Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da

Édith Piaf

Wikipedia, Entziklopedia askea

Édith Piaf
Édith Piaf 914-6440.jpg
Bizitza
Izen osoa Édith Giovanna Gassion
Jaiotza Paris1915eko abenduaren 19a
Herrialdea  Frantzia
Lehen hizkuntza frantsesa
Heriotza Grasse1963ko urriaren 10a (47 urte)
Hobiratze lekua Père Lachaise hilerria
Heriotza modua berezko heriotza: gibeleko minbizia
Familia
Aita Louis Gassion
Ama Line Marsa
Ezkontidea(k) Jacques Pills  (1952ko irailaren 20a -  1956)
Theophanis Lamboukas (en) Itzuli  (1962ko urriaren 9a -  1963ko urriaren 10a)
Bikotekidea(k) Marcel Serdan
Louis Gérardin
Yves Montand
Hezkuntza
Hizkuntzak frantsesa
Jarduerak
Jarduerak abeslaria, kale-artista, kantugilea, aktorea eta estudioko musikaria
Altuera 147 zentimetro
Jasotako sariak
Kidetza Ancient Mystical Order Rosae Crucis (en) Itzuli
Izengoitia(k) Édith Piaf
Genero artistikoa chansona
Ahots mota kontraltoa
Musika instrumentua ahotsa
Diskoetxea Capitol Records
Pathé
IMDb nm0681191

Édith Piaf (jaiotza izenez: Édith Giovanna Gassion; Paris, 1915eko abenduaren 19a - Grasse, Itsas Alpeak, 1963ko urriaren 10a) frantziar abeslari bat izan zen, music-hall arloan oso famatua.[1] "La Môme Piaf" ezizenaz ere ezaguna, abesti arrakastatsuak interpretatu zituen, La vie en rose besteak beste. Halaber, zineman eta antzerkian ere ibili izan zen.

Droga-menpekotasunak eta alkoholismoak jota gazte hil zen, 48 urte baino ez zituelarik.

Gaur egun berari dedikatutako museoa dago haren jaioterrian, Parisen.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Edith Giovanna Gassion izenez jaio zen, 1915eko abenduaren 19an. Haren autobiografian azaldu eta gerora elikatu izan zuenez, Belleville kaleko 72. zenbakian jaio zen, farola baten azpian. Haren jaiotza aktak, aldiz, Parisko Thenon ospitalean sortu zela esaten du. Edonola ere, auzo, giro eta zirkunstantzia txiro gogorrean hazi eta hezi zen. Akrobata zuen aita, Louis Alphonse Gassion, eta kantari erraria ama, Annetta Maillard, jatorri italiar-berberekoa. Haurtzaroa gordina izan zuen, txirotasuna eta gaixotasuna ezagutu zituen, eta bere amonak gidatutako prostibuluetako giroa bizi izan zuen, harekin hezi izan baitzen batez ere.

Hamalau urte zituela Pigalleko kabaretetan kantuan hasi, eta 20 urterekin kaleratu zuen lehen diskoa, Louis Leplee enpresa gizonak lagunduta. Hark La Môme Piaf ezizena jarri zion: Neskatila enaratxoa. Erail egin zuten gizon hura, eta berriro ere hutsetik hasi behar. Asko markatu zuten bi pertsona ezagutu zituen geroxeago: Raymond Asso konpositorea, maitale eta gidari bilakatu zuena, eta Margueritte Monnot pianista, bizitza osoan alboan izango zuena.

Lehenago sortua izanagatik ere, 1946an grabatu zuen La vie en rose, zeinetan maitasunari kantatzen baitzion, gizon batenganako maitasunari zehatzago, garai hartako begi eta sentimenduekin kantatu ere, egun bogako dagoen kontzeptu bat erabiliz, maitasun erromantikoz: «Bere besoetan hartzen nauenean/ eta leun hitz egiten didanean/ bizitza arrosa koloreko ikusten dut».

New Yorken ezagutu zuen Marcel Cerdan boxeolaria. Sutsuki maitemindu zen hartaz ere, baina urtebete geroago hil zen hegazkin istripu batean, 1949an. Hari eskaini zion Hymne à l'amour ezaguna.

Nazioarteko izar bilakatua zen 1950eko hamarkadan: Jacques Pill kantariarekin ezkondu zen, eta Charles Aznavour eta Georges Moustakiren maitale ere izan zen, haien ibilbide musikala bultzatzeaz bat. Hamarkada hartako bigarren erdialdean osasun arazoak ugaldu zitzaizkion, alkohol gehiegikeriek kalte egin baitzioten haren gorputz txikiari. Medikuek oholtza gaineko jarduna utz zezan aholkatu zioten 1960an. Baina Piafek nahiago zukeen hiltzea kantatzeari lagatzea baino. 1961ean kontzertu historikoa eskaini zuen Parisko Olympia antzokian, hura hondamenditik ateratzen lagunduz. Orduan estreinatu zuen Je ne regrette rien, hainbat eta hainbat lagunen aurrean. Han ziren, besteak beste, Alain Delon, Louis Armstrong, Paul Newman, George Brassens, Duke Ellington eta Jean-Paul Belmondo. Gerora film askotan entzun izan den kantua da, Christopher Nolanen Inceptionen, kasurako; Jasone Osororen 12etan bermuta nobela kaleratu berrian ere sarri aditzen da.

Gibeleko gaitzak jota zendu zen Edith Piaf, 1963an, 47 urte zituela. Jaio zen lekutik gertu, haren izena daraman plazatxo bat dago egun.[1]

Abesti ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • La Vie en rose
  • Non, je ne regrette rien
  • Hymne à l'amour
  • Mon légionnaire ou Milord
  • Les Trois Cloches
  • Padam... Padam...
  • Sous le ciel de Paris
  • L'Homme à la moto
  • Les Amants d'un jour
  • La Foule

Pelikulak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. La Garçonne (1936) Jean de Limur
  2. Montmartre-sur-Seine (1941) Georges Lacombe
  3. Étoile sans lumière (1945) Marcel Blistène
  4. Neuf garçons, un cœur (1947)Georges Freedland
  5. Al diavolo la celebrità (1949) Mario Monicelli Steno
  6. Paris chante toujours (1951) Pierre Montazel
  7. Boum sur Paris (1953) Maurice de Canonge
  8. Si Versailles m'était conté (1954) Sacha Guitry
  9. French cancan (1954) Jean Renoir
  10. Les Amants de demain (1959)Marcel Blistène
  11. Édith et Marcel (1983) Claude Lelouch
  12. La Môme (La Vie En Rose) (2007), Olivier Dahan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b Erostarbe, Gorka. «Arantza damurik gabea» Berria . Noiz kontsultatua: 2020-03-02.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Édith Piaf Aldatu lotura Wikidatan