Kinoa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Kinoa
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Plantae
Kladoa: Angiospermae
Kladoa: Eudicotyledoneae
Ordena: Caryophyllales
Familia: Amaranthaceae
Generoa: Chenopodium
Espeziea: Chenopodium quinoa
Willd.

Kinoa hazi jangarriak ekoizteko landatzen den sabi (Chenopodium) espezie bat da. Bere izenaren jatorria ketxuan dago, handik espainierak hartu zuen eta gero gainerako hizkuntzetara igaro zen.

Ezaugarri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ez da benetako zereala, ez baita belarra (Poaceae familiakoa), baina bere haziek zerealen antzeko kontsumoa daukatenez, sasizerealen multzoan dagoela kontsideratzen da. Bere orriak barazki gisa jaten dira, amarantoaren kasuan bezala, baina kinoa-orriak ez dira hain usuak eta zailagoa da haiek eskuratzea.

Kinoa Hego Amerikako Andeetako eskualdean sortu zen, eta 6.000 urtez funtsezko elikagaia izan da bertan. Egun lehen ekoizlea Bolivia da, gero Peru eta Estatu Batuak. Itsas mailan hasi eta 4.000 metroko garaierarainoko lekuetan hazten da, eta arazorik gabe moldatzen da hezetasun eta tenperatura desberdinetara. Hala ere, hobeto garatzen da lurzoru ondo drainatuetan eta hazte-sasoi aski luzea dauka.

Elikadura-balioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kinoa bigarren elikagairik garrantzitsua izan zen Andeetako kolonaurreko zibilizazioetan, patataren atzetik eta artoaren aurretik. Egun labore hau oso estimatua da bere elikagai-balioagatik. Bere proteina-kantitatea oso altua da (%12 eta %18 artekoa). Gariak edo arrozak ez bezala, kinoak gizakiarentzat funtsezkoak diren aminoazidoen multzo orekatua dauka eta janari konpletoa da. Kinoaren proteinak gariarenak baino hobeto betetzen ditu gizakien premiak. Zuntza eta fosforoa eskuratzeko iturri ona da eta magnesio eta burdina asko dauka. Kinoak ez dauka glutenik eta liserierraza dela kontsideratzen da.


Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Kinoa