Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Aljeriako Independentzia Gerra

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Aljeriako gerra
frantsesez: Guerre d'Algérie
arabieraz: ثورة التحرير الجزائرية‎
amazigeraz: Tagrawla Tadzayrit
Algerian war collage wikipedia.jpg
Data 1954ko azaroaren 1a - 1962ko irailaren 9a
Emaitza

FLNren garaipen politikoa
Militarki ez FLNren aldekoa[1],[2],[3],[4]

Lurralde-aldaketak Aljeria
Frantzia
Gudulariak
Drapeau d'Algérie FLN
Drapeau d'Algérie MNA
Drapeau du Parti communiste algérien PCA (1954-1956)
Flag of France.svg Frantzia
Flag of France.svg MPC (1961-1962)
Flag of France.svg Harkas (1952-62)
Flag of NATO.svg OTAN (laguntza logistikoa, diplomatikoa eta armak)
Flag of France.svg FAF (1960-1961)
Logo OAS OAS (1961-1962)
Buruzagiak
Krim Belkacem
Mostefa Ben Boulaïd
Ferhat Abbas
Mohamed Khider
Larbi Ben M'Hidi
Hocine Aït Ahmed
Rabah Bitat
Mohamed Boudiaf
Lakhdar Bentobal
Saïd Mohammedi
Pierre Mendès France
Guy Mollet
René Coty
Jacques Massu
Maurice Challe
Charles de Gaulle
Jacques Dauer
Saïd Boualam
Pierre Lagaillarde
Raoul Salan
Edmond Jouhaud
Antoine Argoud
Jean-Jacques Susini
Roger Degueldre
Jacques Soustelle
Georges Bidault
Jean-Marie Bastien-Thiry
Indarra
30.000 (1954)
100.000 (1958)
200.000 (1960)
150.000 (1962)
470 000 soldadu (1956-1962 bitarte gehienez)[5]
1 500 000 soldadu mobilizatu guztira[6]
+ 90 000 harkis
3.000 (OAS)
Galerak
141.000-152.863 FLNko hildako soldadu[7],[8] 25.600 soldadu. 100 (OAS)
Barrikaden astea 1960an.

Aljeriako Independentziaren Gerra, sarritan besterik gabe Aljeriako Gerra deitua (1954ko azaroaren 1a1962ko martxoaren 19a), Aljeria Frantziatik askatzeko egindako gerrilla kanpaina (maquisards) izan zen. Gutxi gorabehera 180.000 hil eta 230.000 zauritu eragin zituen Afrikako iparraldeko herrialde hartan.

Gerra honen garaian Charles de Gaulle frantziar presidentea zen eta haren herrialdea ahulduta zegoen Bigarren Mundu Gerra amaitu berria zegoelarik eta aurreko urtean Indotxina galdu ostean. Testuinguru horretan Front de Libération Nationale (FLN) talde eta Mouvement National Algérien (MNA) taldeek gerratea abiatu zuten militar eta landa-eremuko zibil (Pieds-Noirs) frantziarren aurka. Aipatzekoa da Philippeville (gaur Skikda) hirian 1955ean independentistek zibilen aurka egindako sarraskia. Hastapen horietan, tartean Albert Camus idazle eta filosofoa saiatu zen gerra gelditzen eta behintzat zibilak errespetarazten, alferrik.

1956an Aljerko gudua hasi zen, gerrate honetan mugarria izan zena eta urtebetez luzatu zena. 1957an, Frantziako armadak gogor zanpatu zituen, Aljer okupatu egin zuen eta Frantzian eztabaida handia sortu zen koloniari independentzia ematearen aldekoen eta kolonia mantentzearen aldekoen artean. Azken taldekoen buru Frantziako OAS erakunde terrorista zen. De Gaulle jenerala gobernutik kentzen ere saiatu ziren.

Geroago, De Gaullek 1958an aljeriarrak deitu zituen galdeketa baterako, eta herritar gehien-gehienek burujabetzaren alde eman zuen botoa. Honek ez zuen gatazka gelditu, eta beste alde batetik hainbat frantziar aterarazi zuen Aljeriatik, 1962rako herrialde osoko biztanleen %13a inguruan ihes egin zuelarik. Eviango Hitzarmenaren bidez, 1962an Aljeriak independentzia lortu zuen.

Hainbat borroka eta tortura kasuak pairatu ondoren, azkenean gerratea amaitu zen eta FLNren buruzagia zen Ahmed Ben Bella presidente izendatu zuten.

Aljeriako biztanleriaren integrazio zaila[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Independentziaren gerraren hasieran, Frantziako Gobernuak ikerketa bat zuen egoerari buruz. Hona hemen Edgar Faurek atera zituen ondorioak:

« Aljeria funtsean nekazaria da, eta lurzoru elkorra eta klima latza du. Hori dela-eta, demografiaren hazkundeak hainbat ondorio ditu: azpienplegu kronikoa; landetatik jendea hirietako txabola-auzoetara joatea; eta etengabe hazten ari den norbanakoz eta sendiez osatutako masaren miseria eta etsipena. Proletariotza hazten eta egunetik egunera gehiago haserretzen ari da. Guk hezitako burgesia musulman txikia, berriz, irtenbide ekonomiko, eta batez ere administratibo eta politiko baten bila dabil, alferrik. Baina ez du aurkitzen. Administrazioan musulmanen proportzioa oso txikia da; erreforma guztiak (...) 1947ko Aljeriako estatutua ere, etengabe saboteatu dituzte. Beharrezkoa da kemena izatea, bai eta guk agindutako gehienak ez direla bete onartzea ere (...). Egoera horretatik, nahigabe bikoitza sortu da: masaren gizarte-ezinegona eta elitearen politika-ezinegona. Bi ezinegon horiek batera aparteko indar izugarria osatzen dute.  »

—"Jacques Soustelle", Edgar Faurek Frantziako Gobernuari egindako txostena, 1955eko ekainak 1.[9]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez)  Martin Windrow, Mike Chappell, The Algerian War 1954–62 .
  2. (Ingelesez)  Mark Kesselman, Joel Krieger, William Joseph, Introduction to Comparative Politics .
  3. (Ingelesez)  Alexander Cooley, Hendrik Spruyt .
  4. (Ingelesez)  George Bernard Noble, Christian A. Herter: The American Secretaries of State and Their Diplomacy .
  5. Martin Windrow, The Algerian War 1954–62. 17. or.
  6. (Frantsesez)  Victor, Jacques de Saint (2012-03-19), «Algérie : une guerre d'appelés», Le Figaro, ISSN 0182-5852, http://www.lefigaro.fr/mon-figaro/2012/03/19/10001-20120319ARTFIG00743-algerie-une-guerre-d-appeles.php. Noiz kontsultatua: 2017-12-31 .
  7. [1] 6. orrialdean "Le ministère des vétérans de guerre algériens donne le chiffre de 152 863 soldats du FLN tué"
  8. [2] "Le ministère algérien des anciens combattants calcule à 152 863 morts pour le nombre de membres du Front de Libération Nationale (FLN). 576. or.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Aljeriako Independentzia Gerra Aldatu lotura Wikidatan