Patxo Telleria

Patxo Telleria
	; Irudi gehiago
Bizitza
Jaiotza	Bilbo, 1960ko uztailaren 22a (66 urte)
Herrialdea	Bizkaia, Euskal Herria
Bizilekua	Begoñaibarra
Hezkuntza
Hizkuntzak	euskara; gaztelania
Jarduerak
Jarduerak	aktorea, zinema aktorea, film-zuzendaria, gidoilaria eta idazlea
Lan nabarmenak	ikusi Lingua nabajorum;
Jasotako sariak	ikusi Bilboko Aste Nagusiko pregoilari (2016) ; Donostia Antzerki Saria (2013) ;

Artikulu hau aktoreari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Telleria».

Francisco de Sales "Patxo" Telleria (Indautxu, Bilbo, Bizkaia, 1960ko uztailaren 22a) aktorea, zinema zuzendaria eta antzerkigilea da. Martin telesailaren gidoilaria ere izan da. Mikel Martinezekin batera, Ez Dok Hiru Bikoteatroa antzerki taldean lan egiten du batez ere, antzezle eta gidoilari.^[1]

2024ra arte antzerkirako 9 testu idatzita zituen eta 46 obratan parte hartu zuen, aktore 21etan eta 8tan zuzendari.^[2]

Biografia

Txikitatik Indautxuko Santiago Apostol ikastetxeko ikaslea zenetik joera eta erraztasuna zuen sketchak muntatzeko, irakasleek horrelakorik eskatzen zutenean.

Deustuko Unibertsitatean lizentziatu zen Pedagogian baita Euskal Filologian ere Euskal Herriko Unibertsitatean. 1980ko hamarraldiko erdialdera hasi zen antzerkiko eta telebistako aktore lanak egiten. 20 urterekin gurasoen familiatik atera zenean pisukide zuen Imanol Agirrerekin hurbildu zen behin Maskarada taldeko entseguak ikustera, gustatu zitzaion eta taldean geratu zen zazpi bat urtez. Antzerkiko debuta Bilboko Campos Antzerkian egin zuen Dario Foren obra bateko eliz mutil, (akolitoaren), papera egiten; kasualitatez 8 urte zituela eliz-mutilarena ere egin zuen El Caserío zarzuelan bere aitak eskatuta.^[3] Maskarada konpainia hura frankismo ondorengo lehenengoa izan zen euskarazko antzerkia sortzen. Lehenengo lanak moldaketak ziren edo taldeka landutakoak inprobisazioa baliatuta.

Maskarada utzita Aitor Mazorekin lan batzuk idatzi zituen.

Tentazioa ekoiztetxearekin lan egiten du gidoilari gisa. 2009an egin zuen bere lehen filma zinema zuzendari gisa (Hodeiak pintatzeko makina). Tartean Teatroa konpainia sortu zuen Jokin Oregirekin Bilbon eta Mikel Martinezekin batera lan egiten dute hainbatetan.^[4]^[5] Horretan lantzen duten umore motan beti jolasten da hitzekin eta hizkuntzarekin, gehienetan euskararekin eta euskaldunberriaren zailtasun eta pasadizoekin.^[3]

«	Telleriak kapazitatea dauka hizkera ustez zailena erraza eta ulegarria egiteko. Jokalaria izateaz gain, filologoa ere badelako agian Edo hitzaren artisau bat, besterik gabe?	»
—Oier Guillan^[5]

Lanak

Antzezlanak idatzi ditu baita telebistarako eta zinemarako gidoiak ere.

Antzerkia

Patxo Telleriak sortuak dira Ez Dok Hiru Bikoteatroaren antzezlanetako askoren testuak. Guztira hauek dira berak sortutako gidoiak:

Ai, gure juaneteak (2024)
Kortxoaren dilema (2023)
Kortxoaren dilema (2023)
Alderray (2022)
Ameriketara bidaia (2021) Miren Arrieta eta Nerea Mazo aktore. Mireia Gabilondo zuzendaria
Ez dok ero (2020)
Simplicissimus (Tartean Teatroa, 2019)
Simplicissimus. (2019) Werner Finck alemaniar aktore, kabareteko artista, eta idazleaz.^[6]^[7]
Ez dok ero (2020)
Mundubira, Elcano Primus (2019)
Ghero Azken euskaldunaren fabula bat (2018)^[8]
"Ghero. azken euskalduna" antzezlana
Biba Voi! Dario Fo eta Franca Rame akorduan.
Tabernaria: Instrukzioak botatzeko ondo bat kaña. Mikel Martinezekin.
Desentxufatuak.
Ez dok hiru. Euskal musikaren benetako istorioa, (2017).
Tabernaria, (2017).
Último tren a Treblinka-Azken trena Treblinkara. (2016).
Los amantes del Casco Viejo/ Alde zaharreko maitaleak. (2016).
Uda-gau bateko ametsa (2016), William Shakespeareren antzezlanaren moldaketa.
Zergatik, Jamil? / ¿Por qué, Jamil? (2015).
Planteamiento, nudo y desenlace (2015).
ANTON ABBADIA (2015).
Tres tristes tigras (2014).
Pankreas – Páncreas – tragicomedia en verso (2014).
Diario de un bebe resentido (2014).
Soinujolearen semea / El hijo del acordeonista, (2012, Bernardo Atxagaren eleberriaren moldaketa.
Lingua Nabajorum (Arg: Tartean Teatro)
Lingua Nabajorum Dibertimentuak IV (2012)^[9] 2014ko Donostia Saria, eta 2013ko MAX Saria^[10]
Legionarius, (2011).
Larria, kutsakorra, mendebaldekoa-Enfarmados (2010).
EUSKARAZETAMOL – Dibertimentuak III (2009).
El sueño de Jone (2007).
Museo del tiempo (2007).
ANTONIA MACHIN – la máquina de hacer Antonias (2005).
Larru haizetara – Dibertimenduak II (2005).
Sonata en un segundo-Sonata segundu batean (2004).
Euskara sencilloaren manifiestoa-Dibertimenduak I (2003).
Kontenedore baten istorioak-Historias de un contenedor (2002).
KORRIKARAKO MONOLOGOAK (2001).
KAIO LUMA ZIKINA – Aresti gogoan (2000).
Nerudaren postaria, Antonio Skarmetaren lanaren moldaketa.
Torito Bravo (1997).
Monstruo sakratuak (1993).
Ernesto izatearen garrantzia, (Fidel izan beharraz, Oscar Wilderen lanaren moldaketa).
Marxkarada (1990).

Maskarada taldea Euskaldunon Egunkarian (2003)
Kontenedore baten istorioak (Maskarada)
Maskarada
Iragarkian Oskorrirekin "Landalan" diskoa

Filmak^[4]

Soinujolearen semea (2018, gidoilaria, Bernardo Atxagaren eleberriaren moldaketa)
Operación Concha (2017, gidoilaria)
Igelak filmaren posterra
Igelak (2016)
Txarriboda (2015, gidoilaria).
Bypass (2012, gidoilaria eta zuzendaria, Aitor Mazorekin batera). Gorka Otxoa, Barbara Goenaga, eta Unax Ugalde izan ziren aktore protagonistak.
Bi anai (2011, aktorea).
Hodeiak pintatzeko makina (2009, zuzendaria, Aitor Mazorekin batera, eta gidoilari).
Diot. Gabriel Aresti, (2005).
Capítulo 533, (1997).
Lauaxeta, A los cuatro vientos (1987, aktorea).
27 ordu (1986, aktorea).

Telebista

Bi eta bat, (2012).
Goenkale, (2010).
Mugaldekoak, (2010)
Mi querido Klikowski (2005).
El comisario, (2004).
Martin, (2003).
Ertzainak (1999).
Jaun da jabe, (1997).
Más que amigos, (1997).
A ze parea, (1994).

Hizkuntz jolasak

Hainbat hizkuntz jolas azaltzen dira Telleriaren obretan. Esate baterako Lingua Nabajorum antzezlanean aipagarria da Karlomagnoz eta Orreagako gatazkaz obrako 25. minutuan hasten dena. Kontakizuneko paragrafo batean hitz guztiak 'A' letrarekin hasten dira:^[11]^[12]

«	Aspaldian, Aezkoako alderdi aldapatsuan, ardiak aharrausika. Alabaina, arbolen artean, Almorabideen aurka altxaturiko armada agertzen ari, agudo, adin askoko armagizon ausart, animoso, armaduraz apaindurikoak.	»
—Patxo Telleria^[10]

Gero 'B' letrarekin:

«	Bitartean, bailarako baserritarrak bakean, batere barruntatu barik basoko bidexketan baturiko burdineria burrunbatsua. Baserritarra baketsua beti, baina borrokalaria bere, bilaukeriaz, begiramendu barik borrokatzen baldin badiote.	»
—Patxo Telleria^[10]

Eta horrela letraz-letra 'Z'-raino:

«	Zenbat zauri, zenbat zartada zerupean! Zera, zetarainoko zerrenda zinez zaila zen. Zauriak zabaltzekotan, zakarrontzira zuzen zuzenean. Zuzentzekotan, zoragarria zitekeen. Zalantzak zalantza, zirikatzaile zitala zikiratuta. Zuek zarete zoroon zaindariak. Zergatik zaudete ziplo zozo? Zuen zorion zaparradaren zain, zuen zerbitzariak.	»
—Patxo Telleria^[10]

Antzeko jolas "bihurri" bat plazaratu zuen 1895ean Pello Mari Otaño bertsolariak B-rekin bertsoarekin.^[13]^[11] Bertsoa bitxia da hitz guztiak b letrarekin hasten direlako.

Sariak eta errekonozimenduak

2016: Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria^[14]^[15]^[16]^[17] Pregoia oso original eta umoretsua izan zen. Euskaraz eta erdaraz, bietan, posible diren hainbat hitz erabili zituen, hasieran erdarazko esaldi batean eta ondoren euskarazko beste batean. Esaldi biak umorez lotzen gainera. adibidez honela hasi zen:^[18]^[19]
- Bilbotarrak, Bilbainos y Bilbainas, hola a todos, hola! Zuek hor gustora zarete, eta neu ere banago hola.
- Estoy emocionado no lo puedo negar. Oraintxe bertan egingo nuke negar. ...
2014: Donostia Saria, 2013ko Antzezlan Onena Lingua Nabajorum^[10]
2013; MAX Saria. Euskarazko autorerik onena, Patxo Telleria “Lingua Nabajorum”.

Erreferentziak

↑ TTAP. (2019-02-08). «Patxo Telleria eta Mikel Martinez: “Hasieratik erabaki genuen euskaraz egitea antzerkia; non eta Bilbon”» ttap aldizkari digitala (kontsulta data: 2024-11-26).
↑ «ganbila.eus» www.ganbila.eus (kontsulta data: 2025-02-18).
1 2 (Gaztelaniaz) Asier y Javier. (2019-abendua). Patxo Telleria. Teatrero y autor. Bilboko udala. Bilbao aldizkaria, 33 or. ISSN 1133-5823..
1 2 «Patxo Telleria» www.filmotecavasca.com (kontsulta data: 2019-05-05).
1 2 Telleria, Patxo; Ados Teatroa. (2019). Hitzostea. Patxo Telleria: Azkeneko marxista. (Oier Guillan). Simplicissimus. Susa ISBN 978-84-17051-38-9..
↑ Antzokia, Teatro Arriaga. «Simplicissimus Kabaret» Teatro Arriaga (kontsulta data: 2020-02-16).
↑ «Susa literatura - Simplicissimus» susa-literatura.eus (kontsulta data: 2020-02-16).
↑ (Gaztelaniaz) «'Ghero', una órbita en el año 3000 donde solo vive un euskaldun» www.eitb.eus (kontsulta data: 2019-05-05).
↑ Dibertimentuak trilogiaren eta, bereziki, Euskarazetamol antzezlanaren azalpena, Bilbao kafetegiaren webgunean.
1 2 3 4 5 tartean.eus. (2013). «LINGUA NABAJORUM • Tartean Teatroa» tartean.eus (kontsulta data: 2018-02-18).
1 2 Patxo, Telleria. (2014). Lingua Nabajorum Euskararen historia txoroa. Tartean teatro.
↑ «Orreagako guda Atik Zra, Patxo Telleriaren hitzetan» sustatu.eus (kontsulta data: 2020-06-15).
↑ Otaño, Pello Mari. (1895). «B-rekin - Pedro Mari Otaño: Zerbait» klasikoak.armiarma.eus (Biktoriano Iraola) (kontsulta data: 2026-03-30).
↑ «Patxo Telleria pregoilari fantastikoa - Josu Torre Altonaga - Uriola.eus» uriola.eus (kontsulta data: 2019-05-05).
↑ Astiz, Iñigo. (2016-08-20). ««Aste Nagusiak oso erro sakonak ditu jendearengan»» Berria (kontsulta data: 2019-05-05).
↑ (Gaztelaniaz) Redacción. (2016-08-16). «NOS PONE (10 canciones): Patxo Telleria (pregonero Aste Nagusia Bilbao 2016)» BI FM (kontsulta data: 2019-05-05).
↑ Patxo Telleria – Pregoilaria 2016 | Blue. (kontsulta data: 2019-05-05).
↑ «2016 Aste Nagusiko Pregoia (Patxo Telleria) • ZUZEU» ZUZEU 2016-08-20 (kontsulta data: 2019-05-05).
↑ EiTB. (2016-08-29). Aste Nagusia 2016: Pregón de Patxo Telleria. (kontsulta data: 2019-05-05).

Ikus, gainera

Kanpo estekak

Patxotelleria.com Webgune pertsonala.
Patxo Telleria Ganbila.eus euskal Antzerkiaren datu-basean. Euskarazko 9 obra idatzita eta 46 obratan parte hartuta.
Patxo Telleria literaturaren zubitegian.
Patxo Telleria IMDBn.
Patxo Telleria Sensacine.com-en.
Tartean teatroa.
«2016 Aste Nagusiko Pregoia (Patxo Telleria) (hitzak) ZUZEU 2016-08-20 . Noiz kontsultatua: 2019-05-05.
Aste Nagusia 2016: Pregón de Patxo Telleria (Bideoa), EiTB (2016-08-29) Noiz kontsultatua: 2019-05-05.
Elkarrizketa Patxo Telleriari Argia aldizkarian.
«Patxo Telleria eta Mikel Martinez: “Hasieratik erabaki genuen euskaraz egitea antzerkia; non eta Bilbon”» Jon Gomez Garai. TTAP aldizkari digitala. (2019-02-08).

Datuak: Q12265620
Multimedia: Patxo Telleria / Q12265620

[1] TTAP. (2019-02-08). «Patxo Telleria eta Mikel Martinez: “Hasieratik erabaki genuen euskaraz egitea antzerkia; non eta Bilbon”» ttap aldizkari digitala (kontsulta data: 2024-11-26).

[2] «ganbila.eus» www.ganbila.eus (kontsulta data: 2025-02-18).

[:1-3] 1 2 (Gaztelaniaz) Asier y Javier. (2019-abendua). Patxo Telleria. Teatrero y autor. Bilboko udala. Bilbao aldizkaria, 33 or. ISSN 1133-5823..

[#1-4] 1 2 «Patxo Telleria» www.filmotecavasca.com (kontsulta data: 2019-05-05).

[:2-5] 1 2 Telleria, Patxo; Ados Teatroa. (2019). Hitzostea. Patxo Telleria: Azkeneko marxista. (Oier Guillan). Simplicissimus. Susa ISBN 978-84-17051-38-9..

[6] Antzokia, Teatro Arriaga. «Simplicissimus Kabaret» Teatro Arriaga (kontsulta data: 2020-02-16).

[7] «Susa literatura - Simplicissimus» susa-literatura.eus (kontsulta data: 2020-02-16).

[8] (Gaztelaniaz) «'Ghero', una órbita en el año 3000 donde solo vive un euskaldun» www.eitb.eus (kontsulta data: 2019-05-05).

[Euskarazetamol-9] Dibertimentuak trilogiaren eta, bereziki, Euskarazetamol antzezlanaren azalpena, Bilbao kafetegiaren webgunean.

[:0-10] 1 2 3 4 5 tartean.eus. (2013). «LINGUA NABAJORUM • Tartean Teatroa» tartean.eus (kontsulta data: 2018-02-18).

[:02-11] 1 2 Patxo, Telleria. (2014). Lingua Nabajorum Euskararen historia txoroa. Tartean teatro.

[12] «Orreagako guda Atik Zra, Patxo Telleriaren hitzetan» sustatu.eus (kontsulta data: 2020-06-15).

[13] Otaño, Pello Mari. (1895). «B-rekin - Pedro Mari Otaño: Zerbait» klasikoak.armiarma.eus (Biktoriano Iraola) (kontsulta data: 2026-03-30).

[14] «Patxo Telleria pregoilari fantastikoa - Josu Torre Altonaga - Uriola.eus» uriola.eus (kontsulta data: 2019-05-05).

[15] Astiz, Iñigo. (2016-08-20). ««Aste Nagusiak oso erro sakonak ditu jendearengan»» Berria (kontsulta data: 2019-05-05).

[16] (Gaztelaniaz) Redacción. (2016-08-16). «NOS PONE (10 canciones): Patxo Telleria (pregonero Aste Nagusia Bilbao 2016)» BI FM (kontsulta data: 2019-05-05).

[17] Patxo Telleria – Pregoilaria 2016 | Blue. (kontsulta data: 2019-05-05).

[18] «2016 Aste Nagusiko Pregoia (Patxo Telleria) • ZUZEU» ZUZEU 2016-08-20 (kontsulta data: 2019-05-05).

[19] EiTB. (2016-08-29). Aste Nagusia 2016: Pregón de Patxo Telleria. (kontsulta data: 2019-05-05).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]