Karakala

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Karakala
Caracalla MAN Napoli Inv6033 n01.jpg
Erromatar enperadorea

198 - 217ko apirilak 8
Septimio Severo - Makrino
Antzinako Erromako senataria


Erromatar Inperioko kontsul

Bizitza
Jaiotza Lugdunum186ko apirilaren 4a
Heriotza Harran217ko apirilaren 8a
Heriotza modua gizahilketa
Familia
Aita Septimio Severo
Ama Julia Domna
Ezkontidea(k) Fulvia Plautilla
Anai-arrebak
Leinua Severar leinu
Jarduerak
Jarduerak politikaria
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa Antzinako Erromako erlijioa

Marko Aurelio Karakala (latinez Marcus Aurelius Antoninus Caracalla; Lugdunum, 186ko apirilaren 4a - Harran, 217ko apirilaren 8a) erromatar enperadorea izan zen, 211tik hil zen arte. Karakala goitizena jaso zuen izen horretako galiar tunika txanoduna janzten zuelako.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Septimio Severo enperadorearen semea zen. Zazpi urte zituenean zesar izendatu zuten, eta augusto 198an. Aita hiltzean, 211n, bere anaia Getarekin batera izendatu zuten enperadore baina hurrengo urtean hil zuen anaia[1]. Jarraian, Getaren lagun eta aldeko gehienak jazarri eta hilarazi zituen, eta Senatua behartu zuen anaiaren aurkako damnatio memoriae bat agertu zezan. Dion Kasio historialariaren arabera, 20.000 bat lagun hil ziren errepresioaren ondorioz[2].

Legioaren eta Pretoriar Guardiaren atxikimendua ziurtatzeko, soldatak ikaragarri igo zizkien soldaduei[3]. 212. urtean sinaturiko Constitutio Antoniana izeneko ediktuaren bitartez, erromatar hiritartasuna eman zien inperioko biztanle libre guztiei[1], askatutako esklabuei barne, era horretan estatuak zerga-ordaintzaile gehiago izanen zuelako. Zilarraren balioa %25 murriztu zuen, legioak ordaindu ahal izateko, eta zergak handitu zituen.

Monumentu ugari eraiki zuen, bere izena daramaten Erromako bainuak besteak beste[1]. Karakalaren Termen hondakinak oraindik ikus daitezke. Alexandro Handia miresten zuen, eta haren haragitzetzat hartzen zuen bere burua. 213an, alaman tribuen aurkako kanpaina arrakastatsua egin zuen. 214an, Alexandroren ildoari jarraituz, Mazedonia korritu zuen, 16.000 laguneko falangea errekrutatzeko[3]. 215ean, Alexandriara joan zen, Alexandroren hilobia bisitatzera; ondoren, ordea, hiria harpilatu eta gazte gehienak hilarazi zituen[4][3].

Alexandro Handiak egin zuen bezala, Persia konkistatzera deliberaturik, 217an Partiar Inperioaren kontra borrokatzera abiatu zen. Apirilaren 8an, gernu egiteko gelditu zenean, Julius Martialis izeneko laguntzaile batek hil zuen. Hiltzailea ihes egiten saiatu zen, baina berehala hil zuten. Karakalaren ondorengoa Makrino izan zen, Pretoriar Guardiako burua.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c   Karakala, Marko Aurelio, Lur hiztegi entziklopedikoa, Creative Commons Aitortu 3.0 Espainia lizentzia, http://www.euskara.euskadi.eus/r59-738/eu/contenidos/termino/_c01256/eu_c_0267/c0267.html. Noiz kontsultatua: 2017-3-13 .
  2.   Goldsworthy, Adrian Keith, How Rome Fell: Death of a Superpower, Yale University Press, books.google.es, https://books.google.es/books?id=HOdcA1nqY7cC&printsec=frontcover&hl=es#v=onepage&q&f=false. Noiz kontsultatua: 2017-3-12 .
  3. a b c   Bunson, Matthew, Encyclopedia of the Roman Empire, 94-95. orrialdeak, books.google.es, https://books.google.es/books?id=T5tic2VunRoC&printsec=frontcover&hl=es#v=onepage&q&f=false. Noiz kontsultatua: 2017-3-13 .
  4.   Caracalla, Antonino Basiano. Emperador de Roma (188-217), mcnbiografias.com, http://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=caracalla-antonino-basiano-emperador-de-roma. Noiz kontsultatua: 2017-3-13 .
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Karakala Aldatu lotura Wikidatan