Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da
Artikulu hau Wikipedia guztiek izan beharreko artikuluen zerrendaren parte da

Sistema eragile

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Sistema eragileak, non kokatzen diren aplikazioaren eta hardwarearen artean.

Sistema eragile bat (SE edo askotan, OS –ingelesez: Operating System–) konputagailu baten software nagusia da. Software honek konputagailuko hardware baliabideak kudeatzen ditu eta beste software aplikazioei zerbitzuez hornitzen ditu. Gainera, beste softwarek egiten ez duten bezala, modu pribilegiatuan exekutatzen da (honek ez du esan nahi sistema eragilearen atal bat erabiltzailearen espazioan ezin dela exekutatu).

Jende askok pentsatzen du sistema eragilearen tresna guztien multzo guztia sistema eragilea dela, baina hori akats oso komuna da.

Hau da, fitxategi esploratzailea, web nabigatzaile eta horrela bezalako lanabesak ez dira sistema eragilearen parte. Desberdintasun hau azaltzeko beste adibide bat, Amiga plataforma da. Amiga plataformaren erabiltzaile ingurune grafikoa bananduta antolatzen da. Horrela, beste batengatik ordezkatu daiteke, Opus direktorioaren kasuan bezala. Ezberdintasun hau azaltzeko beste adibide on bat, Linuxen muina da, Linux banaketetan erabiltzen dena, zeren eta Unixen oinarrituta ere dagoenez, antzeko eran funtzionatzen duen sistema ematen du. Zehaztasun akats hau, 1980ko hamarkadan informatikan gertatu zen modernizazioaren erruz da, multierabiltzaile konputagailu kontzeptutik, mono-erabiltzaile deritzon sistematik, kudeatzeko errazagoa dena.

Testu askotan, sistema eragilea muin edo kernelarekin nahasten da. Kernel eta sistema eragilearen arteko ezberdintasuna kernela monolitikoa denean aplikagarria da bakarrik. Kernel monolitikoak oso komunak ziren lehenengo sistemetan. Baina kernela monolitikoa ez bada, kernelari sistema eragile deitzea akats handia da, gauza desberdinak dira eta.

Bitarteko kernela kudeatzen duen sistema eragilearen helburuetako bat, hardwarearekiko sarbidea babestean eta hardwarearen lokalizazio baliabideak ondo kudetzean datza. Honek programatzaileak laguntzen ditu zeren eta honi esker ez dira gauza horietaz arduratu behar. Ondo funtzionatzeko miniprozesadoreak erabiltzen dituzten gailu elektroniko gehienak, sistema eragile bat daukate (SmartPhone telefono mugikorrak, DVD erreproduzitzaileak, CD erreproduzitzaileak, konputagailuak, irratiak, routerrak, Tabletak eta abar). Kasu hauetan, erabiltzaile interfaze grafikoa baten bidez, leiho kudeatzaile baten bidez edo mahaigain ingurumen baten bidez kudeatzen dira. Telefono mugikor bat bada, kontsola baten bidez. DVD erreproduzitzaile bat bada, urrutiko kontrol bat erabiliz. Router bat bada, komando lerro edo web nabigatzaile bat erabiliz.

Ikuspegi historikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo sistemak (mila bederatziehun eta laurogeita bostetik mila bederatziehun eta laurogeita hamalaura) programatzaileek kontsola baten bidez kontrolatutako makina erraldoiak ziren. Hurrengo hamarkadan (mila bederatziehun eta laurogeita hamabostetik mila bederatziehun eta hirurogeita bostera) hobekuntza handiak eman ziren hardwarean: txartel irakurleak, inprimagailuak, zinta magnetikoak eta abar. Hobekuntza hauek, software hobekuntzak ekarri zituzten ere: konpiladoreak, mihiztatzaileak, kargadoreak eta abar.

1980ko hamarkadaren bukaeran, Video Toaster azeleragailu batez ekipatutako Conmodore Amiga konputagailu bat, bere kostuaren kostu hirukoitza zuten sistemak egiten zituzten efektuekin alderagarriak ziren efektuak sortzeko gai zen. Video Toaster bat LightWave batekin batera, telebista programa eta film asko sortzen lagundu zuten. Adibidez, "Babylon 5", "Terminator 2: El juicio final", eta abar.

Ustiapen arazoak eta hasierako soluzioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo sistemen arazo nagusia, haien erabilpen baxua da, lehenengo soluzioa, sistema kudeatuko zuen operadore profesional bat jartzea izan zen. Hau eginez, erreserba orriak baztertu ziren, denbora aurreztu zen eta abiadura handitu zen.

Monitore erresidenteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Programen konplexutasuna handitzen joan zen arabera, operadore profesional bat erabili gabe antolakuntza ekintzak automatizatzeko gai zen soluzio bat beharrezkoa bilakatu zen.

Monitore erresidente bat programa kargatzaile, komando interpretatzaile eta driver kontrolagailuez osatuta zegoen. Driver kontrolagailuak sarrera / irteera sistemak kontrolatzen zituen.

Irteera / Sarrera biltegiratze sistema denborala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hardwarean egon ziren hobekuntzak etendura soportea sortu zuten eta gero soluzio saiakera aurreratuagoa bat egin zen: I/S baten lana bere kalkulu propioekin gainjartzea. Hau egin ahal izateko datu bufferra sortu zen. Datu bufferrak hurrengo funtzionamendua zuen:

  • Programa batek oroimen arean idatzi egiten du bere irteera (buffer 1).
  • Monitore erresidenteak bufferretik hasten du irteera eta aplikazio programak irteera bufferrean jarriz kalkulatzen du (buffer 2).
  • Buffer 1etik egiten den irteera bukatzen da eta kalkulu berria ere.
  • Buffer 2ko irteera hasten da eta beste kalkulu batek bere irteera buffer 1era bidaltzen du.
  • Prozesua berriro errepikatu ahal da.

Irteera / Sarrera operazioak kalkulu operazioak baino askoz gutxiago egin behar badira, arazoak agertzen dira (CPUak markatzen du muga). Eta Irteera / Sarrera operazioak kalkulu operazioak baino askoz gehiago badira, arazoak ere agertuko dira.

Spoolers[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Disko magnetikoa asmatu zen eta honek errendimendu arazoei soluzio gehiago ematen dizkie. Gailu lentoen datuen iraulketarako erabiltzen ziren zinta magnetikoak, diskoengatik ordezkatzen dira. Kalkuluen eta S / Ien gainjartzearen ondorioz, ekintzentzako taulak sortzen dira diskoan. Gauza honi, Spooling esan ohi zaio.

Multiprogramatutako sistema eragileak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hardwarean beste hobekuntza handi bat egiten da: oroimen babesa duen hardwarea. Honek errendimendu arazoentzako soluzio berriak eskaini zituen:

  • lan batzuen kalkuluak eta beste lan batzuen S / Iak gainjarri egiten dira;
  • oroimenean programa bat baino gehiago kudeatu ahal dira;
  • oroimenean dauden programei konputagailuen erabilera ematen zaie.

Aldaketa hauek kontuan hartuta, monitore erresidenteak beste ekintza batzuk egin beharko ditu. Horrela, hurrengo funtzioak zituzten multiprogramatutako sistema eragileak jaio ziren.

  • Oroimenaren antolaketa eta kudeaketa.
  • CPUaren erabileraren kudeaketa (planifikazioa).
  • Sarrera / Irteera gailuen erabileraren kudeaketa.

Ekintza hauek egiten dituenean, monitore erresidentea sistema eragile multiprogramatu bat bilakatzen da.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Sistema eragile Aldatu lotura Wikidatan