Eskubaloi

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Eskubaloiko mugimendu tipikoa.

Eskubaloia baloia eskuaz jokatzean oinarritzen den taldeko kirol bat da. Partida bakoitzak 30na minutuko bi zati izaten ditu, eta aurrez aurre jartzen ditu bi talde, bakoitza zazpi jokalarikoa (zelaiko sei jokalari gehi atezaina). Talde bakoitzak baloia arerioaren atean sartzea du helburu. Jokalekuak 40 metro luze eta 20 metro zabal izaten ditu.

Gaur egun eskuz jokatzen diren kirol ugarietatik, eskubaloia da modernoena. Izan ere, joko honen arautegia XX. mendean sortu zen, eta 1936. urteko Berlingo Joko Olinpikoetan, famatu zen; garai hartan 11 jokalari izaten zituen talde bakoitzak. Geroztik, kiroldegietan jokatzen hasi ziren, eta talde bakoitzeko jokalarien kopurua 7 lagunera murriztu zen.

Arauak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskubaloiaren arauak lau urtean behin. Arau garrantzitsuena, zelaiko jokalarientzat, baloia oinekin ez ukitzea da, atezainak beste inork ezin du ukitu oinekin baloia, aurkarien taldekoek gola sar ez dezaten. Beste arau bat, talde batek baloia duenean, ezin da denbora asko egon posezioarekin, pasiboa sortzen da eta automatikoki baloia beste taldeentzako da.

Normalean, joku honetan jokalarien artean txokatu egiten dira asko, baloia berreskuratzeko. Joku hau posizio konkretuak ditu, ez dira arautegian agertzen baina urteak pasata sortu egin dira posizio batzuk: pibotea, bi hegoak, bi lateral, erdikaria eta atezaina. Talde bakoitza entrenatzaile bat izaten du, jokaldiak eta joku mota agintzeko. Jolas hau nahiko segitua da, arbitroa ez badu ezer gelditzen, nahiko arraroa da, baina batzutan golpe gutxi daude.

Jokalari posizioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atezaina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Atezaina, jokalari bakarra da, non area barruan nahi dituen pausuak egin ahal ditu baloia botatu barik. Areatik atera egiten bada, zelaiko jokalari baten moduan jolastu behar du, hiru pausu baino gehiago eman barik eta oinarekin baloia ikutu gabe.

Erdilaria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo ilaran jokatzen du, bi lateralen artean, joku guztia agintzen du. Ez da oso azkarra izan behar ezta gogor asko eduki, nola jokatuko duten pentsatu behar du eta beste posizioetako jokalariak zer egin behar duten agindu. Defentsan, beste taldeak galtzen badu baloia edo ez badu gola sartzen, atezaina normalean, berari baloia pasatzen dio jolasa hasteko.

Hegalekoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lateralen ondoan ipintzen dira bigarren ilaran, zelaiaren izkinean. Jokalari azkarrak izaten dira eta salto egiteko kapazitate handia duten jokalariak. Nahiko irekita egoten dira zelaian, beraien defentsak ez egoteko pibotearen ondoan denbora guztian eta zuloak sortzeko defentsaren artean.

Laterala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bakoitza erdilariaren alde batean jartzen dira, lehenengo ilaran. Jokalari altuak izaten dira eta punteria ona dutenak distantzia luze batetik. Asko laguntzen diete hegalekoei, alboan dituztelako.

Pibotea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hau, defentsaren erdian sartzen da eta saiatu behar du leku bat egiten bere taldekoek leku horretatik botatzeko edo berari pasatzeko. Pibotea arearen marran dago, atezainatik oso hurbil. Indar asko eduki behar dute eta mugimendu azkarrak egin behar dituzte.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Greziarren eta Erromatarren jolasen arteko loturak bilatzen dira jatorria zehazteko. Homero, "Juego de Urania" deitutako joku honi buruz hitz egiten zuen, eta joku hau baloi bat zerura botatzea zen eta gero airean baloia hartzea zen intentzioa.

Geroago, erromatarrak "juego de la pelota" deitutako jokua sortu zuten. Jolasa zen baloi bat airean hartzea, oraingo eskubaloiko jokalariak egiten duten bezala. Baina, hau jakinda eta guzti, esaten da eskubaloia oso joku modernoa dela.

Gaurkotasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erdi eta Ipar Europan jokatzen ziren jolas antzeko batzuekin hasi zen eskubaloia, XX.mendean. Hasieran, kanpoan jolasten zen 11 jokalariekin urte batzutan zehar, baina azkenean 1965ean, polikiroldegietan jolastea onartu zen. Alemanian eta Austrian oraindik jolasten da batzutan 11 jokalariekin kanpoaldean futbola zelaietan. Oraindik ez da herrialde guztietan famatua egin, baina pizkanaka pizkanaka lortzen ari da.

Eskubaloi mota ezberdinak

Hondartzan jokatutako eskubaloia

Normalean lau jokalarirekin eta luzeran 27 m eta zabaleran 12 m dituen zelaietan jokatzen da, arez beteta, 10 minututako bi zatitan. Botatzeko modu asko daude, eta golak nola botatzen duzun araberan, gehiago edo gutxiago kontatzen dute. Airean hartzen baduzu baloia eta lurra ikutu gabe, sartzen baduzu, bi puntu balio du. Horrekin batera, arearen limitean zaudenean eta 360 graduko buelta bat ematen baduzu beste bi puntu balio ditu. Puntu bat balio du normal botatzen baduzu.

Mini-eskubaloia

Normalean bost jokalarirekin eta luzeran 20 m eta zabaleran 13 m duten zelaietan jokatzen da, kantxa batean, 10 minututako lau zatitan. Jolas mota hau bakarrik egiten dute uma txikiak, besteak aldiz, infantilera pasatzen direnean. Atezaintzak 1'6 m neurtzen du edo 1'8m.

Jolas hau ez da internazionala, bakarrik jolasten da umeei eskubaloia irakasteko.

Txapelketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nazioartekoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Munduko Eskubaloi Txapelketa IHF ("International Handball Federation") erakundeak antolatzen du bi urtetik behin 1993tik eta aurretik lau urtetik behin 1970etik. Lehenengo edizioa 1938an izan zen, eta ondorengoak 1954, 1958, 1961, 1964 eta 1967an. 2011 arte Suediako eskubaloi selekzio nazionala da domina guztira eta urrezko gehien lortu duen taldea (4 urrezkoak, 3 zilarrezkoak eta 4 brontzezkoak), bigarrena Frantzia da (4 urrezkoak, 1 zilarrezkoa eta 3 brontzezkoak) eta hirugarrena Errumania da (4 urrezkoak eta 2 brontzezkoak).

Bestela, Europako Eskubaloi Txapelketa 1994tik antolatzen da, eta Suedia ere da titulu gehien lortu duen selekzioa (4). Klubei dagokienez, EHF Txapeldunen Liga eta EHF Kopa txapelketa nagusien artean ditugu.

Estatu barrukoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Espainia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

FC Barcelona 2008an.

Espainiar estatuan txapelketa nagusiak ASOBAL Liga eta Errege Kopa dira, FC Barcelona izanda titulu gehien dituena (2010 arte, 9), baita txapeldunorde sarrien gelditu den taldea izan ere. Are gehiago, "División de Honor" zelakoa eta gaur egungo Liga kontuan hartura ere titulu gehien duen taldea da (17 txapelketa eta 15 txapelketaorde). BM Granollers bigarrena da historia osoko zerrendan 10 titulurekin, eta Atlético de Madrid hirugarrena da 7 txapelketarekin.

Bestela, Portland San Antonio talde nafarrak 2002 eta 2005ean titulua irabazi zuen, eta 1998, 2000 eta 2007an bigarren postua eskuratu zuten. Halaber, Bidasoa Kirol Kluba 1995ean txapelduna izan zen, aurreko urtean txapeldunordea eta 1987an (Ligak ASOBAL izena eduki baino lehen) txapelduna ere bai, eta Salleko talde gipuzkoarra 1964 eta 1965ean txapeldunordea izan zen Liga zaharrean.

Azkenik, emakumezkoen txapelketei dagokienez Itxako nafarrak eta Bera Bera gipuzkoarrak azken urteetan Espainiako Liga eta Erreginaren Kopan nagusitu egin dira. Itxakok 2011 urtean Emakumezkoen EHF Txapeldunen Ligako finala ere jokatu zuen.

Frantzia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantziako Eskubaloi Liga (gaur egun "Division 1") 1952an lehendabiziko aldiz antolatu zuten, 2010 arte Montpellier HB izan da txapelketa gehien lortu duen kluba (12), hurrengoak zerrendan US Ivry (8) eta Stella Saint-Maur (6) izanda.

Antzeko kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Txekiako eskubaloia, Frisiakoa (keatsen), Amerikakoa, Australiakoa (four square) eta Txinakoa (New Yorken jokatutakoa) antzeko kirolak dira. Eskubaloi gaelikoa squashen antzekoa da, baina erraketen ordez eskua erabiltzen dute. Azkenik, hondartz-eskubaloia bestelako lur mota batean egindakoa dugu.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Eskubaloi Aldatu lotura Wikidatan