Andrew John Wiles

Wikipedia, Entziklopedia askea
Andrew John Wiles
Andrew wiles1-3.jpg
Bizitza
JaiotzaCambridge1953ko apirilaren 11 (68 urte)
Herrialdea Erresuma Batua
BizilekuaErresuma Batua
Lehen hizkuntzaingelesa
Familia
AitaMaurice Wiles
Hezkuntza
HeziketaClare College (en) Itzuli
Merton College (en) Itzuli 1974) gradu
Cambridgeko Unibertsitatea Ph.D.
Hezkuntza-mailagradua
Ph.D.a
Tesi zuzendariaJohn Henry Coates
Doktorego ikaslea(k)Manjul Bhargava (en) Itzuli
Brian Conrad
Fred Irvin Diamond (en) Itzuli
Karl Rubin (en) Itzuli
Richard Taylor (en) Itzuli
Ehud de Shalit (en) Itzuli
Christopher Skinner (en) Itzuli
Ritabrata Munshi (en) Itzuli
Luis Manuel Navas (en) Itzuli
Kartik Aragam Prasanna (en) Itzuli
Ravi Kumar Ramakrishna (en) Itzuli
Arash Rastegar (en) Itzuli
James Alexander Parson (en) Itzuli
Mirela Ciperiani (en) Itzuli
Ali Rajaei (en) Itzuli
Michael Volpato (en) Itzuli
Andrew W. Snowden (en) Itzuli
Robert William Harron (en) Itzuli
Andrei Jorza (en) Itzuli
Stefan Patrikis (en) Itzuli
Vinayak Vatsal (en) Itzuli
Hizkuntzakingelesa
Ikaslea(k)Manjul Bhargava (en) Itzuli
Jarduerak
Jarduerakmatematikaria eta unibertsitateko irakaslea
Enplegatzailea(k)Princetongo Unibertsitatea
Cambridgeko Unibertsitatea  (1975 -  1980)
Jasotako sariak
KidetzaRoyal Society
Frantziako Zientzien Akademia
Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionala
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
Academia Europaea (en) Itzuli

Andrew John Wiles (Cambridge, Ingalaterra, 1953ko apirilaren 11) britainiar matematikaria da, Oxfordeko Unibertsitateko irakaslea. Ezaguna da 1994an Fermaten azken teorema ebatzi zuelako. 2016an Abel saria jaso zuen.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaztetan hasi zen matematika lantzen, Fermaten azken teorema bereziki. Izan ere, 10 urte zituenean aurkitu zuen herriko liburutegian teorema horri buruzko liburu bat. Harrituta geratu omen zen, 300 urte pasata, artean ebatzi gabe zegoelako.[1] Oxfordeko Merton Collegen lortu zuen gradua, eta doktoregoa Cambridgeko Clare Collegen egin zuen, John Henry Coatesen zuzendaritzapean. 1977-1980 urteetan Ikerketa Kide Gaztea izan zen Cambridgeko Clare Collegen, eta irakasle-laguntzaile Harvardeko Unibertsitatean.

1980an bukatu zuen doktoregoa, eta urtebete igaro zuen Bonnen. Hurrengo urteetan Princetonen eta Parisen aritu zen irakasle. Guggenheim bekari esker, Parisko Ikerketa Zientifiko Aurreratuetako Institutuan eta École Normale Supérieurean aritu zen. Beste ikerketa guztiak utzirik, Fermaten azken teorema aztertzen hasi zen. 1988an Oxfordeko Errege Elkarteko irakasle izan zen, eta urtebete geroago elkarteko kide egin zuten. Wilesek Galoisen teorian ere lan egin zuen urte haietan, eta ekarpen garrantzitsuak egin zituen alor horretan ere.

1993an, Fermaten azkeneko teoremaren froga aurkeztu zuen Cambridgeko Newton Institutuan. Hala ere, akats bat aurkitu zuten frogan, eta hurrengo urtea arte ez zen argitaratu. 1994an Eugene Higgins Irakasle izendatu zuten Princetongo Unibertsitatean. Teoremaren froga Annals of Mathematics aldizkarian argitaratu zen 1995ean. Urte horretatik aurrera, sari ugari jaso zituen: Suediako Zientzietako Errege Akademiaren Matematikako Schock saria, Paul Sabatier Unibertsitateko Fermat saria, Wolf saria eta Estatu Batuetako Zientzietako Akademia Nazionaleko matematika saria, besteak beste. 2016an Abel saria eman zioten.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Agirre Ruiz de Arkaute, Aitziber. Andrew J. Wiles matematikariak 2016ko Abel Saria jaso du Norvegian. elhuyar zientzia eta teknologia, CC-BY-SA 3.0 lizentzia, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2018-3-7).
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Andrew John Wiles Aldatu lotura Wikidatan