Higidura zuzen

Higidura zuzena ibilbide zuzena duen higidura da. Hortaz, bere abiadura noranzkoa eta norabidez konstantea izango da, ez ordea bere moduloa, eta beste higidura batzutan abiaduraren noranzkoan aldaketak eragiten dituen azelarazioa higidura zuzenan nulua da. Matematikoki dimentsio bakar batean adieraz daiteke.

Motak

Higidura zuzen mota batzuk honako hauek dira:

• Higidura zuzen uniformea
• Higidura zuzen uniformeki azeleratua
• Higidura zuzen armonikoa

Desplazamendua

Sakontzeko, irakurri: Desplazamendu

Higidura zuzena dimentsio bakarreko higidura denez, norabide jakin batean doan objektu batek iragandako distantzia desplazamenduaren parekidea da. Desplazamenduaren NUS unitatea metroa da. $\, x_{1}$ objektuaren hasierako posizioa baldin bada eta $\, x_{2}$ amaierakoa, desplazamendua matematikoki honela adierazten da:

$\Delta x = x_2 - x_1$

Higidura zirkularrean desplazamenduaren parekidea $\theta$ desplazamendu angularra da eta radianentan neurtzen da. Objetuaren desplazamendua ezin liteke distantziarena baino handiagoa izan. Hau ulertzeko, adibide hau jarri liteke: pertsona batek egunero etxetik lanera eta lanetik etxerako ibilbidea oinez burutu ohi du. Egun horretako pertsona horren desplazamendua 0 da, egunaren amaieran hasierako leku berberean baitago: bere etxean. Aldiz, egun osoan etxetik lanera eta lanetik etxera oinez distantzia bat egin du, distantzia hori 0 ez dela argi dago, baizik burututako eguneroko ibilbidearen distantzia da.

Abiadura

Abiadura magnitudeak objektuen posizioak zein laster aldatzen diren esango digu.

Abiadura eskalarra

Bataz besteko abiadura eskalarra $v$ lortzeko distantzia osoa eta distantzia hori ibiltzeko behar izan den denboraren arteko zatiketa egin behar da:

$Abiadura = {distantzia \over denbora}$

$v = \left |\mathbf{v} \right | = \left |{\frac {dx}{dt}} \right |$

Abiadura bektoriala

Abiadura eskalarra guztizko distantzia ibiliari dagokio, abiadura bektoriala, ordea, desplazamenduaren aldaketarekin loturik dago. Abiadura bektoriala bezala, denbora-tarte jakin batean neurtu behar da. Auto batek $\delta x$ desplazamendua egiten badu $\delta t$ denbora-tartean, autoaren batez besteko abiadura bektoriala $\mathbf{v_{bb}}$ denbora-tarte horretan honela definituko genuke:

$\mathbf{v_{bb}} = {desplazamendua \over denbora}$

$\mathbf{v_{bb}} = \frac {\Delta x}{\Delta t} = \frac {x_2 - x_1}{t_2 - t_1}$

Aldiuneko abiadura

Aldiuneko abiadura bektoriala objektu batek aldiune horretan duen abiadura bektoriala da, batez besteko abiadura bektorialaren $\Delta t \to 0$ da:

$\mathbf{v} = \lim_{\Delta t \to 0} {\Delta x \over \Delta t}$ $= \frac {dx}{dt}$

Azelerazioa

Artikulu nagusia: Azelerazioa

Azelerazio magnitudeak objektuaren abiadura denborarekiko nola aldatzen den adieraziko digu.

Bataz besteko azelerazioa

$\mathbf{a_{av}} = \frac {\Delta \mathbf{v}}{\Delta t} = \frac {\mathbf{v_2} - \mathbf{v_1}}{t_2 - t_1}$

Aldiuneko azelerazioa

$\mathbf{a} = \lim_{\Delta t \to 0} {\Delta \mathbf{v} \over \Delta t}$ $= \frac {d\mathbf{v}}{dt} = \frac {d^2x}{dt^2}$

Kanpo loturak

• Higidura zuzena. Fisika. Euskal Herriko Unibertsitatea (Euskaraz)