Naxurieta

Wikipedia, Entziklopedia askea
Naxurieta
 Nafarroa GaraiaEuskal Herria
NFA - Naxurieta.jpg
Herriko ikuspegia hegoaldetik
Kokapena
Herrialdea Nafarroa Garaia
EskualdeaPirinioaurrea
UdalerriaUntzitibar
Administrazioa
Motaleku
Izen ofizialaNajurieta
Posta kodea31422
Herritarranaxurietar
Geografia
Koordenatuak42°43′55″N 1°28′59″W / 42.73194°N 1.48306°W / 42.73194; -1.4830642°43′55″N 1°28′59″W / 42.73194°N 1.48306°W / 42.73194; -1.48306
Garaiera612 metro
Distantzia21,6 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria25 (2021: Green Arrow Up.svg 2)

Naxurieta[1][a] Untzitibar ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

2021 urtean 25 biztanle zituen.

Bertako biztanleak naxurietarrak dira.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Naxurieta toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[2]

  • Enassurieta (1230)
  • Nassurita (1268)
  • Nassurieta (1346)
  • Nasurta (1365)
  • Nasurieta (1366)
  • Naxurieta (1532)
  • Naxurieta (1532)
  • Najurieta (1649)
  • Najurieta (1767)
  • Naxurieta (1829)
  • Najurieta (1860)
  • Naxurieta (1990)

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Naxurieta Untzitibarran dago.

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Untzitibar Zangozako merindadearen ekialdean kokatzen da. NA-234 errepideak ibar osoa zeharkatzen du. Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. Udaletxea Untzitin dago. Erliebe ertaingo ibarra da. Itzaga mendiaren magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Untzitibarrek klima azpimediterraneoa dauka, eta urteko batez besteko tenperatura aldakorra da, 12 gradu herrigunean eta 10 herriko gunerik menditsuenetan. Prezipitazioak nahiko urriak dira udan baina ugariak gainontzeko urtaroetan, guztira 950mm inguru jausten dira urtero 110 egunetan.

Udalerriko landarediaren erdia baino gehiago ameztiek osatzen dute. Duela mende asko, Untzitibar gehiena estaltzen zuten arren, gizakiaren eraginez asko murriztu da. Birlandatutako zuhaitzak 229 hektarea osatzen dituzte. Horrez gain, Izaga haitzaren inguruetan pagadiren bat aurki daiteke.

Estazio meteorologikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Untzitibarran ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Elo pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 528 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n inauguratuta.[3] Udalerriko adierazgarriena da, haran berean baitago, 4 kilometro eskasera.


  Gnome-weather-few-clouds.svg   Datu klimatikoak (Elo, 1984-2020)   WPTC Meteo task force.svg  
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 19.0 22.5 25.0 27.5 35.0 40.0 40.0 41.0 37.5 30.5 23.0 19.5 41.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.7 10.5 13.8 15.9 20.1 24.8 28.1 28.5 24.2 18.9 12.5 9.4 17.9
Batez besteko tenperatura (ºC) 5.4 6.5 9.0 11.0 14.5 18.5 21.2 21.5 18.2 14.2 9.1 6.1 12.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 2.1 2.5 4.3 6.0 9.0 12.2 14.4 14.6 12.1 9.4 5.7 2.8 7.9
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -12.0 -8.5 -10.0 -1.5 0.0 3.0 7.0 5.0 3.0 -1.0 -5.5 -9.5 -12.0
Batez besteko prezipitazioa (mm) 80.4 69.2 74.0 84.5 69.1 53.1 40.1 33.9 52.9 80.9 101.4 77.9 817.4
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 57.6 46.0 69.3 56.8 56.2 69.1 59.3 98.3 93.0 74.5 64.5 65.5 98.3
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 12.7 10.9 10.5 12.4 10.8 6.9 5.3 5.1 7.2 10.0 12.8 11.5 115.8
Elur egunak (≥ 1 mm) 1.7 2.6 1.6 0.6 0.1 0.0 0.0 0.0 0.0 0.1 0.5 1.2 8.3
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[4]

Ikusi edo aldatu datu gordinak.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaurerri zaharra, Gurutzatarren ondareari erantsia, Iruñeko San Zernin burgesiaren leinu diruduna. Flandina oinordekoak 1346an utzi zion bere burguko elizari, eta honek 1416an Karlos III.a erregeari besterendu zion, Beriainen truke. Orreagako Andre Mariak XIV. mendearen hasieran zituen lursailak.

XIX. mendearen hasieran erregeordea zen, Untzitibarreko diputatuak eta herriko erregidoreek gobernatzen zutena, herrikoen artean aukeratzen zirenak. 1847an hamabi etxe zahar eta erosotasun gutxikoak zituen, eta pilota jokorako plaza bat. Eskola bat zuen, urtean zortziehun erreal zituena, eta parrokiako bikarioa herritarrek aurkezten zuten.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2021 urteko erroldaren arabera 25 biztanle zituen Naxurietak.[5]

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
25 27 24 23 22 23 22 22 24 24 24 25 25 23 23 19 21 21 20 21 23

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera: «pirinioaurrera» eta «nafarrera»

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Itzagaondoa sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Untzitibar eta Ibargoiti ibarrekin hitz egiten zena.[6]

Koldo Zuazok, 2010ean, Itzagaondoa atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[7]

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da Pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Longidako mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. /naʃúɾi.età/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza bigarren eta kamutsa azken silaban

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
  2. «Naxurieta - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
  3. Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Elo» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
  4. Eloko estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
  5. «Naxurieta» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
  6. Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
  7. Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]