Reza Shah Pahlavi

Wikipedia, Entziklopedia askea
Reza Shah Pahlavi
RezaShahBozorg1.jpg
Persiako xah

1925eko abenduaren 15a - 1941eko irailaren 16a
Ahmad Shah Qajar (en) Itzuli - Muhammad Reza Shah Pahlavi
Irango Lehen Ministroa

Bizitza
JaiotzaMazandaran1878ko martxoaren 15a
HerrialdeaPhalavi dinastia
HeriotzaJohannesburg1944ko uztailaren 26a (66 urte)
Hobiratze lekuaReza Shah Mausoleum (en) Itzuli
Heriotza modua: gaixotasun kardiobaskularra
Familia
AitaAbbas Ali Khan
AmaNoush-Afarin
Ezkontidea(k)Tadj ol-Molouk of Iran (en) Itzuli
Turan Amirsoleimani (en) Itzuli
Mariam Swadekukhi (en) Itzuli
Esmat Dowlatshahi (en) Itzuli
Seme-alabak
LeinuaPhalavi dinastia
Hezkuntza
Hizkuntzakpersiera
Jarduerak
Jarduerakpolitikaria eta militarra
Jasotako sariak
Graduabrigada-jeneral
Sinesmenak eta ideologia
ErlijioaXiismoa
islama

Find a Grave: 20222 Edit the value on Wikidata
Reza Khan signature.svg

Reza Shah Pahlavi[1] (persieraz: رضا شاه پهلوی‎, reˈzɑː ˈʃɑːhe pæhlæˈviː ahoskatua; Savadkuh, Iran, 1878ko martxoaren 15a - Johannesburgo, Hegoafrika, 1944ko uztailaren 26a) Irango xah edo enperadorea izan zen 1925etik 1941era bitartean.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mazanderan herrialdeko jauntxo-familia batean sortu zen. Armadarako ikasketak egin ondoren, Qajar dinastiako azken enperadoreak —errusiar ofizialek lagunduta— antolatu zuen kosako-talde bateko buru jardun zuen. 1921. urtean, Persiako gobernuak aginpidea atzerritarren esku utzia zuela eta, Seyyed Zia'eddin politikari liberalarekin elkartu, eta Teheran aldera jo zuen. Estatu-kolpearen ondoren, Gerrarako ministro egin zuten, eta hiru hilabete geroago, gobernuburu. Errepublika ezarri nahi izan zuen hasieran, baina buruzagi xiitak horren aurka zeudenez, enperadore egin zen 1925ean. Armada berritu eta barne-matxinadak zapaldu ondoren, gobernu sendo bat antolatzen saiatu zen, atzerritarrengandik bereiz. 1921ean neutraltasunerako itun bat hitzartu zuen Errusiarekin, eta britainiarrek ekonomian zuten eragina murrizten saiatu zen ondoren. 1935ean sortu zuen Irango estatua, Persia zaharraren jarraile.

1941. urtean kargua utzi behar izan zuen, alemaniar naziak onetsi zituelako. Muhammad Reza Shah Pahlavi semea izan zuen ondorengo.

Shahren politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Shahren Iranen politikak oso lotura estua zuen Estatu Batuekin. Herrialdea gainarmatua zegoen, eta Persiako golkoko polizia bihurtu zen.

Gehiegizko mendekotasun hori nazio-sentimenduaren aurkakoa zen. Barne-erregimena beldurgarria zen. Savakak, torturarako polizia politikoak, aurkari komunistak eta erlijiosoak jazartzen zituen. Shahren guardia pertsonalak (hilezkorrak) ikara mitikoa eragiten zuen. 1969an, Shahak Erregeen Errege titulua eman zion bere buruari; 1975ean, alderdi bakarra ezarri zen. Arazo nagusia ordea, petrolioaren aberastasunen banaketa okerra zen. Luxuzko gastuak egiten ziren: adibidez, Persepolisen egindakoa, eta batzuk aberasten ziren artean, beste batzuen miseria areagotu egin zen, demografiaren gorakada zela-eta.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Reza Shah Pahlavi Aldatu lotura Wikidatan