Erromatar kolonia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Kolonia (erromatarra)» orritik birbideratua)
II. mendeko erromatar kolonien mapa, Trajano ostekoak.

Erromatar kolonia (latinez: colonia) anzinako Erromako, hasieran Italiako eta beranduago probintzietako, hainbat civitates-ek zuten estatutu politikoa zen. Bere antolaketa legegintza-fundazio gutun batek eta erromatar herriaren erakundeek arautzen zuten. Berezitasun honek koloniari mendekotasun handiagoa ematen dio Erromarekiko harremanean, municipiumak zuena baino. Hala ere, kolonia, Erromaren aldekoagoa zen kategoria politikotzat hartzen zen, eta ospe handiagoa zuen maiestas zuelako, nagusitasun erlijiosoa. Koloniak Erromako hiriaren analogia bat ziren.

Kolonia bi esamolderekin erlazionatzen da: colo aditza (landu) edo ex culto agri (landako laborantza).

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erromatar lehen koloniak Ostian, Antiumen eta Terracinan ezarri ziren K.a. VI. mendearen amaieran, Italiar penintsula konkistatu zen unea. Bertan kokatu ziren, beren kokapen estrategikoari esker menderatutako herriak kontrolatzea ahalbidetzen zuten lekuak zirelako. Kolonia baten sorrera deductio baten bidez gauzatzen zen, hau da, lurralde berrian kokatzen den kanpoko populazio baten leku aldatze batez, fundazio berriko kolonietan (ex novo) edo asentamendu indigenetan. Kolonoak eskubide osoko biztanleak ziren eta kolonia motaren arabera estatutu juridikoa aldatzen zen. Kolonoak latindarrak baziren, latindar estatutua zen, eta kolonoak erromatarrak baziren, erromatar estatutua. Horregatik, erromatar hiritarren koloniek eta hiritar latindarren koloniek tamaina, eraketa eta kokapen ezberdinak zituzten. Lur-neurtzaileak (agrimensores)[1] arduratzen ziren lur-banaketaz, berdintasunezkoa izango ez zena; bereizketa sozial horrek hierarkizatutako gizartea eragiten du.

Kolonizazio prozesuaren lehen etapa honetan, Gerra Punikoen amaierara arte iraun zuena, koloniek helburu militarrak zituzten batez ere, erromatar lurraldea defendatzeko pentsatuak izan zirelarik. Koloniak Erromak sortzen zituen erromatar hiritarrei kokalekua eskaintzeko, normalean euren soldadutza urteak bete zituzten legionarioei, estatuak konkistatu berri ziren lurraldeetan zati baten jabetza ematen baitzien. Konkistatutako lurraldearen herena kolonoei ematen zitzaien.

Latindar zuzenbideko koloniak (Coloniae Latinae)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Latindar zuzenbideko koloniak Italian garatu ziren K. a. 334 eta K. a. 114 artean, Italian zeharreko erromatar hedapen prozesuaren urteak eta Gizarte Gerraren aurretik, lege honek ahalbidetu baitzuen erromatar hiritartasun osoa ematea italiar guztiei, Lex Plautia Papiriari esker (Zizeron, Pro Archias poeta I, 7)[2].

Hasieran Italiako barnealdean kokatzen dira, % 50 erromatarrak eta % 50 socii indigenak dituen fundazioarekin. Latindar estatutuak ez du erlazio geografikorik ezta populazio harremanik ere Laziorekin, baizik eta Erromak eta latindar ligak K. a. 493an helburu estrategikoekin sortu zituzten kolonia zaharren ezaugarri izan zen estatutu politiko-juridikoari egiten dio erreferentzia, foedus Cassianum delakoari esker. Beranduago, fundazio hauek Erromak bakarrik egin zituen.

Erromatar hiritarren koloniak (Coloniae civium Romanorum)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erromatar hiritarren koloniak erromatar zuzenbideko koloniak ziren. Ezaugarri militarrak edo zibilak dituzten populazio-koloniak. Erromatar hiritarren koloniak, kostaldean ezarri ziren, eta, beraz, coloniae maritimae bezala ere ezagutzen ziren. Txikiak ziren (300 familia erromatar eta latindar gehiago) eta Erromatik gertu geratzen ziren. 338. urtetik aurrera dokumentatzen dira. Latindar liga desegin egin zen, eta Erromak Lazio bateratu zuen. Italiako lehen adibideak Antium (Antio) edo Terrazina dira. Leku estrategikoetan oinarritzen dira: Lazio eta Campaniako kostaldea. K.a. Italiako barnealdean daude, hegoaldeko kostaldean eta Adriatikoan. Italiatik kanpo probintzietan. Udaleku horiek

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Gaztelaniaz) Chouquer, Gérard. (2011-09-01). «Los agrimensores romanos, cartógrafos de territorios» Revista Mètode Noiz kontsultatua: 2021-01-08.
  2. «Cicero: Pro Archia» www.thelatinlibrary.com Noiz kontsultatua: 2021-01-08.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]