Barazki
Barazkiak edo ortuariak baratze edo ortutik ateratako elikagaiak dira, landareetatik eratorriak gehienetan, baina onddoak ere izan daitezkeenak. Lekaleak (aleak dituztenak) definizio honen baitan egon daitezke, batzuetan aparte sailkatzen diren arren.
Zenbait testuingurutan, eta gaztelaniaren eraginez, berdura hitza ere erabiltzen da barazkien azpimultzo bat izendatzeko, hain zuzen landareen atal berde jangarriak adierazteko. Frantsesez eta ingelesez ez dira batak eta besteak bereizten.
Gehienetan, "berdura" eta "barazki" sinonimotzat hartzen dira.
Hitz hauek ez daukate zentzu zientifikorik, eta erabilera arbitrario eta subjektiboa daukate, norbanakoek elikagaiak prestatu eta hautatzeko dituen kultur ohituren araberakoa baita.
Eduki-taula |
Frutak eta barazkiak [aldatu]
"Barazki" hitza sukaldaritzan erabilitako terminoa da, ez hitz botaniko edo zientifikoa. Bestalde, "fruta" edo "fruitu" hitzak sukaldaritzan esanahi bat dauka eta ikuspuntu botanikotik beste bat. Sukaldean, gozoak diren edo azkenburuko gisa erabiltzen diren fruituei deritze fruta.
Jangarriak diren hainbat fruitu, esaterako tomatea eta piperra, barazkitzat hartzen dira, ez frutatzat. Gehien bat plater gaziak prestatzeko erabiltzen diren fruituak dira barazki gisa sailkatzen direnak.
Barazkien sailkapena [aldatu]
Sailkapen hau jangarria den landare atalaren arabera egin da.
- Fruituak: Alberjinia, piperra, kuia, kuiatxoa, tomatea
- Fruitu-gorputzak: Onddoak
- Erraboilak: Tipula, porrua, baratxuria
- Hosto eta zurtoin berdeak: Zerba, kardua, eskarola, uraza, ziazerba, perrexila, aza
- Lorea: Orburua, azalorea
- Zurtoin gazteak: Zainzuria
- Leka freskoak: Ilarra, baba, leka
- Leka lehorrak: Babarruna, dilista, txitxirioa
- Sustraiak: Azenarioa, beterraba, arbia, patata
Euskal Herriko ortua [aldatu]
Nafarroako Erriberan barazkien ekoizpenik handiena jasotzen dute, klima eta lurraren ezaugarriei esker.
