Virgilio

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Virgilio
Virgilio
Virgilio irudikatzen duen soingain bat, Napoleseko bere hilobian.
Datu pertsonalak
Izen osoa Publio Virgilio Marón
Jaio K. a. 70ko urriaren 15a
Andes (Italia)
Hil K. a. 19ko irailaren 21a
Brundisium (Italia)

Publio Virgilio Maron, latinez Publius Vergilius Maro (Andes, K. a. 70ko urriaren 15a - Brundisium, K. a. 19ko irailaren 21a), latinezko poeta bat da. Bukolikak (latinez, Bucolica) eta Georgikak (latinez, Georgica) olerki bildumak eta Eneida (latinez, Aeneis) erromatarren epika idazteagatik. Latinezko literaturako poeta ospetsuenetarikoa da.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere bizitzako datu asko Suetonioren idazki bati esker ezagutzen dira. Mantuatik gertu dagoen Andes herri txiki batean jaio zen Virgilio, K. a. 70. urteko urriaren 15ean. Tradizioari jarraiki, Andes egungo Pietole Vecchia herria da, egungo Mantuatik oso gertu, antzinako erromatar garaiko Gallia Cisalpina delakoan. Maron bere aita pobrea zen eta Magia Pola bere nagusiaren alabarekin ezkontzean hobetu zuen bere egoera. 12 bat urte zituela (initia aetatis, Suetonioren arabera), Cremonara aldatu ziren. Bertan bere ikasketak jarraitu zituen K. a. 55. urtera arte. Ondoren, Milanera joan zen erretorika, medikuntza eta naturaren gaineko zientziak. Handik Erromara jo zuen karrera politikoa egin asmoz, baina laster utzi eta novi poetae taldera bildu zuen, Asinio Polionen eskutik. Taldeko poeta asko bere jaioterriko eskualdekoak ziren, Gallia Cisalpina aldekoak hain zuzen. Garai honetan ustez idatzi zituen poemak Appendix Vergiliana izenburupean bildu dira, bereak ote diren zalantzak badaude ere. Olerkigintza utzi eta filosofia ikasteari ekiten dio Napolesen, Siron filosofoaren eskutik. K. a. 50. urtearen inguruan iritsi zen Napolesera, guda zibilaren atarian, Erromako giro nahasitik ihesi. Garai honetan ustez berak eta bere familiak jasan zituzten lurren konfiskazioaren aztarnak hatzematen dira bere olerkietan. Bucolica olerki bilduma K. a. 42. urtearen inguruan idatzi zuen. Hauek argitaratu zituenean Maecenas eta Augustoren babesa jaso zuen eta buru belarri ekin zion olerkigintzari, Napolesen betiere. Georgica olerkiak K. a. 38-K. a. 29 urte bitartean idatzi zituen. Eneida K. a. 26. urtean idazten hasi eta bere heriotzaren azken uneraino jarraitu zuen. Grezia bisitatzeko gogoa piztu zitzaion Eneida bere olerkian agertzen ziren tokiak ezagutu asmoz baino laster itzuli zen Augusto enperadorearekin. Brundisium, egungo Brindisi hirian hil zen K. a. 19ko irailaren 21ean. Bere gorpua Napolesera eraman eta bertan hilobiratu zuten.[1]

Virgilio izenaz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erdi Aroan, Virgilius forma berrian ageri zen maiz poetaren izen etorkizkoa. Bide batetarik baino gehiagotarik argitu nahi izan da aldaketa horren zergatia: latinezko virgo "birjina" (Virgilioren umiltasuna dela-eta) edo virga "haga, zaharo" hitzen analogia, sasi-etimologiak eraginik, ekarri izan dute zenbaitek argigarri. Latinaz bertze hizkuntzak bere literatura -gehienki latinaren beraren literatura beretzez eta itzultzez- garatzen hasi zirenean, haraitzinako izenak zeinek bere hizkuntzaren ezagarriei egokiturik erabiltzen hasi ziren. Horregatik, Vergil forma kausitzen dugu goi alemanierazko testuetan, Virgile frantsesezkoetan, Virgil ingelesezkoetan, edo Virgilio italierazkoetan. XIX mendean, aldiz, ingelesezko forma egokitua Vergil jatorrizko formara aldatzea proposatu zuten, Ameriketako Estatu Batuetako klasizista zenbaitek eta, hori dela-eta, hiru formak hatzeman ahal daitezke egun ingelesez: bai Virgil bai Vergil egokituak, eta bai Vergilius jatorrizkoa ere.


Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Appendix Vergiliana, gaztetako olerkiak, Virgiliorenak ote dauden zalantzapean.
  • Bucolica (Eclogae izenburupean ere ezagunak), hamar liburukitan.
  • Georgica, lau liburukitan.
  • Aeneis, euskaraz Eneida, hamabi liburukitan.

Lan euskaratuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Virgilio Aldatu lotura Wikidatan


Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Gaztelaniaz) José Luis Vidal: Virgilio: Bucólicas y Geórgicas, 155-156 orrialdeak. Historia de la literatura latina (Carmén Codoñer koord.) bilduman.
  2. Itzulpenen katalogoan, Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartearen webgunean. 2009-10-15.