Didako I.a Lopitz Harokoa

Wikipedia(e)tik
Diego Lopez I.a Harokoa» orritik birbideratua)
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Didako I.a Lopitz Harokoa

1093 – 1124
Aurrekoa Lope Enekoitz
Ondorengoa Lope I.a Diaz

Jaiotza c. 1075
?
Heriotza 1124
?
Ezkontidea(k) Maria Sanoitz
Erlijioa Kristaua

Didako I.a Lopitz Harokoalatinez: Didago Lopiz; gaztelaniaz: Diego López I de Haro— (c. 1075 - 1124) ezagutzen den Bizkaiko hirugarren kondea izan zen, 1093-1124 urteetan. Ezizena Zuria zuen.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lope Enekoitz eta Tekla Diazen semea. Aitaren heriotzean, bere ondorengo bilakatu zen.[1] 1108an Gartzea Ordoñez Uclésko guduan hil zenean, Alfontso I.a Nafarroakoak Grañón, Naiara eta Haroko tenente izendatu zuen.

1109an Alfontso VI.a Gaztelakoa hil zenean, Urraka bere alabak León eta Gaztelako Erresumak jarauntsi zituen, beraz Galizia Alfonso Raimundezen eskuetan geratu zen. Hilzorian zegoela, Alfontso VI.ak alarguna zen bere alabari berriro ezkontzea ezarri zion. Urtea amaitu barik Alfontso I.a Nafarroakoa ezkondu zuen. Senar-emazte berriek ezkon-hitza eman zutenean Alfontso Raimundez semeordea baztertzea adostu zuten, bazterrak nahasi zuena.

1111n Alfontso I.ak Errioxan eskuak sartu zituen, eta aragoiar tenente izendatu zituen. Haron Didako Lopitz setiatzea saiatu arren, hiribildua hartu gabe akordioa egin zuten. Senar-emazteak bat etortzen zirenean, Didakok bere osteak bidali zituen musulmanen aurka eta, ados ez zirenean, bere aldea txandakatu zuen. 1110. urtean, Candespinako guduaren bezperatan, erreginak erregalia asko eskaini eta Didako Lopitzek bere alde egin zuen.[2][3]

1113an Alfontso I.a Borrokalariak Didako Lopitzi orduan Errioxako hiri nagusia zen Naiara kendu zion eta bere aldekoa zen Orti Gartzez Caxal tenente izendatu zuen. Orti Gartzez Caxalek jaurerria 1134ra arte mantendu zuen (Didako jada hilda zegoen eta bere semeak berreskuratu zuen). Hala eta guztiz ere, bost urte geroago, 1118an, Didako Lopitzek Alfontsoren ondoan zegoen Zaragozako setioan[4], urte hartako abenduaren 18an kapitulatu zuena.[5] 1123ra orduko Arabako eta Bizkaiko jauna zen Didako Lopitz Haroko eta Alfontso I.a erregearen arteko harremanak onak ziren. Adibidez, urte hartan erregeak Alesóni hiri-gutun eman zionean, Didako Lopez lekukoa izan zen.

Edonola ere, 1124. urtearen hasieran, Ladron Enekoitzekin batera matxinatu zen.[6] Matxinada Araba eta Burgosko iparraldetik zabaldu zen. Alfontso I.ak kontraeraso egin eta Logroñon kokatu zen. Handik, Orti Gartzez Caxal Naiarako tenentearen laguntza bildu zuen Haro Didako Lopezen eskuetatik hartzeko.[7] 1124ko uztailean Errioxako hiribildua setiatu zuen. Eskualdean aliatuak izateko, erregeak erregaliak eman zizkion Santo Domingo de la Calzadari.

Abuztuan, ziur asko Haro hartu eta gero, Alfontso I.ak Pangua hartu zuen eta handik Ladron Eneko eta Didako Lopezen gotorleku nagusiak ziren Añana, Término eta Gaubea mehatxatu zituen. Kanpainaren amaiera ez da ezaguna, baina Alfontso irailean jada Teruelen zegoenez erregearen garaipena ziurra izan zen. Matxinadaren ondoren, Iruñeko Erresumako mendebaldeko muga iparraldeko Burgosen ezarri zuen. Litekeena da Didako Lopez kanpainan hiltzea. Alde batetik 1124tik aurrera ez dago bere buruzko agirik.[8] eta, bestetik, gero Ladron Araba eta Bizkaiko tenente bilakatu zen[9][10] Izan ere, Alfontso I.aren basailua zenez, Baionako setioan (1130-1131) perte hartzeko mobilizazioan parte hartu zuen Lope eta Orti Enekoitz bere anaiekin batera.[11]

Ezkontza eta seme-alabak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Genealogista batzuen arabera, Didakok, lehendabizikoz, Almizena andrea, Donibane Garaziko Jaunaren alaba, ezkondu zuen. Hala ere, agirietan agertzen den emazte bakarra Maria Sanoitz da, 1121 baino lehen ezkondu zuena. Maria Antso Sanoitz Erro eta Tafallako tenentea zuen aita eta Elbira Gartzez, Gartzea Ordoñez Naiarako kondearen eta Gartzea III.a Sanoitz Naiarakoaren alaba zen Urraka Gartzezen alaba, ama.[12]

Los hijos documentados de este matrimonio fueron:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Balparda de las Herrerías, Gregorio (1933-34), Historia crítica de Vizcaya y sus fueros., II, OCLC 634212337 .
  2.   Barton, Simon (1997), The Aristocracy in Twelfth-century León and Castile, Cambridge: Cambridge University Press, 263. orrialdea .
  3.   Lema Pueyo, José Ángel (2008), Alfonso I el Batallador, rey de Aragón y Pamplona (1104-1134), Gijón: Trea, 266. orrialdea, ISBN 978-84-9704-399-1 .
  4.   Martín Duque, Ángel J. (2002), «Vasconia en la Alta Edad Media: Somera aproximación histórica», Príncipe de Viana 63 (227): 899, http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=497678 .
  5.   Lakarra de Miguel, José María (1978), Alfonso el Batallador, Zaragoza: Guara, 71. orrialdea, ISBN 84-85303-05-9 .
  6.   Reilly., Bernard F. (1982), The Kingdom of León-Castilla under Queen Urraca, 1109–1126, Princeton: Princeton University Press, 123. orrialdea, http://libro.uca.edu/urraca/urraca.htm .
  7.   Reilly., Bernard F. (1982), The Kingdom of León-Castilla under Queen Urraca, 1109–1126, Princeton: Princeton University Press, 181-182. orrialdea, http://libro.uca.edu/urraca/urraca.htm .
  8.   Lema Pueyo, José Ángel (2008), Alfonso I el Batallador, rey de Aragón y Pamplona (1104-1134), Gijón: Trea, 312-315. orrialdea, ISBN 978-84-9704-399-1 .
  9.   Lema Pueyo, José Ángel (2008), Alfonso I el Batallador, rey de Aragón y Pamplona (1104-1134), Gijón: Trea, 312. orrialdea, ISBN 978-84-9704-399-1 .
  10.   Fortún Pérez de Ciriza, Luis Javier (2000), «La quiebra de la soberanía navarra en Álva, Guipúzcoa y el Duranguesado (1199-1200)», RIEV 45 (2): 439-494, ISSN 0212-7016, http://www.euskomedia.org/PDFAnlt/riev/45439494.pdf .
  11.   Lema Pueyo, José Ángel (2008), Alfonso I el Batallador, rey de Aragón y Pamplona (1104-1134), Gijón: Trea, 331. orrialdea, ISBN 978-84-9704-399-1 .
  12.   Canal Sánchez-Pagín, José María (1995), «La Casa de Haro en León y Castilla durante el siglo XII: Nuevas conclusiones», Anuario de estudios medievales 25 (1): 8–10 .


Aurrekoa
Lope Enekoitz
Bizkaiko jauna
1093 - 1124
Ondorengoa
Lope I.a Diaz