Edukira joan

Miriam Makeba

Wikipedia, Entziklopedia askea
Miriam Makeba

Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakZenzile Miriam Makeba
JaiotzaJohannesburg, 1932ko martxoaren 4a
HerrialdeaHegoafrikar Batasuna
 Ginea
 Hegoafrika
 Aljeria  (1972 -
BizilekuaHegoafrika
Lehen hizkuntzaxhosera
HeriotzaCastel Volturno, 2008ko azaroaren 9a (76 urte)
Heriotza moduaberezko heriotza: miokardio infartu akutua
Familia
Ezkontidea(k)Hugh Masekela  (1964 -  1966)
Stokely Carmichael  (1969 -  1978)
Seme-alabak
Familia
Hezkuntza
Hizkuntzakxhosera
ingelesa
Jarduerak
Jarduerakabeslaria, aktorea, estudioko musikaria eta konpositorea
Jasotako sariak
Izengoitia(k)Mama Africa
Genero artistikoamarabi (en) Itzuli
rock
world musica
African popular music (en) Itzuli
jazza
township music (en) Itzuli
Musika instrumentuaahotsa
DiskoetxeaStrut
RCA Victor
Mercury Records
Kapp Records
Collectables
Warner Bros. Records
Reprise Records
Philips
Sonodisc
miriammakeba.co.za
IMDB: nm0538460 Allocine: 14986 Allmovie: p44750 IBDB: 88154
Youtube: UCtG-0YfpANb1eiCDlxWDJuQ Bandcamp: miriammakeba Spotify: 18RkLKfeoUgZflWv9os25W iTunes: 219900 Last fm: Miriam+Makeba Musicbrainz: bc5c2918-4aba-4ef6-a245-100563a4487f Songkick: 381396 Discogs: 76040 Allmusic: mn0000496097 Find a Grave: 31293589 Deezer: 8514 Edit the value on Wikidata

Miriam Zenzi Makeba (Johannesburgo, Hegoafrikar Errepublika, 1932ko martxoaren 4a [1] - Castel Volturno, Italia, 2008ko azaroaren 9a) abeslaria izan zen, Hegoafrikako apartheidaren aurkako irudietako bat. Haren izengoiti ezagunenak Afrikaren Ahotsa eta Afrikaren Ama izan dira[2][3].

Bizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Makeba 1932ko martxoaren 4an jaio zen Johannesburgon, Hegoafrikar Errepublikan eta xhosa etniakoa zen. Haurtzaroa Pretorian (Transvaal) eman zuen. 50eko hamarkadan hasi zuen abeslari ibilbidea Manhattan Brothers taldearekin, eta ondoren bere banda sortu zuen, The Skylarks, jazza Hegoafrikako musika tradizionalarekin nahasten zuena.

1949an, Makeba James Kubay poliziarekin ezkondu zen, eta bi urte geroago banandu egin zen. 1950ean, Bongi Makeba alaba bakarra izan zuen. Handik gutxira, bularreko minbizia diagnostikatu zioten, eta senarrak, jotzen omen zuenak, handik gutxira utzi zuen, bi urtez ezkonduta egon ondoren. Hamarkada bat geroago, umetoki-lepoko minbizia izan zuen, eta gainditu egin zuen.

27 urte zituela, Hegoafrikatik alde egitea erabaki zuen bere ibilbide musikalarekin jarraitu ahal izateko, bere ekintzailetzagatik zaila egin baitzitzaion jaioterrian lortzea[4]. Makeba Veneziara (Italia) joan zen ondoren Londresera (Erresuma Batua) iristeko, eta han Harry Belafonte abeslari estatubatuarra ezagutu zuen, Estatu Batuetan sartzen lagundu ziona eta artistikoki harekin elkartu zena.

1969an, Makeba Stokely Carmichael trinitar ekintzaile beltzarekin ezkondu zen, Pantera Beltzaren Alderdiko burua, eta lau urte geroago banandu egin zen. Bere ezkontzak Estatu Batuetako agintarien errezeloak piztu zituen, eta, ondorioz, Gineara emigratu behar izan zuten. Ondoren, Hugh Masekela jazz tronpeta jotzaile hegoafrikarrarekin ezkondu zen.

1960an bere amaren hiletara itzultzen saiatu zenean, bere pasaportea apartheidaren aurkako jarreragatik deuseztatua izan zela jakin zuen, eta horrek hiru hamarkada baino gehiagoz erbestean bizitzea eragin zion, etapa horretan Estatu Batuetan, Frantzian, Ginean eta Belgikan bizi zelarik. Nelson Mandelak, askatu ondoren, Makeba bere jaioterrira itzultzeko konbentzitu zuen eta ministro kargua eskaini zion bere gobernuan, baina ez zuen kargua onartu.

Giza eskubideen defentsaren ondorioz, Makebak Zenzile Miriam Makeba fundazio humanitarioa sortu zuen, eta 2001ean Neskentzako Miriam Makeba Errehabilitazio Zentroa jarri zuen martxan.

Makeba 2008ko azaroaren 10ean hil zen[5], Italiako hegoaldeko Castel Volturno herrian, arrazakeriaren eta mafiaren aurkako kontzertu batean parte hartu zuen Roberto Saviano italiar kazetari eta idazlearen alde, Gomorra liburuaren egilea. Bere jaioterrian, Hegoafrikan, krematu eta errautsak Ozeano Atlantikoan sakabanatu zituzten.

Sariak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1965ean, Makebak Grammy saria jaso zuen, Harry Belafonte musikari, aktore eta gizarte-aktibista estatubatuarrarekin batera. Grammy sari bat jaso zuen lehen emakume beltza izan zen[6][7].

1985ean Frantziako Arteen eta Letren Ordena jaso zuen[8], eta 1990ean frantziar nazionalitatea eman zioten, pasaportea emanez Makeba jaioterrira itzul zedin, erbestean hiru hamarkada baino gehiago eman ondoren. 1991n Tunisian Nelson Mandela Saria lortu zuen.

1999ko urriaren 16an, Makeba Nekazaritza eta Elikadurarako Nazio Batuen Erakundearen (FAO) borondate oneko enbaxadore izendatu zuten[9].

2001ean, Makebak Nazio Batuen Alemaniako Elkarteak Otto Hahn bakearen saria jaso zuen Berlinen[10].

Urtebete geroago, 2002an, Suediako Musika Errege Akademiak ematen duen Musika Polarraren Saria[11] eta Frantziako Ohorezko Legioa jaso zituen[12].

Lanak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Makebaren abesti ezagunena "Pata Pata"[13] da: musika tradizionala jazzarekin eta beste estilo moderno batzuekin elkartuta dakar.

Diskoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Miriam Makeba (album) (1960)
  • The World Of Miriam Makeba (1962)
  • Makeba (album) (1963)
  • Makeba Sings (1965)
  • An Evening With Belafonte/Makeba (Harry Belafonte-rekin) (1965)
  • The Click Song (1965)
  • All About Makeba (1966)
  • Malaisha (1966)
  • The Promise (Miriam Makeba album) (1974)
  • Country Girl (album) (1975)
  • Pata Pata (album) (1977)
  • Sangoma (album) (1988)
  • Welela (1989)
  • Eyes On Tomorrow (1991)
  • Sing Me A Song (Miriam Makeba album) (1993)
  • A Promise (Miriam Makeba) (1994)
  • Live From Paris & Conakry (1998)
  • Homeland (Miriam Makeba) (2000)
  • Keep Me In Mind (album) (2002)
  • Reflections (Miriam Makeba album) (2004)

Bildumak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Africa 1960-65 recordings (1991)
  • The Best Of Miriam Makeba & The Skylarks 1956-59 recordings (1998)
  • Mama Africa: The Very Best Of Miriam Makeba (2000)
  • The Guinea Years (2001)
  • The Definitive Collection (2002)
  • The Best Of The Early Years (2003)

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ «HABEKO MIK fitxa: Miriam Makeba, giza eskubideen ahots afrikarra» www.ikasbil.eus (kontsulta data: 2025-07-11).
  2. ↑ (Gaztelaniaz) «https://www.solidaridadsi.org/es/africa-inspira/miriam-makeba» www.solidaridadsi.org (kontsulta data: 2025-07-11).
  3. ↑ (Ingelesez) Bonbarda, Urpeko. (2023-01-04). «#105 - Emakumeak 2022ko jazzean (urteko onenak) – Urpeko Bonbarda – Podcast» Podtail (kontsulta data: 2025-07-11).
  4. ↑ SLU, Herritar Berri. (2023-11-09). «Gaur 15 urte zendu zen Miriam Makeba hegoafrikar abeslaria» GAUR8 (kontsulta data: 2025-07-11).
  5. ↑ «Miriam Makeba kantari hegoafrikarra hil da» Berria 2008-11-10 (kontsulta data: 2025-07-11).
  6. ↑ «Miriam Makeba | Artist | GRAMMY.com» grammy.com (kontsulta data: 2025-07-11).
  7. ↑ (Portugesez) «Miriam Makeba» Casafrica 2017-02-10 (kontsulta data: 2025-07-11).
  8. ↑ «“MAKEBA” - Logia Clara Campoamor» logiaclaracampoamor.com (kontsulta data: 2025-07-11).
  9. ↑ (Ingelesez) «Miriam Makeba remembered» Newsroom (kontsulta data: 2025-07-11).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Refugiados famosos y apátridas: Miriam Makeba | eACNUR» eacnur.org (kontsulta data: 2025-07-11).
  11. ↑ (Gaztelaniaz) «Miriam Makeba, premio Polar 2002, el Nobel de la música» Diario ABC 2002-05-27 (kontsulta data: 2025-07-11).
  12. ↑ «“MAKEBA” - Logia Clara Campoamor» logiaclaracampoamor.com (kontsulta data: 2025-07-11).
  13. ↑ «PATA PATA | Coral Cristóbal de Morales» cristobaldemorales.net (kontsulta data: 2025-07-11).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Miriam_Makeba&oldid=10477466"(e)tik eskuratuta