Józef Piłsudski

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Józef Piłsudski
Pilsudski 1910 1920 LOC hec 14263 restored.jpg
General Inspector of the Armed Forces

1926ko abuztuak 27 - 1935eko maiatzak 12 - Edward Rydz-Śmigły
Poloniako Lehen Ministroa

1926ko urriak 2 - 1928ko ekainak 27
Kazimierz Bartel - Kazimierz Bartel
Poloniako Lehen Ministroa

1930eko abuztuak 15 - 1930eko abenduak 4
Walery Sławek - Walery Sławek
Bizitza
Jaiotza Vilnius1867ko abenduaren 5
Herrialdea  Polonia
Lehen hizkuntza Poloniera
Heriotza Varsovia1935eko maiatzaren 12 (67 urte)
Hobiratze lekua Wawel Cathedral
Heriotza modua berezko heriotza (gibeleko minbizia)
Familia
Aita Józef Wincenty Piłsudski
Ezkontidea(k) Maria Piłsudska  1921eko abuztuak 17)
Aleksandra Piłsudska  (1921eko urriak 25 -  1935eko abenduak 5)
Seme-alabak
Anai-arrebak
Hezkuntza
Heziketa University of Kharkiv
(1885 -
Hizkuntzak Poloniera
Lanbidea
Lanbidea politikaria eta militarra
Jasotako sariak
Nominazioak
Zerbitzu militarra
Gatazka Lehen Mundu Gerra
Sinesmenak
Alderdi politikoa Polish Socialist Party
Józef Piłsudski Signature.svg

Józef Klemens Piłsudski (Zulow, Lituania, 1867ko abenduaren 5a - Varsovia, Polonia, 1935eko maiatzaren 12a) poloniar politikaria izan zen, herrialdeko Bigarren Errepublikako lehen estatuburua (1918-1922) eta diktadorea (1926-1935). Lehen Mundu Gerraren erditik aurrera, Piłsudski Europako politikako buru garrantzitsuetakoa izan zen. Poloniak 1918an independentzia berreskuratzean eragile nagusitzat jotzen zaio (1795ean aldameneko herrialdeen artean Polonia zatitu zuten eta).

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Piłsudskiren estatua, Varsoviako Piłsudski plazan; Polonia osoan zehar haren omenez egindako estatua ugarietako bat.

Piłsudskiren independentziaren aldeko ekimenak eta ideologia sozialista zirela eta, Errusiako tsarrak etengabe esetsi zuen. Lehen Mundu Gerra hasi zenean, behar-beharrezko ikusten zuen Piłsudskik indar aliatuak Errusiaren eta Alemaniaren aurkako gerran garaile irtetea, Polonia aske geratuko bazen. Bere erkideekin batera Errusiaren aurka borrokatu ondoren, Alemaniak eta Austriak Poloniaren independentzia onar zezatela lortu zuen 1916. urtean. 1917. urteko Errusiar Iraultzak eta aliatuek Alemania eta Austria menderatzeak Polonia askatzeko aukera ekarri zuten.

Poloniako estatu berriko lehendakari hautatu zuten Piłsudski 1918. urtean. Ahaleginak egin zituen Polonia Sobietar Batasuneko Armada Gorriaren erasoetatik babesten. Lituaniarekin eta Ukrainarekin batera estatu federal bat osatzen ahalegindu zen, baina 1920an Armada Gorriaren erasoak atzera eragin zuen.

Polonian konstituzio demokratikoa onartu zenean (1922), lehendakaritza utzi zuen. Hala ere bere lagunen bitartez gobernatzen zuen, eta 1926an, ekonomiaren larriune batean, armadarekin Varsovian sartu zen. 1930 ondoko urteetan Hitlerrek behin eta berriro egin zion Alemaniarekin Errusiaren aurkako aliantza bat osatzeko proposamena. Hitzarmen bat sinatu zuen Alemaniarekin 10 urtez elkarri ez erasotzeko. Barne politikari dagokionez, armada osatzeari ekin zion, baina albo batera utzi zuen ekonomia garapena.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Józef Piłsudski Aldatu lotura Wikidatan