Aiziritze

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Aiziritze
Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Nafarroa Beherea
Herria Aiziritze-Gamue-Zohazti
Koordenatuak 43° 20′ 16″ N, 1° 01′ 21″ W / 43.33777778°N,1.0225°W / 43.33777778; -1.0225Koordenatuak: 43° 20′ 16″ N, 1° 01′ 21″ W / 43.33777778°N,1.0225°W / 43.33777778; -1.0225
Aiziritze hemen kokatua: Euskal Herria
Aiziritze
Aiziritze
Aiziritze hemen kokatua: Nafarroa Beherea
Aiziritze
Aiziritze

Aiziritze Aiziritze-Gamue-Zohazti udalerriko herriburua da, Nafarroa Behereko Amikuze eskualdean. Herri honek, besteen laguntzarik gabe, 1972 arte aparteko udalerria osatu zuen.

Herritarrei "aiziriztar" deitzen zaie. Donibane Garazi herrialdeburura 32 km daude.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Amiküze eskualdea historikoki zatituta zegoen hiru eremuetatik Biduze-haraindi izenekoan kokatuta dago; izenak adierazten duen gisan Biduze ibaiaren ekialdean dagoen zonaldeari deitzen zitzaion horrela. Donapaleutik ipar-ekialdera, egun ia erabat batuta dago eskualdeburuarekin. Hauexek dira beste herri mugakideak: Arberatze ekialde/ipar-ekialdean, Behaskane hego-ekialdean (bi herri hauekin Eiherazahar errekak markatzen du muga); Unaso eta Amendüze mendebaldean (Biduzez beste aldean) eta udalerrikide den Zohazti iparraldean; denak dira herri amikuztarrak.

Orografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Altuera apaleko lurrak dira: iparraldean, Zohaztitik oso hurbil, apenas gainditzen diren 100 metroak, 104 mko muino batean. Punturik baxuena Biduzeren ertzean dago (35 m Amendüzeren parean). Herria bera 64 mtan dago.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1695eko erroldan 31 etxe zeuden.

Biztanleriaren bilakaera
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
206 211 236 186 262 252 261 256 281
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
252 240 225 211 207 228 254 226 270
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
249 238 238 234 249 235 240 202 179
1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 - -
204 219 (564) (531) (531) (559) (642) - -

Oharra: 2006ko biztanleria INSEEk emaniko behin-behineko datua da. 1975etik aurrerakoak Aiziritze-Gamue-Zohaztiri dagozkio.

Errepideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriaren ekialdetik D933 departamendu mailako errepidea Donapaleutik Salbaterrara (Bearno, Okzitania) abiatzen da, tartean herriko merkatalgune batetik pasatuz. Biduze zeharkatu eta gero D29 herriko kaskotik bertatik pasatzen da eta ibai honen parean segitzen du iparralderantz, Gamuerantz.

Desagertutako Donapaleu-Salbaterra trenbidea ere bertatik pasatzen zen.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen aldiz (1160an) Sanctus Martinus de Assiriz izendatzen da. 1472an Ayxeriis izenpean aipatua ageri da Bastidaxarren (Bearno) bildutako idazki batean.

1792an Iraultza Frantsesa suertatu zenean, herriko apaiz Arnaud Goienetxek konstituzioa zin egiteari uko egin eta erbesteratu behar izan zuen; elizan lapurretak gertatu ziren.

Udalerri-aldaketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri modernoak osatu baino lehen, herri hau eta Behaskane parrokia bakarrean bilduta zeuden.

1972 arte herri honek udalerri propioa izan zuen. Urte horretan Gamue-Zohaztirekin bat egin zuen; 1984 arte udalerri berriak eraman zuen izena Aiziritze izan zen baina harrezkero, berriro hiru herrien ikusgarritasuna agerian uztearren, "Aiziritze-Gamue-Zohazti" du izena. Egungo udalerriko armarrian[1] herriari dagokiona goiko aldeko ezkerrekoa da.

Eraikin historikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Hilerrian zenbait hilarri diskoidal daude, aipagarrienak 1622 eta 1655eko bi.
  • "Salha" jauregia herritik hegoaldera, 80 mko muino batean. Okzitanierazko sala euskarazko "jauregi" hitzaren baliokidea da eta nobleen etxe eta "gazteluak" izendatzeko erabili dena.
  • San Martin eliza 1841ekoa da.

Kultura eta euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Herriko festak San Marinekin ospatzen dira, hots azaroaren 11n.
  • Martin Landerretxe euskaltzain eta euskal idazle sarasketarra herri honetan egon zen apaiz, besteak beste.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garai batean nekazaritza eta abeltzaintza tradizionalera ia erabat dedikatuta, azken hamarkadetan dibertsifikazio bat bizi izan du. Hirugarren sektorearen (merkatalgunea) handitzearekin lehenarekin lotura duten instalazioen garapena gertatu da:

  • Lur Berri talde kooperatibo erreferentzialaren egoitza bertan dago.
  • Ipar Euskal Herriko 50 nagusien artean[2] kokatzen diren sektoreko enpresa batzuk ere badaude: Union coop agricole alimentation bétail (abereentzako jakiak), Haraguy-jambon de Bayonne (xingarra eta bestelako haragi-ekoizpenak), LBO (abereentzako produktuak) eta Lajournade SAS (haragizko ekoipenak).

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Geografia
Nafarroa Beherea
Artikulu hau Nafarroa Behereko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa