Judo

Artikulu hau "Kalitatezko 2.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da
Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da
Wikipedia, Entziklopedia askea

Ōuchi-gari izeneko judoren jaurtiketa teknika

Judo (japonieraz, 柔道, «bide samurra» edo «malgutasunaren bidea») japoniar borroka arte modernoa (gendai budō) edo borroka-kirola da. Kirol horren helburua aurkaria bizkarra lurra ukituz botatzea edo geldiaraztea da. Judoan aritzen denari judoka deritzo.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Japonian, XIX. mendearen amaieran, 1882. urtean, Jigorō Kanō (嘉納 治五郎 Kanō Jigorō) maisuak sortu zuen. Judoa auto-defentsa teknika samuraietatik, Jiu-jitsutik garatu zuen, min hartzeko beldurrik gabe praktika zitekeen kirola izan zedin. Kirolariek jūdōka dute izena.

Aurkariaren indarra erabili eta aprobetxatzean datza, palankaren legeak erabiliz, zangoen, besoen eta aldakaren bidez, hura lurrera botatzea eta mendean edukitzean. Borrokalariaren teknika maila adierazteko, zenbait koloretako gerrikoak erabiltzen dira; hala, hasi berriei zuria dagokie eta, hurrenez hurren, gainerakoak horia, laranja, berdea, urdina, marroia eta beltza dira (beltzak, gainera, hamabi maila edo dan ditu).

Kategoriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Judo kirol olinpikoa da 1964tik aurrera. Hona hemen kategoria nagusiak:

Gizonak
60 kg baino gutxiago 60~66 kg 66~73 kg 73~81 kg 81~90 kg 90~100 kg 100 kg baino gehiago
Emakumeak
48 kg baino gutxiago 48~52 kg 52~57 kg 57~63 kg 63~70 kg 70~78 kg 78 kg baino gehiago

Sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirolarien mailak bereizteko, gerrikoak erabiltzen dira. Gerrikoaren kolorearen arabera, kirolariaren trebezia atzeman daiteke. Hona hemen Australia, Europan eta Kanadan dagoen sailkapena:

Gerrikoen kolorea
Zuria Judo white belt.svg
Horia Judo yellow belt.svg 5. kyua
Laranja Judo orange belt.svg 4. kyua
Berdea Judo green belt.svg 3. kyua
Urdina Judo blue belt.svg 2. kyua
Marroia Judo brown belt.svg 1. kyua
Beltza Judo black belt.svg
  1. danetik 5. danera
Zuri-gorria Judo red white belt.svg 6. danetik 8. danera
Gorria Judo red belt.svg 9. eta 10. danak

Tekniken sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nage - Waza: Jaurtitze teknikak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Tachi - Waza: Zutikako teknikak
    • Te - Waza: Esku teknikak
    • Koshi - Waza: Aldaka edo mokor teknikak
    • Ashi - Waza: Hanka teknikak
  • Sutemi - Waza: Sakrifikatze teknikak
    • Ma - Sutemi - Waza: Atzeraka sakrifikatze teknikak
    • Yoko - Sutemi - Waza: Alboraka sakrifikatze teknikak

Katame - Waza: Atzemate teknikak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Osaekomi - Waza: Euste teknikak
  • Shime - Waza: Itotze teknikak
  • Kansetsu - Waza: Luxatze teknikak

Atemi - Waza: Jotze teknikak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Teknika horiek katetan bakarrik onartzen dira: hortik kanpo, erabat debekatuta daude.

Ariketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Randori (Ariketa askea)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nahiz eta hitzez hitz “kaosa atzeman”esan nahi duen, randoria aurrez ikasitako defentsa eta eraso teknikak era askean egitean datza, beti ere judoko oinarrizko arauak errespetatuz. Helburua teknikak ahal den hobekien egitea da, erortzeko eragozpenik izan gabe, horrela, lehiaketarako buruz eta gorputzez prestatuz.

Hainbat randori mota daude, norekin egiten den, norberaren ezagutzaren, asmoen eta intentsitatearen arabera: alde batetik, Yakusoku-geiko dago, hots, aurrez hitzartutako ariketa; bertan bikote kide biek aurrez dakite zein teknika egingo duten. Bestetik, Kakari-geiko, etenik gabeko erasoa: maila txikienekoak etengabe erasotzen du, erortzeaz axolagabe, teknika ahal den eta ondoen egiteaz arduratuz. Azkenik, Gokaku-geiko, antzeko ezagutza duen kidearekin ia lehiaketa mailako intentsitatearekin egiten da, betiere randoria dela ahaztu gabe, hau da, ikasteko ariketa.

Kata (Formak)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondorengoak Kodokanen irakasten diren zazpi kata (aurrezarritako forma) motak dira.

  • Randori no Kata (Ariketa askeko formak), bi Kataz osatua:
    • Nage no Kata (Jaurtitze formak)
    • Katame no Kata (Atzemate formak)
  • Kime no Kata (Erabakitze formak)
  • Kodokan Goshin Jutsu (Kodokan-go auto-defentsa gaitasunak)
  • Ju no Kata (Leuntasunaren formak)
  • Itsutsu no Kata (Bost formak)
  • Koshiki no Kata (Aintzinako formak)
  • Seiryoku Zen'yo Kokumin Taiiku no Kata (Eraginkortasun goreneko heziketa fisiko nazionalaren forma)

Txapelketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nazioartean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beste txapelketa garrantzitsu batzuk[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Judo Aldatu lotura Wikidatan