Gari

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Gari
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Plantae
Kladoa: Angiospermae
Kladoa: Monocotiledoneae
Kladoa: Commelinidae
Ordena: Poales
Familia: Poaceae
Leinua: Triticeae
Generoa: Triticum
L.
Espezieak

T. aestivum
T. aethiopicum
T. araraticum
T. boeoticum
T. carthlicum
T. compactum
T. dicoccoides
T. dicoccum
T. durum
T. ispahanicum
T. karamyschevii
T. macha
T. militinae
T. monococcum
T. polonicum
T. spelta
T. sphaerococcum
T. timopheevii
T. turanicum
T. turgidum
T. urartu
T. vavilovii
T. zhukovskyi

Garia

Garia (Triticum spp.)[1] Mediterraneo ekialdean etxekotu zen belar hori, eta egun, mundu osoan lantzen da. Gari asko ekoizten da munduan: gehien ekoizten diren zerealetan bigarrena da, artoaren atzetik.

Gari-aleak oinarrizko janaria dira toki askotan. Gari-irina mota guztietako ogiak eta opilak egiteko erabiltzen da, bai eta galletak, pastelak, pasta, fideoak, kuskusa eta horrelako janariak egiteko ere. Horretaz gainera, hartzituta, garagardoa, alkohola, vodka eta bioerregaiak egin daitezke. Garia aziendentzako janari gisa ere landatzen da, eta lastoa abereak bazkatzeko edo eraikinen teilatuak egiteko erabiltzen dute.

Gariak proteina kantitate nabarmenaz hornitzen du munduko dieta, baina daukan proteinetako batek, glutenak alegia, erantzun immunologiko desegokia eragiten du zenbaitengan. Gaixotasun horri zeliakia deritzo.

Jatorriz Ekialde Hurbiletik Etiopiaraino hedatzen dena, baina gaur egun mundu osoan ereiten dena. Bere espezierik ezagunena garia da. 2010ean mundu osoan zehar 651 milioi tona eskuratu ziren, artoa eta arrozaren ostean 3. zerealik ekoiztuena. 2009an arrozaren gainetik egon zen.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gari Aldatu lotura Wikidatan
  1. Belderok, Bob & Hans Mesdag & Dingena A. Donner. (2000) Bread-Making Quality of Wheat. Springer. p.3. ISBN 0-7923-6383-3.