Ekaitz-txori txiki

Ekaitz-txori txiki
	Irudi gehiago
Iraute egoera
	; Arrisku txikia (IUCN 3.1)
Sailkapen zientifikoa
Klasea	Aves
Ordena	Procellariiformes
Familia	Hydrobatidae
Generoa	Hydrobates
Espeziea	Hydrobates pelagicus; Linnaeus, 1758
Banaketa mapa
Datu orokorrak
Zabalera	38 cm
Eguneko zikloa	cathemeral (en)

Ekaitz-txori txikia^[1] (Hydrobates pelagicus) hydrobatidae familiako itsas hegaztia da^[2], Hydrobates bere generoan bakarra.

Ozeano Atlantiko eta Mediterranear itsasoko uharteetan bizi den hegaztia da. Koloniarik handiena Maltako Filfla uhartean dago, 5.000 bikote dituena. Euskal Herriari dagokionez, Urdaibain^[3] eta Aturri ibaiaren bokalean^[4] kumatzen du.

Deskribapena

Itsas hegazti txikia da, txolarre baten tamainakoa gutxi gorabehera. 14-18 cm arteko luzera du eta 36-39 cm arteko hego-zabalera. 20 eta 38 gramo arteko pisua du, 28 gramo batazbeste. Buru eta moko txikiak ditu eta puntadun hego luzeak. Kolore iluna du, baina ipurtalde zuria eta hegoen azpialdean ere zerrenda zuri bat badu. Sexu dimorfismorik ez du azaltzen^[5].

Saguzarraren antzeko hegakera du, azkarra da, baina hegokada aldiak eta planeatzeak txandakatzen ditu. Ur azalean egiten du hegan, olatuen gainean, eta batzuetan hankekin ura ukitzen du^[5].

Banaketa

Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneoan hedatzen den itsas hegaztia da. Oso hegazti arrunta da eta itsasoan barrena erraz ikus daitekeen horietako bat. Mediterraneko Maltako uharteetan ditu kolonia handienak.

Euskal Herria

Euskal itsasertzean eta uharteetan, habiagile arrunta da. Kostaldeko hiru probintzietan topa daiteke. Billano, Izaro, Aketx eta Gaztelugatxeko uharteetan habiagile arrunta da, baita Ogoño, Zumaia, Jaizkibel eta Biarritzeko itsaslabarretan ere.

Habitata

Itsasoan bizi da, kostaldetik urrun, eta itsasaldi gogorretan edo ugalketa garaian baino ez da kostaldera hurbiltzen^[5]. Hortik euskarazko "ekaitz-txori" izena, ekaitza dagoenean baino ez baita ikusten. Ingelesez ere "storm petrel" izena du^[6].

Elikadura

Ekaitz-txoriak 200 kilometro egin ditzake bi edo hiru egunetan elikagai bila. Hegazti egutiarra bada ere, ugalketa garaian txitetatik ezin da asko urrundu eta horregatik gauez elikatzen da, harrapariek ikus ez dezaten^[3]. Ur azalean aurkitzen dituen krustazeo eta zefalopodo txikiak, marmokak eta flotatzen ari den materia organikoa jaten du. Batzuetan itsasontziei edo zetazeo handiei jarraika aritzen da, horiek utzitako arrain hondakinak aprobetxatu nahian^[5]. Inoiz uretan murgildu ere egiten da, Mediterraneoan bost metroraino, baina Atlantiar ozeanoan ez metro erdi baino sakonago.

Ugalketa

Uhartetxoetan edota itsaslabarretako zuloetan egiten du habia, harrapakariak iritsiko ez diren tokietan hain zuzen ere^[3]. Batzuetan beste hegazti batzuek bertan behera utzi dituzten zuloak aprobetxatzen ditu, lanperna-musuen habia izandakoak, adibidez. Ekaitz-txoriek sorturiko bikoteak bizitza guztirako izaten dira eta gehienetan habia bera erabiltzen dute urtero^[6]. Ekainean arrautza zuri bakarra jartzen dute habian eta 40 egunetan zehar txitatzen dute. Kumaldi bakarra izaten dute urtean, bikote batzuk ezta bakar hori ere. Guraso biek zaindu eta elikatzen dute txita eta 65-70 egun dituenean hasten da aurreneko hegaldiak egiten. Lau edo bost urte dituenean ugaltzeko gai da^[5].

Taxonomia

Carl von Linneok deskribatu zuen 1758 urtean, Systema naturae liburuaren hamargarren edizioan, eta Procellaria pelagica izena jarri zion^[7]. Friedrich Boie zoologo alemaniarrak Hydrobates generoa sortu zuen 1822 urtean^[8]. Hydrobates izena grekeratik dator eta "ura montatzen duena" esan nahi du^[9], olatuen gainean ikusten baita, eta pelagicus izenak "itsastarra" esan nahi du.

Bi azpiespezie ezagutzen zaizkio^[10]. Bien artean desberdintasunak dauden arren, ez dira nahikoa kontsideratzen bi espezietan bereizteko^[11].

H. p. pelagicus (Linnaeus, 1758), Atlantiar ozeanoko ekaitz-txoria
H. p. melitensis (Schembri, 1843), Mediterraneoko ekaitz-txoria

Harrapakariak eta parasitoak

Saguak edo katuak dauden uharteetan ezin dute kumatu, arrautzak jaten baitizkiete. Europan sartu den amerikar bisoiak igeri egin dezake kostaldetik gertu dagoen uharteetara eta horrek ere arrautzak jaten dizkie. Beraien harrapakari naturalak, ordea, hegazti handiak dira, kaio hankahoria, kaio beltza, belatz handia eta batez ere marikaka handia, azken horrek urtero 7.500 ekaitz-txori hiltzen ditu Eskoziako St Kilda uhartean.

Lumetan bi akaro espezie aurkitu zaizkio eta akainak ere bai, kopuru txikiagotan bada ere. Bizkarroi hoeiek txiten hazkuntza moteltzen dute eta biziraupenari eragiten diote.

Iruditegia

Ekaitz-txoria.
Ekaitz-txoriak hegan.
Ur azalean elikatzen.
Ekaitz-txori saldoa.
Arrautza.

Erreferentziak

↑ Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Ekaitz-txori txiki» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).
↑ BirdLife International (2004). Hydrobates pelagicus. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006
1 2 3 «Ekaitz-txoria (Hidrobates pelagicus) Urdaibain» www.euskadi.eus.
↑ (Frantsesez) Cadiou, Bernard; Pons, Jean-Marc; Yésou, Pierre. (2004-10-01). Oiseaux marins nicheurs de France métropolitaine 1960-2000. BIOTOPE ISBN 978-2-36662-062-7. (kontsulta data: 2019-12-26).
1 2 3 4 5 «Paíño europeo» SEO/BirdLife.
1 2 Peter Davis. «The breeding of the storm petrel (March 1957)» (PDF) British Birds..
↑ Linné, Carl von; Salvius, Lars. (1758). Caroli Linnaei...Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis.. Impensis Direct. Laurentii Salvii, (kontsulta data: 2019-12-26).
↑ Cottrell, G. W.; Greenway, James C.; Mayr, Ernst; Paynter, Raymond A.; Peters, James Lee; Traylor, Melvin A.; University, Harvard. (1979). Check-list of birds of the world.. Harvard University Press, (kontsulta data: 2019-12-26).
↑ «βάτης, DGE Diccionario Griego-Español» dge.cchs.csic.es (kontsulta data: 2019-12-26).
↑ www.worldbirdnames.org (kontsulta data: 2019-12-26).
↑ (Ingelesez) Cagnon, C.; Lauga, B.; Hémery, G.; Mouchès, C.. (2004-11-01). «Phylogeographic differentiation of storm petrels (Hydrobates pelagicus) based on cytochrome b mitochondrial DNA variation» Marine Biology 145 (6): 1257–1264. doi:10.1007/s00227-004-1407-6. ISSN 1432-1793. (kontsulta data: 2019-12-26).

Datuak: Q27461
Multimedia: Hydrobates pelagicus / Q27461
Espezieak: Hydrobates pelagicus

[1] Euskal Batzorde Ornitologikoa. (2025). «Ekaitz-txori txiki» Munduko hegaztien izen arruntak euskaraz (Txoriak.eus).

[2] BirdLife International (2004). Hydrobates pelagicus. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006

[:0-3] 1 2 3 «Ekaitz-txoria (Hidrobates pelagicus) Urdaibain» www.euskadi.eus.

[4] (Frantsesez) Cadiou, Bernard; Pons, Jean-Marc; Yésou, Pierre. (2004-10-01). Oiseaux marins nicheurs de France métropolitaine 1960-2000. BIOTOPE ISBN 978-2-36662-062-7. (kontsulta data: 2019-12-26).

[:1-5] 1 2 3 4 5 «Paíño europeo» SEO/BirdLife.

[:2-6] 1 2 Peter Davis. «The breeding of the storm petrel (March 1957)» (PDF) British Birds..

[7] Linné, Carl von; Salvius, Lars. (1758). Caroli Linnaei...Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis.. Impensis Direct. Laurentii Salvii, (kontsulta data: 2019-12-26).

[8] Cottrell, G. W.; Greenway, James C.; Mayr, Ernst; Paynter, Raymond A.; Peters, James Lee; Traylor, Melvin A.; University, Harvard. (1979). Check-list of birds of the world.. Harvard University Press, (kontsulta data: 2019-12-26).

[9] «βάτης, DGE Diccionario Griego-Español» dge.cchs.csic.es (kontsulta data: 2019-12-26).

[10] www.worldbirdnames.org (kontsulta data: 2019-12-26).

[11] (Ingelesez) Cagnon, C.; Lauga, B.; Hémery, G.; Mouchès, C.. (2004-11-01). «Phylogeographic differentiation of storm petrels (Hydrobates pelagicus) based on cytochrome b mitochondrial DNA variation» Marine Biology 145 (6): 1257–1264. doi:10.1007/s00227-004-1407-6. ISSN 1432-1793. (kontsulta data: 2019-12-26).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]