Euskal substratuaren teoria

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Euskal substratuaren proposaturiko eskualdea

Euskal substratuaren teoria mendebaldeko Europako hainbat hizkuntzek euskal hizkuntzak izeneko antzinako hizkuntza familiaren hondarrak dituztela eusten duen teoria da, familia horietatik euskara bizirik irauten duen bakarra izanik[1]. Teoria Theo Vennemann hizkuntzalari alemaniarrak egin eta beste hizkuntzalariek baztertu dute. Vennemannen esanetan, euskal hizkuntzak Europa osotik zabaldu ziren indoeuropar hizkuntzek ordezkatua izan arte. Hala ere, Vennemannek Erdialdeko eta Mendebaldeko Europako toponimoetan eta germaniar eta baltiko-eslaviar hizkuntzetako hiztegietan topaturiko zenbait hondarretan indoeuropar hizkuntzen arbaso hau topatzeko gai izan zen[2][3].

Teoria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Vennemannen esanetan, azken glaziazioan, hegoaldeko Frantzian eta Iberiar Penintsulan bizi ziren euskotar herriek Europa birpopulatu zuten[4]. Beren bizileku berrietako ibaiei eta haranei izenak eman zizkieten, gero Indoeuropar hizkuntzak zabaldu zirenean mantendu zirenak. Teoria honek Hans Krahek aurkituriko europar hidronimoen paralelotasunetan eta Marija Gimbutasek europar kulturan aurkituriko antzekotasunetan oinarriak ditu, guztiak, Vennemannen ustetan, aurreindoeuropar substratuak direnak. Theo Vennemannek uste du hori euskal substratua dela, aurreindoeuropar toponimoen berezko ezaugarriak euskararen bidez azaldu omen dezakeelako. Adibidez, aran, euskara batuan haran idatzia, Katalunia eta Okzitaniako Val d'Aran, Ingalaterrako Arundel, Norvegiako Arendal edo Tirolgo Ahrntal toponimoetan agertzen da. Hala ere, hizkuntzalari gehienek uste dute litekeena dela hidronimo eta toponimo hauek euskararenak ez, bestelako aurreindoeuropar sustraiak izatea. [5]

Euskal substratuaren beste froga bat zeltiar hizkuntzetan, frantsesean, georgieran, eslovenierazko resiar dialektoan eta danieran erabiltzen den sistema hogeitarraren iraunkortasuna litzateke. Vennemannek euskal hizkuntzek sistema hori erabiltzen zituztela uste du[6].

Vennemannek bere teoria sustatzeko dio Erdialdeko eta Mendebaldeko Europako leku askotan, batez ere, eskualde menditsu bakartuetan, topaturiko aztarna genetikoak eta odol taldeen ezaugarriak euskaldunekin partekatzen dituztela.[7].

Vennemannek txosten batzuetan garatu zituen bere ideiak, Europa Vasconica - Europa Semitica izeneko liburuan bildu zituenak. Geroago, Lingua 116 aldizkariak liburu horri buruzko ikerlan kritiko luzea egin zuen[5].

Hizkuntzalaritza historikoan diren adituek euskal substratuaren teoria baztertu egin dute. 1996an P. R. Kitson britainiar hizkuntzalaria toponimiako eta hidronimiko "euskal" substratuaren teoriaren kontra agertu zen[8]. Dieter Steinbauer germaniar hizkuntzalariak argudiatu zuen euskara, hizkuntza isolatuaizanda, ez dela egokia substratua den hizkuntza-familia osoa berreraikitzeko, euskararen historia ezezaguna delako eta euskarak indoeuropar hizkuntzen mailegu asko dituelako. Steinbauerrek, berriz,Venneman kritikatu zuen hasieran kontsonante taldeak dituzten euskal arroak onartzegatik (gehienak beste hizkuntzen mailegutzat hartzen dituztenak), antzinako etruriera mendebaldeko anatoliar hizkuntzekin lotura omen duen teoria kontuan ez hartzeagatik, eta akats metodologiko larriak egiteagatik. Haren "hitzaldi zientifikoak oztopo gaindiezinei aurre egin behar die" esan zuen.[9].

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez)  Bammesberger, Alfred; Vennemann, Theo (2003), Languages in prehistoric Europe, Heidelberg: Winter, 319-332. orrialdea, ISBN 3-8253-1449-9 .
  2. (Ingelesez)  Noel, Patrizia; Hanna, Aziz (2003), «Europa Vasconica», Trends in Linguistics. Studies and Monographs (Berlin: de Gruyter): 517-590, ISBN 3-11-017054-X .
  3. (Euskaraz)  Paia, Fredi (2009-12-04), «Theo Vennemann», Berria, http://paperekoa.berria.info/iritzia/2009-12-04/006/010/Theo_Vennemann.htm .
  4. (Alemanez)  Hamel, Elisabeth; Vennemann, Theo (2002), «Vaskonisch war die Ursprache des Kontinents», Spektrum der Wissenschaft (Heidelberg: Spektrumverlag): 32, ISSN 0170-2971, http://www.spektrum.de/artikel/828702&_z=798888 .
  5. a b (Ingelesez)  Baldi, Philip; Page, Richard (2006), «Review of Europa Vasconica - Europa Semitica», Lingua 116: 2183-2220, http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6V6H-4GJK8MS-1&_user=10&_coverDate=12%2F31%2F2006&_rdoc=5&_fmt=high&_orig=browse&_srch=doc-info(%23toc%235815%232006%23998839987%23635807%23FLP%23display%23Volume)&_cdi=5815&_sort=d&_docanchor=&_ct=12&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=55125c2e785e89404c5d6fc748b57e1e .
  6. (Alemanez)  Vennemann, Theo (2003), Europa Vasconica - Europa Semitica, Berlin .
  7. (Alemanez)  Vennemann, Theo (1996ko iraila), «Basken, Semiten, Indogermanen. Urheimatfragen in linguistischer und anthropologischer Sicht», Sprache und Kultur der Indogermanen. Akten der X. Fachtagung der Indogermanischen Gesellschaft (Innsbruck: Innsbrucker Beiträge zur Sprachwissenschaft. Bd 93) (22.-28): 119-138, ISBN 3-85124-668-3 .
  8. (Ingelesez)  Kitson, P.R. (1996), «British and European River-Names», Transactions of the Philological Society (94): 73-118 .
  9. (Alemanez)  Steinbauer, Dieter H. (2005), «Vaskonisch - Ursprache Europas?», Gene, Sprachen und ihre Evolution (Regensburg: Universitätsverlag), ISBN 3-930480-46-8 .