Mercè Rodoreda

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Mercè Rodoreda
Rodoreda.jpg
Bizitza
Izen osoa Mercè Rodoreda i Gurguí
Jaiotza Bartzelona1908ko urriaren 10a
Herrialdea  Katalunia
Heriotza Girona1983ko apirilaren 13a (74 urte)
Heriotza modua berezko heriotza
Hezkuntza
Hizkuntzak katalana
gaztelania
esperantoa
Jarduerak
Jarduerak idazlea, eleberrigilea, poeta eta esperantista
Lan nabarmenak The Time of the Doves
Jasotako sariak
Genero artistikoa eleberria
http://www.mercerodoreda.cat/

Mercè Rodoreda i Gurguí (Bartzelona, 1908ko urriaren 10a - Girona, 1983ko apirilaren 13a) kataluniar idazlea izan zen.

XX. mendeko literatura katalaneko idazlerik ezagunenetako bat da bai Katalunian bai Kataluniatik kanpo ere. Haren obra hogeita hamar hizkuntzetara itzulia izan da.[1] Letra katalanen ohorezko saria eman zioten 1980ean. Ipuinak, antzezlanak eta poesia ere idatzi zuen arren, eleberriek egin zuten batez ere, ezagun. Erbestean bizitzea tokatu zitzaion, Espainiako Gerra Zibilaren eta Franco diktadorearen garaipenaren ostean. Frantzian bizi izan zen, hainbat tokitan.[2]

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Merce Rodoreda Bartzelonan jaio zen 1908ko urriaren 10ean. Hogeita hamar urtez San Gervasi auzoan bizi izan zen eta literatura eta antzerkirako zaletasuna famili giroan bizi izan zuen. Eskolara berriz 1915etik 1917ra bitartean joan zen bakarrik. Loreekiko eta katalan hizkuntzarekiko zuen interesa bai eta zuen sentimendu katalanista aitonaren eraginez izan zen, Pere Gurguí, hark zaindu behar izaten zuen eta. hark zain du behar izaten zuen eta.[1]

1928an, hogei urte zituela, Joan Guirguí osaba indianoarekin ezkondu zen Rodoreda. 1929an jaio zen haien seme bakarra, Jordi Gurguí Rodoreda. Zaletasunez gaztetandik  idazten zuen bana garai honetan hasi zen ofizioz idazten. Era berean, eskolak jasotzen hasi zen Delfí Dalmau pedagogo eta hizkuntzalariaren Lizeoan. Bertan ortografia eta gramatika katalana landu zituen. Ikasketa hauek burutzeak aukera eman zioten kultur munduan sartzeko eta hainbat idazle ezagutzeko ere: Francesc Trabal, Joan Oliver batzuen artean. 1930eko hamarkadan argitaratu zituen bere lehenengo eleberriak.[1]

1937an, altxamendu faxistaren ondoren, Generalitateko Propaganda Komisariotzan aritu zen lanean, testu-zuzentzaile gisa. 1937an ere bere senarrarengandik banatu zen. 1938an, Rodoredak Francesc Trabal idazlearekin batera, PEN klubaren nazioarteko kongresuan hartu zuen parte Pragan, Katauniako ordezkari gisa[1].

1939ko urtarrilaren 29an, erbestera abiatu zen, semea amonarekin utzita. Frantziako herri ezberdinetan ibili ondoren, Bigarren Mundu Gerra hasi zenean Bordelera joan zen bizitzera. Armand Obiolsekin erbestean zegoela hasi zen harremanetan. Jostun lanak egin behar izan zituen urte haietan bizimodua atera ahal izateko, idazteari utzi ez bazion ere: ipuinak, poemak eta antzerki-lanak[1].

1946an Parisera itzuli zen. Bertan “Revista de Catalunya” hilabetekarian hasi zen lanean, Obiolsen zuzendaritzapean. Osasun arazoak medio urte horietan ipuinak eta poemak sortu zituen soilik. Edonola, Katalan HIzkuntzaren Lore Jokoetan sariak irabazi zituen hiru urtean segidan, 1947tik 1949ra. Parisen bizi zela ere margolaritza lantzeko aukera izan zuen[1].



Literatura ibilbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mirador, La Rambla eta La Publicitat egunkarietan idazten zuen, eta 1938an ospea eman zion Aloma eleberria argitaratu zuen. Erbestera jo behar izan zuen Gerra Zibilean eta Genevan hasi zen lanean itzultzaile gisa[3]. Rodoredaren eleberrietako gai nagusiak amodioa, heriotza eta denbora dira. Haren lanak hamabost hizkuntzetara itzulita daude, eta mundu guztian ezaguna da.

Lan nagusiak: Vint-i-dos contes (1958, Hogeita bi ipuin), La plaça del Diamant (1962, Diamantearen plaza, Maite Gonzalezek euskaratua), El carrer de les Camèlies (1966, Kamelien kalea), La meva Cristina i altres contes (1967, Nire Kristina eta beste ipuin batzuk), Jardí vora la mar (1967, Itsas ondoko lorategia), Mirall trencat (1975, Ispilu hautsia), Semblava de seda i altres contes (1978, Zetazkoa zirudien eta beste ipuinak), L´hostal de les tres camèlies (1979, Hiru kamelia zituen ostatua), El maniquí (1979, Manikia), Viatges i flors (1980, Bidaiak eta loreak) eta Quanta, quanta guerra (1980, Gerra, zenbat gerra). Rodoredaren ipuin-sorta bat Maite Gonzalezek euskaratu du: Ipuin hautatuak.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eleberriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Sóc una dona honrada? (1932).
  • Del que hom no pot fugir (1934).
  • Un dia en la vida d'un home (1934).
  • Crim (1936).
  • Aloma (1938).
  • La plaça del Diamant (1962).
  • El carrer de les Camèlies (1966).
  • Jardí vora el mar (1959, 1967an argitaratua).
  • Mirall trencat (1974).
  • Quanta, quanta guerra... (1980).
  • La mort i la primavera Barcelona (1961, 1986an argitaratua).
  • Isabel i Maria (1991).

Ipuinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • La meva Cristina i altres contes (1967)
  • Semblava de seda i altres contes (1978)
  • Viatges i flors (1980)

Euskaratuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Diamantearen Plaza [La plaça del Diamant]. Donostia: Elkar, 1994. (Trad. Maite González Esnal)
  • Ipuin Hautatuak. Donostia: Elkar, 1984. (Trad. Maite González Esnal)

Sariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Crexells Saria, 1937 Aloma lanagatik
  • Sant Jordi Saria, 1967 El carrer de las Camèlies lanagatik
  • Kritikaren Saria, 1967 El carrer de las Camèlies lanagatik
  • Ramon Llul Saria, 1967 El carrer de las Camèlies lanagatik

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f   Olano Irurtia, Antton (2013), Ispilu hautsia, Alberdania - Erein - Igela, HItzaurre. orrialdea, ISBN 9788497468138 .
  2.   Uberan. Letra katalanei begira, http://uberan.eus/?kaia/item/letra-katalanei-begira. Noiz kontsultatua: 2018-05-18 .
  3.   Rodoreda, Mercè (1994), Diamantearen plaza, Hegala. orrialdeak, ISBN 9788479174071 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]