Isadora Duncan

Wikipedia, Entziklopedia askea
Isadora Duncan
Isadora Duncan portrait cropped.jpg
Bizitza
JaiotzaSan Frantzisko1877ko maiatzaren 26a
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuak
 Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna
HeriotzaNiza1927ko irailaren 14a (50 urte)
Hobiratze lekuaPère Lachaise hilerria
Heriotza moduaitotzea
Familia
AitaJoseph Charles Duncan
AmaMary Dora Gray
Ezkontidea(k)Sergei Esenin  (1922 -  1923)
Bikotekidea(k)
Seme-alabak
Anai-arrebak
Hezkuntza
Hizkuntzakingelesa
Ikaslea(k)Nellie Yu Roung Ling (en) Itzuli
Zavarikhin Vasily (en) Itzuli
Princess Der Ling (en) Itzuli
Jarduerak
Jarduerakdantzaria, koreografoa, autobiografialaria, gidoilaria, ballet dantzaria eta idazlea
Lantokia(k)Berlin
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioaateismoa

IMDB: nm0241984 Allocine: 37197 Allmovie: p309109 IBDB: 409905
Musicbrainz: ef38e415-eb4b-49de-a627-de9b733e422b IMSLP: Category:Duncan,_Isadora Find a Grave: 1444 Edit the value on Wikidata

Dora Angela Duncanon (San Frantzisko, Kalifornia, 1877ko maiatzaren 26a edo 1878ko maiatzaren 27a[1] - Niza, Frantzia, 1927ko irailaren 14a) estatubatuar dantzari famatua izan zen. Bere dantzaren filosofian balleteko teknika zurrunak hautsi eta mugimendu natural baten alde egin zuen, dantza garaikidearen aurrekarietako bat izanik.[2] Antzoki onenetan dantzatu zuen, txiroentzat dantza-eskolak sortu eta irakasle aritu zen. 1927an, bere seme-alabak bezala, auto-istripu batean hil zen.[3]

Ateoa[4], bisexuala[5] eta komunista zen. 1922-23ko AEBko jira batean bufanda gorri bat airean zuela bularrak erakutsi eta "Hau gorria da! Baita ni ere!" oihukatu zuen[6].

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lau anai-arrebetatik txikiena, aitak etxetik alde egin zuen Isadorak lau urte zituela, bere ama piano irakasle gisa aritu zen. Dantza eskola bat sortu zuen bere amak Oakland-en, eta seme-alabek lagundu zioten bertan irakatsiz.[7] Amak pianoa jotzen zuen eta seme-alabak ondoan musika entzuten, dantza egiten, Shakespeare errezitatzen, Greziari buruzko liburuak irakurtzen… aritzen ziren. Beraz, ez da harritzekoa Isadorak 10 urterekin bere auzoko haurrei dantza-eskolak ematea.[3]

XX. mendearen hasieran Europara mugitu ziren, lehenengo Londresen ibili ziren, gero Parisen. Puntak erabili ordez, oinutsik dantzatzen zuen, eta kortseak erabili beharrean tunika zabalekin aritzen zenez garaiko jendartean ikusmina eragin zuen. Horrez gain, ezkontza errefusatu zuen, ezkontzatik kanpoko seme-alabak izan zituen, ustez Gordon Craig eta Paris Singerrekin. 1913an, bi semeak ito zitzaizkion Sena ibaian, zaintzailearekin zihoazen kotxean hau ibairatu zenean, egoera horren harira Mother (ama) izeneko koreografia bat sortu zuen.[7]

Gaztetako ballet eskolan gutxi ikasi zuen, gutxi iraun: hanka-puntetan dantzatzea naturaren aurkakoa zela esaten zuen, dantza klasikoko mugimenduak oso zurrunak zirela, gerora Barn Theatre eskolan ikasi zituen koreografien aldean.[3]

Bera dantzari modernoa sentitzen zen. Londresa jo zuen  modernotasun hori eskaintzera, ia sendi osoarekin. Dantza erakargarri egiten zuen: hanka-besoak biluztu, olatuak imitatu, jantzi gardenak erabili, Chopin, Mozart edo Beethovenen musika lagun zuela. Eta ikusle guztientzat  egin nahi zuen dantza, ez soilik Londres eta Parisko aberatsentzat.[3]

1922an Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunera mugitu zen eta bertan dantza eskola bat sortu zuen, bertan, Serguéi Esenin poeta errusiarrarekin ezkondu zen baina gobernu komunistaren partetik espero zuen babesa jaso ez eta bi urte geroago alde egin zuen. Ezkontza ez zen ondo atera, urte bat geroago senarra Moskura bueltatu zen eta han buruaz beste egin zuen. Isadora 1927an hil zen Nizan, berrogeita hamar urte zituela.[7][8] Bere hilobia Père-Lachaiseko hilerrian dago.[9]

Argitalpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sariak eta Aitortzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere bizitzari buruzko hainbat film eta dokumental ekoiztu dira, besteak beste:[7]

Filmak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Isadora (1968). Vanessa Redgrave aktorea Isadora Duncanen paperean.
  • The Dancer (2016). Lili Rose Depp-ek Isadoraren papera antzezten du.
  • Los hijos de Isadora (Damien Manivel, 2020)

Dokumentalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • That´s Dancing! (Jack Haley Jr., 1985)[10]
  • Isadora Duncan: Movement from the Soul (1989)

Margolanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fundazioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irudi galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez) Isadora Duncan. Encyclopædia Britannica
  2. Osoro, Jasone. (1998). Isadora Duncan. Elkarlanean ISBN 84-8331-067-8. PMC 40811759. (Noiz kontsultatua: 2022-08-14).
  3. a b c d «Aldizkari Digitala: Isadora Duncan, dantzari eta emakume harrigarria» www.ikasbil.eus (Noiz kontsultatua: 2022-08-14).
  4. H., Mazo, Joseph. (2000). Prime movers : the makers of modern dance in America. (2nd ed. argitaraldia) Princeton Book Co ISBN 0871272113..
  5. (Ingelesez) Stern, Keith. (2013-08-21). Queers in History: The Comprehensive Encyclopedia of Historical Gays, Lesbians and Bisexuals. BenBella Books ISBN 9781935251835. (Noiz kontsultatua: 2017-09-14).
  6. 1973-, Turner, Erin H.,. (1999). More than petticoats. Remarkable California women. TwoDot ISBN 1560448598..
  7. a b c d e (Gaztelaniaz) Clarín.com. (2020-08-27). «Isadora Duncan, la frágil bailarina que sufrió el peor dolor» Clarín (Noiz kontsultatua: 2022-07-16).
  8. (Gaztelaniaz) Nast, Condé. (2020-05-26). «La muerte de Isadora Duncan o el caso de 'fashion victim' más duro de la historia» Vanity Fair (Noiz kontsultatua: 2022-07-16).
  9. «Isadora Duncan, un Día de Muertos diferente - Al sur del norte» blog.rtve.es (Noiz kontsultatua: 2022-07-16).
  10. (Gaztelaniaz) «¡Esto sí es bailar! (película 1985) - Tráiler. resumen, reparto y dónde ver. Dirigida por Jack Haley Jr.» La Vanguardia 2022-07-16 (Noiz kontsultatua: 2022-07-16).
  11. (Gaztelaniaz) «José Clará - Isadora Duncan (Desnudo femenino)» www.museoreinasofia.es (Noiz kontsultatua: 2022-07-16).
  12. (Gaztelaniaz) «Quiénes somos» Isadora Duncan 2007-02-06 (Noiz kontsultatua: 2022-07-16).

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • De Fina, Pamela. Maria Theresa: Divine Being, Guided by a Higher Order. Pittsburgh: Dorrance, 2003. ISBN 0-8059-4960-7About
  • Duncan, Anna. Anna Duncan: In the footsteps of Isadora. Stockholm: Dansmuseet, 1995. ISBN 91-630-3782-3
  • Duncan, Doralee; Pratl, Carol and Splatt, Cynthia (eds.) Life Into Art. Isadora Duncan and Her World. Foreword by Agnes de Mille. Cynthia Splatt. Hardcover. 199 pages. W. W. Norton & Company, 1993. ISBN 0-393-03507-7
  • Duncan, Irma. The Technique of Isadora Duncan. Illustrated. Photographs by Hans V. Briesex. Posed by Isadora, Irma and the Duncan pupils. Austria: Karl Piller, 1937. ISBN 0-87127-028-5
  • Kurth, Peter. Isadora: A Sensational Life. Little Brown, 2001. ISBN 0-316-50726-1
  • Levien, Julia. Duncan Dance: A Guide for Young People Ages Six to Sixteen. Illustrated. Dance Horizons, 1994. ISBN 0-87127-198-2
  • Peter, Frank-Manuel (ed.) Isadora & Elizabeth Duncan in Germany. Cologne: Wienand Verlag, 2000. ISBN 3-87909-645-7
  • Savinio, Alberto. Isadora Duncan, in Narrate, uomini, la vostra storia. Bompiani,1942, Adelphi, 1984.
  • Schanke, Robert That Furious Lesbian: The Story of Mercedes de Acosta. Carbondale, Ill: Southern Illinois Press, 2003.
  • Stokes, Sewell. Isadora, an Intimate Portrait. New York: Brentanno's Ltd, 1928.
  • Sturges, Preston; Sturges, Sandy (adapt. & ed.) (1991), Preston Sturges on Preston Sturges, Boston: Faber & Faber, ISBN 0-571-16425-0

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Isadora Duncan Aldatu lotura Wikidatan