Estepako bisonte

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Wikipedia:Taxotaula bat irakurtzeko eraTaxotaula bat irakurtzeko era
Estepako bisontea
Status iucn3.1 EX eu.svg

Iraute egoera: Galdua

Fosilen hedapena: Pleistozeno

Bison priscus edo estepako bisontea. Altamirako harpearen marrazkia
Bison priscus edo estepako bisontea. Altamirako harpearen marrazkia


Sailkapen zientifikoa
Erreinua: Animalia
Filuma: Chordata
Klasea: Mammalia
Ordena: Artiodactyla
Familia: Bovidae
Generoa: Bison
Espeziea: Bison priscus
Bojanus, 1827
Sinonimoak

Artikoko bisontea. Adar luzeko bisontea.

Estepako bisontea, (Bison priscus), egun desagertutako bisonte espezie bat izan zen. Europan (Euskal Herria barne), Ekialde Hurbilean, Errusian, Mantxurian zein Ipar Amerikan bizi omen zen Pleistozenoan zehar[1]. Beraz Bison priscus espezie Holartikoa izan zen.

Bison priscus Euskal Herrian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bison Priscus-ak Bison bonasus eta Bison uriformisekin batera agertzen dira labar pinturetan zein aztarnategietan. Hala ere garai ezberdinetakoak izan ziren neurri handi batean.

Baliteke estepako bisonta Asian bertan eboluzionatzea, garai hartako beste zenbait bobidoen kasuan bezala, eta gero handik zabaltzea. Hauxe bera izan baitzen, esate baterako, uroaren kasua.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bison priscus-en beste hainbat izen; Artikoko bisontea eta adar luzeko bisontea.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zenbait Bison priscus Altamirako harpean
Estepako bisontearen buruhezurra

Estepako bisontea Europako bisontea baina askoz handiagoa zen, sendoago eta indartsuagoa. Antza gehiago zeukan Amerikako bisontearekin Europako bisontearekin baino.

  • Altuera bi metro.

Habitat eta ohiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estepako bisontea oro har giro hotzeko estepako belardiei oso ondo adaptaturik zegoen, tundraren mugan. Labar-artearen adierazpen ugarik datu asko eskeintzen dute espeziearen ohitura eta itxuraren inguruan.

Ar handiek 1,80 metroko garaiera zuten soingurutzera, eta tona baten pisua. Adarrek 1,50 metroko zabalera zuten.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egungo Europako bisontearen antzeko animaliak ziren, baina askoz handi eta sendoagoak. Adar handiagoekin eta zabalgunetan bizitzera egokituta, estepetan eta tundraren bazterrean.

Egungo bisonte espezieekiko harremanak ez dira oso argiak. Adituen ustez, Holozenoaren hasieran bison priscusen eboluzioak Europako bisontea ekarri zuen Eurasian eta Amerikako Bisontea Ipar Amerikan. Eboluzio hau txikiagoak ziren azpiespezieen bitartez etorriko zen, Bison priscus mediator delakoaren bidez hain zuzen. Animali hauek eguraldia epeltzerakoan, eta Europan estepa eta tundra glazialek basoei tartea uzterakoan, baldintza berriei moldatzen joan ziren.

Asia eta Ipar Amerikako estepako bisontearen azpiespezie erraldoiak, Bison priscus gigasen kasu, oinordekorik gabe desagertu omen ziren, baina lehen esan bezala zenbait adituren arabera, egungo Amerikako bisontearen aurrekariak dira, (Bison bison).

Altamirako harpean margotutako Bison priscusa

Aspiezpezieak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estepako bisontearen hiru azpiespezie ezagunak daude;

  • Bison priscus mediator. Euskal Herrrian eta Europan zabaldutako azpiespeziea izan zen. Zenbait adituen arabera Bison priscus priscusen berdina zen.
  • Bison priscus gigas sinonimoak; Bison alaskensis eta Bison crassicornis. Duela 200 000 urte agertu omen zen, hotz handiko aro batean. Itsasoko uren maila jeitsi zen eta haren ondorioz Beringeko itsasartea gurutzatu omen zuten eta Ipar Ameriketan zabaldu. Hala ere bertan zeuden izotz multzoek hegoalderago migratzea galerazio zioten hurrengo izotzaldien arteko denboraldi arte. Azpiespezie honen ondorengoak dira geroko Ameriketako bisonte espezie ezberdinak, bereziki Bison latifronsa.

Bison honetako beste zenbait azpi mota deskribituak izan dira.

  • Bison priscus priscus. Azpiespezie guztien artean handiena izan zen. Europako zenbait eskualdetan baina bereziki Errusian hedatu omen zen.

Blu Babe, izoztutako estepako bisontea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1979.en urtean, Estepako bisonte ar baten sarraskia topatu zen Alaskan, izoztuta. Animalia nahiko ondo kontserbaturik zegoen izotzagatik[3]. Animaliari "Blue babe" izena ezarri zitzaion izoztutzerakoan bere haragiak hartutako kolore "urdinagatik". Ipar Ameriakako folklorean Blue Babe zezen urdin erraldoia da, Paul Bunyanek baso mutil mitikoak erdi izoztuta topatzen duena, eta nahiz eta sutan berotu, izoztuta egonda izanagatik, kolore urdinarekin geratzen dena. Geroztik Paul Bunyanen maskota gisa dabilena.

Antza "Blue Babe"k Amerikako lehoien (Panthera leo atrox) talde baten erasoa jasan zuen. Piztiek aberea hil zuten eta gero, arrazoi ez ezagunengatik, bertan utzi zuten ia ikutu gabe. Gorpua segituan izoztu omen zen, seguruen aberea akabatu eta gaua laster heldu zelako. Gero beste lehoi batek saiatu zen sarrazkia jaten baina saiakeran, izoztuta zegoelako, hagin bat apurtu zuen.

Alaskako Unibertsitate ikerlariek, "Blue babe" aurkitu zutenak, izoztutako bisontearen haragia dastatzeko aukera izan zuten. Nahiko ondo mantendurik zegoen haragia, harrigarria bada ere, soilik lur zapore arin batekin.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1969. urteko errumaniar posta zigilua estepako bisontearekin

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpoko loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

BBCren artikuloa

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Estepako bisonte Aldatu lotura Wikidatan