeshko mendirik garaiena Mowdok mendilerroko Chittagong Hill Tracts da (1.052 m), hego-ekialdean[2].

Kostaldeko gehiena Sundarban padura oihanak hartzen du, munduko mangladi zabalenak. Bertan flora eta fauna aberatsa bizi da, Bengalako tigrea barne. Cox's Bazar-en (Chittagong hiriaren hegoaldean, Bangladeshko hego-ekialdeko muturrean) 120 km-ko luzerako hondartza dago, munduko luzeena.

India du mugakide nagusia, ipar, eki eta mendebaldean: hego-ekialdean, Birmaniarekin muga txikia du, Bengalako golkotik gertu.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egungo mugak 1947ko Bengala eta Indiako banaketak sortu zituen. Orduan Pakistango ekialdeko alde bihurtu zen. Mendebaldeko Pakistanetik 1.600 kilometrotara izanda, orduko diskriminazio politikoa eta linguistikoak 1971an Mendebaldeko Pakistan aurkako guda bultzatu zuen, Indiak babestuta. Estatu berriak gosea, hondamendiak eta pobrezia ez ezik, krisialdi politikoa eta estatu-kolpe militarrak ere borrokatu zituen. 1991an demokrazia berrezartzeak egonkortasuna ekarri zuen.

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bangladesh divisions english.png

Bangladesh sei barrutietan[3] banatuta dago:

Eskualdea Hiriburua Hiriburuaren biztanleria [4] Eskualdeko biztanleria
Dhaka (ঢাকা) Dhaka 6.737.774 12.295.728
Chittagong (চট্টগ্রাম) Chittagong 2.532.421 3.720.437
Khulna (খুলনা) Khulna 842.995 1.355.354
Rajshahi (রাজশাহী) Rajshahi 459.682 756.359
Sylhet (সিলেট) Sylhet 445.798 -
Barisal (বরিশাল) Barisal 195.955 -

Biztanleria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

142 eta 159 milioi arteko biztanle izanda, Bangladesh munduko zazpigarren herrialderik populatuena eta biztanle dentsitate handienetariko bat duena da.

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jatiyo Sangshad Bhaban, parlamentua.
Bangladeshko ikurrak
Ereserkia Amar Shonar Bangla
Animalia Tigre bengalarra
Txoria Mendebaldeko Shama Txantxangorria
Arraina Hilsa
Lorea Urezko Lila zuria
Fruta Artocarpus heterophyllus
Kirola Kabaddi
Egutegia Bengalar egutegia

Bangladesh demokrazia parliamentarioa[5] da. Bost urtetik behin egiten diren hauteskundeetan Jatiya Sangsad edo Parlamentua aukeratzen dute eta haren 345 kideek (haietako 45 emakumezkoak dira) Lehen Ministroa izendatzen dute. Estatu burua presidentea da, baina ordezkaritza eta zeremonial zereginak baino ez dauzka[6].

1972an onartu zuten Konstituzioa.

Alderdi politiko nagusiak Bangladesh Awami League eta Bangladesh Nationalist Party dira. 2005eko otsailean Jagrata Muslim Janata Bangladesh eta Jama'atul Mujahideen Bangladesh alderdi islamistak debekatu ziren.

Hizkuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bangladeshko hizkuntza ofizial eta nagusia, aldameneko Mendebaldeko Bengalan bezala, bengalera da,[7] sanskritoan jatorria duen indo-ariar hizkuntza. Ingelesa bigarren hizkuntza da, goi eta erdiko klaseek askotan erabilia[8].

Speaker Icon.svg Bangladesh (i · ?).

Erlijioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bangladeshko erlijio nagusia Islam da (% 89,7), baina badago hindu gutxiengo handia ere bada (% 9.2).[9]. Musulmanen % 96 sunitak da, beste % 3, berriz, xiita.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Bangladesh Aldatu lotura Wikidatan