Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da
Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da

Komunismo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Komunista» orritik birbideratua)
Jump to navigation Jump to search

Komunismoa sistema politiko, ekonomiko eta sozial bat da, non ondasunen eta, bereziki, ekoizpen-bideen jabetza (lurra, fabrikak...) komuna eta langileena den. Berdintasunean oinarritutako gizarte klaserik, dirurik [1][2] eta estaturik gabeko gizarte bat du helburutzat[3].

Kapitalismoaren eta liberalismo ekonomikoaren aurkako ideologia eta mugimendu politikotzat ere azaldu da komunismoa, bereziki langileen esplotazioaren aurka, eta hainbat herrialdetan diharduten alderdi komunistek sustatzen dute.

Modu nominalean batzuetan, neurri handiagoan edo txikiagoan besteetan, komunismoa herrialde batzuetako sistema izan zen XX. mendean. Eragin handieneko herrialde komunista Sobietar Batasuna izan zen, 1922-1991 urte bitartean. Bigarren Mundu Gerra eta gero Europako hainbat herrialdek komunismoari ekin zioten, besteak beste Alemaniako Errepublika Demokratikoak, Poloniak, Hungariak, Txekoslovakiak, Jugoslaviak, Albaniak, Bulgariak eta Errumaniak. Herrialde horien komunismo garaia Sobiet Batasunarekin batera desagertu ziren. Egun ere badira euren burua komunistatzat jotzen duten erregimen politikoak, hala nola Txinako Herri Errepublikakoa, Ipar Koreakoa, Vietnamgoa, Laoskoa eta Kubakoa.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Karl Marxi (ezkerrean) eta Friedrich Engelsi (eskuinean) eskainitako monumentu bat, Shanghain (Txina).

Ideiaren sorrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ideia komunistak antzinakoak badira ere, komunismoaren aldaera nagusiaren abiapuntua Karl Marxek eta Friedrich Engelsek 1848an argitaratu eta ideologia komunistaren aitzindaritzat jotzen den Agiri Komunista izenburuko manifestuan dago. Hain zuzen, komunismoa, adiera zabalduenean, marxismoan txertatzen da: horren arabera, gizarte aldaketa sistema ekonomikoak eragiten du funtsean, hain zuzen sistema ekonomikoa kontrolatzen dutenen eta kontrolatzen ez dutenen arteko klase-borrokan; horrela, kapitalismoan ekoizpen-bideen jabe den burgesia eta burgesiak esplotatzen duen proletarioen edo langileen klasea daude aurkari; proletarioek beren egoeraren kontzientzia eskuratu, beren burua Alderdi Komunistan antolatu, iraultza egin eta boterea eskuratzerakoan, proletarioen diktadura jarriko lukete indarrean; kapitalismoak gizakien artean sortutako gatazkak gaindituta, proletarioen diktadura eta bere tresna guztiak desegin eta gizarte komunista sortuko litzateke.

Gauzatzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Komunismoaren printzipioak gauzatzeko ahaleginetan aurrera atera zen lehen iraultza Errusiakoa izan zen, 1917an. Iraultza horren liderra Vladimir Ilich Ulianov Lenin izan zen, eta hark zioen Errusiaren iraultzaren emaitza «kapitalismoaren kate-mailarik ahulena» Errusia zelako gertatu zela. Berez, garai hartan Errusiak atzerapen teknologiko eta industriala nabarmena zuen, bere ekonomiaren oinarri nagusia nekazaritza sasifeudala izanik.

Errusiako Iraultzak industriaren jabetza pribatua ezabatu, nekazaritza kooperatibak sortu eta ekoizpen baliabideen biderkatzearen alde egin zuen nabarmen. Leninen helburu nagusienetarikoa Errusian argindarra zabaltzea izan zen; berak zioenez, sozialismoa sobietak gehi argindarra zen.

Stalinen garaian industrializazioaren erritmoa azkartu egin zen, eta are gehiago Bigarren Mundu Gerra hurbildu zenean, industria astuna eta elikagaien ekoizpenari lehentasuna eman baitzitzaion. Ekonomian bost urteko planak ezarri ziren, eta Stalinek Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren barruan sortutako disidentziari aurre egin behar izan zion.

Komunismo marxista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Marxismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Marxismo»

Leninismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Leninismo»

Marxismo-Leninismoa, estalinismoa, troskismoa eta maoismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Marxismo-Leninismoa eta estalinismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Estalinismo»

Troskismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Trotskismo»

Maoismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Maoismo»

Marxismo libertarioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eurokomunismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Eurokomunismo»

Ezkerreko komunismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Komunismo ez-marxista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Anarko-komunismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Komunismo libertario»

Komunismo kristaua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kritika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Antikomunismo»
Ikur esanguratsua.

Antikomunismo terminoa erabiltzen da, adiera zabalenean, komunismoarekiko aurkakotasun edo etsaitasun jarrera teorikoen eta praktikoen multzoa izendatzeko. Hala, antikomunismoa izan daiteke posizionatze ideologiko hutsa, diskurtso politiko egituratu bat, ekintza politiko bat edo propaganda egitea. Alta, antikomunismo hitzaren zentzua aldakorra da, izan ere, "komunismoa" berak ere herrialdeetan oso mamitze desberdinak izan baitu. Antikomunismoaren nolakotasuna azaltzen duten faktoreak lotuta daude borrokatu nahi den komunismo motaren ezaugarriekin.[4]

Kontzeptua XIX. mendean sortu zen eta XX. mendean bilakaera luzea izan zuen, batez ere, boltxebikeek Errusian 1917ko urrian boterea eskuratu eta SESB sortu ondoren: ordutik, funtsean, antikomunismoa erregimen komunisten eta inspirazio leninista eta estalinista zuten alderdien kontrako jarrera bezala definitu zen. 1930eko hamarkadan, antisemitismoarekin batera, Alemania naziak martxan jarritako politiketako bat izan zen. Bigarren Mundu Gerraren ostean, antikomunismoa Estatu Batuen barne eta kanpo politikako funtsezko elementu bihurtu zen, SESBerekin aurrez aurre kontrajarriko dena Gerra Hotzaren garaian.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   «The Principles of Communism» www.marxists.org . Noiz kontsultatua: 2019-06-06 .
  2.   «Nikolai Bukharin and Evgenii Preobrazhensky: The ABC of Communism - Chapter III : Communism and the Dictatorship of the Proletariat» www.marxists.org . Noiz kontsultatua: 2019-06-06 .
  3.   Kurian, George (2011) The Encyclopedia of Political Science doi:10.4135/9781608712434 . Noiz kontsultatua: 2019-06-06 .
  4. Jean-Jacques Becker, avant-propos du dossier Aspects de l'anti-communisme, revue Communisme n°62-63, L'Âge d'homme, janvier 2001, pages 3-10

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Komunismo Aldatu lotura Wikidatan