Kanariar Uharteetako konkista

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Kanariar Uharteetako konkista
AcentejoBattle.JPG
Acentejoko lehen gudua irudikatzen duen margolana.
Data 1402-1496
Lekua Kanariar Uharteak
Emaitza Gaztelako Koroak Kanariar Uharteak bereganatu zituen
Lurralde-aldaketak Canarias-rotulado.png
Gudulariak
Jean de Bethencourt Normandiar nobleak
(1418rarte)
Gaztelako Koroa Gaztelar nobleak
(1418tik aurrera)
Gaztelako Koroa Gaztelako Koroa
(1478tik aurrera)
Guantxeak
Kanariiak
Benahoaritak
Gomeritak
Majoak
Binbatxeak
Buruzagiak
Jean de Bethencourt Jean de Béthencourt
Gaztelako Koroa Errege-erregina Katolikoak
Tenesor Semidan
Bencomo

Kanariar Uharteetako konkista, 1402-1496 artean Gaztelako Koroak burututako Kanariar Uharteen konskista izan zen. Prozesu honetan bi aldi bereiztu daitezke: Jauntxoen Konkista, basailu akordio baten truk nobleziak burutua, eta Errege Konkista, jada Errege-erregina Katolikoen garaian Koroak berak zuzenean burututakoa.

Aurrekariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinaroan jada mediterranear mundua eta Kanarien arteko kontaktua egon ziren, baina Mendebaldeko Erromatar Inperioaren gainbehera eta ondorengo desagertzearekin batera hartu-eman horiek eten egin ziren. Horrek ez du esan nahi denboraldi guzti horretan zehar uharteak guztiz isolatuak egon zirenik edota haien berririk ez zegoenik. Erdi Aroan, Kanariar Uharteetako lehenbiziko berriak haiek izan litezkeen atlantiar uharteei buruzko arabiar iturrietatik datoz. Argi dagoena da, uharteen izatearen ezagupenak ez zuela bertakoen kultur isolamendua aldarazi.

XIII. mendearen amaieratik aurrera uharteek europar itsasgizonen bisitak izan zituzten. Berdeskrubrimendu honen arrazoiak honako hauek dira:

  • Arrazoi ideologiko eta politikoak: Hegoaldeko Europako monarkiak hedapen fasean zeuden. Iberiar Penintsulako erresumen kasuan, lurralde hedapenak musulmandarren aurkako borroka eta errekonkista dinamikari erantzuten zion. Hortaz lurralde hedapenak kristautasunaren defentsarako gurutzadak bultzatutako errege boterearen berrindartzea suposatzen zuen.

Erregistratutako lehenbiziko bisita 1312an Lanceloto Malocello genovar itsasgizonak Lanzarote uhartera burututakoa da, bertan ia hogei urtez egon zelarik.

Bisita horren ondoren Europan uharteekiko dagoen ezagutza areagotuko da. Lehenbiziko bisitari haiek eskeinitako informazioak eta kartografia agiriek, eta batez ere lehen aipatutako Kataluniar Atlasak, uharteetan ontzien lehorreratzeak egitea erraztu zuten, batez ere misiolariak zekartzaten ontzienak, 1350-1391 artean Telden ezarri zen frantziskotarren komunitatea kasu, baina lehorreratze gehienak arrazoi ekonomikoengatik burutu ziren, gehienbat europar merkatuetan esklabo gisa salduko ziren kanariarrak atzemateko asmoz.

XIV. mendean genovarrak, aragoiarrak, gaztelarrak eta portugaldarrak Kanarietako kontrola bereganatzeko lehiatu ziren. Hurrengo mendean lehia Gaztelako Erresuma eta Portugalgo Erresumara mugatu zen.

Kanarietako konkista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jean de Béthencourt.

1402-1496 artean Kanariar Uharteetako konkista gauzatu zen. Militarki ez zen lan erraza izan, zenbait uharteetan kanariarrek erresistentzia handia ipini zuten. Politikoki ere ez, nobleen interesek (uharteetaz jabetuz heuren botere ekonomikoa eta politikoa sendotzeko saiakeran) eta estatuenak talka egin baizuten, bereziki Gaztelarekin, lurralde hedapen fasean bete-betean baitzegoen, eta Gaztelar Koroa nobleen aurrean sendotze prozesuan.

Kanariar Uharteetako konkistarn ikerketan historialariek bi aldi berizten dituzte:

  • Jauntxoen konkista. Izendapen honekin nobleziak bere burua aberasteko asmoz eta Koroaren partehartze zuzenik gabe burututako konkista izan zen, Koroak nobleei konkista eskubidea aintzakotzat hartzearen truk, nobleak Koroarekiko basailutza akordio bat onartzera beharturik baizeuden. Aldi honen barnean bi fase nabarmentzen dira: Béthencourtar edo Normarmandar konkista, 1402-1405 artean Jean de Bethencourt eta Gadifer de la Salle normandarrek burutua, eta Lanzarote, Hierro eta Fuerteventura uharteetan eragin zuena. Beste fasea Gaztelar Jauntxoen konkista, gaztelar jauntxoek erosketa, lagatze eta ezkontza bidez burutakoa izan zen, 1450 aldera Gomera uhartea bereganatu zuten.
  • Errege konkista. Izendapeen honekin Errege Katolikoen garaian Gaztelako Koroak zuzenean burututako konkistari deritzaio. Errege-erregin hauek konkistatzeko falta ziren azken hiru uharteak menperatzeko itsas gudarostea armatu eta finantzatu zuten: Kanaria Handia, La Palma eta Tenerife. 1496. urtean Tenerife uhartea bereganatu eta Kanariar Uhartedi osoa Gaztelako Koroaren zati izatera igarotzean konkista amaitu zen. Errege konkista 1478-1496 artean gauzatu zen.

Béthencourtar konkista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanarietako konkista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lanzaroteko konkista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fuerteventurako konkista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hierroko konkista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaztelar jauntxoen konkista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errege konkista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanaria Handiko konkista 1478 - 1483[aldatu | aldatu iturburu kodea]

La Palmako konkista 1492 – 1493[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tenerifeko konkista 1494-1496[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • DE ABREU GALINDO, FR. J. Historia de la Conquista de las Siete Islas Canarias. Ed. Goya. Santa Cruz de Tenerife 1977. ISBN 84-400-3645-0
  • DE VIERA Y CLAVIJO, J. Noticias de la Historia General de las Islas Canarias. Madril 1772. 4 bilduma
  • TORRIANI, Leonardo. Descripción de las Islas Canarias. Ed. Goya. Santa Cruz de Tenerife. 1978. ISBN 84-7181-336-X
  • BERTHELOT, Sabino. Etnografía y Anales de la Conquista de Las Islas Canarias. Ed. Goya. Santa Cruz de Tenerife. 1978. ISBN 84-85437-00-4.
  • BLANCO, Joaquín. Breve Noticia Histórica de las Islas Canarias. Ed. Rueda. Madril 1983. ISBN 84-7207-029-8
  • SUÁREZ, J., RODRÍGUEZ, F. y QUINTERO, C. Conquista y Colonización. Ed. Centro de la Cultura Popular Canaria. Santa Cruz de Tenerife, 1988. ISBN 84-404-1251-7
  • VV.AA. Historia de Canarias. Vol. I Ed. Prensa Ibérica. Valencia 1991. ISBN 84-87657-10-9
  • SANTANA, J, MONZÓN, M. Y SANTANA, G. Historia Concisa de Canarias. Ed. Benchomo. Las Palmas de Gran Canaria 2003. ISBN 84-95657-84-8
  • SANTIAGO CASAÑAS, J.G. Cronología y Síntesis de la Conquista de Gran Canaria, Bilenio Publicaciones, Las Palmas de Gran Canaria 2013. ISBN 978-84-942140-0-4.