Sumatra

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Sumatra
Sumatera
Sumatrako topografia
Sumatrako topografia
Geografia
LocationSumatra.svg
Kokalekua Hego-ekialdeko Asia
Koordenatuak 00° N, 102° E / 0°N,102°E / 0; 102Koordenatuak: 00° N, 102° E / 0°N,102°E / 0; 102
Uhartedia Sondako uharte handiak
Azalera 473.481 km²
Punturik garaiena Kerinci mendia 3.805 m.
Administrazioa
 Indonesia
Probintziak Aceh, Bengkulu, Jambi, Lampung, Riau, Mendebaldeko Sumatra, Hegoaldeko Sumatra, Ipar Sumatra
Hiri populatuena Medan (2.109.330 2010)
Demografia
Biztanleria 50.365.538 bizt. (2010)
Dentsitatea 96 bizt./km²

Sumatra[1] (indonesieraz: Sumatera) Indonesiako uharterik handiena da, Sondako uharteetako handienetakoa, eta munduko seigarren zabalena, 470.000 kilometro koadroko azalerarekin. Kontuan hartu behar da Borneo eta Ginea Berria uharteak ez direla osorik indonesiarrak. Medan du hiririk handiena (2.109.330 biztanle 2010ean).

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sumatra Indiako ozeanoan dago. Ipar-ekialdean Malakako itsasarteak bereizten du Malaysiako penintsulatik, eta hegoaldean Sondako itsasarteak Javatik[2]. 1.790 kilometro luze da eta 435 kilometro zabal, punturik zabalenean. Ekuatorea igarotzen da uhartearen erditik eta klima ekuatoriala du, beroa eta hezea. Oihan tropikala da nagusi eta, landaredia bezala, fauna ere oso aberatsa da.

Probintziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sumatra uharteak, inguruko uharte txikiekin batera, Indonesiako Errepublikako zazpi probintzia osatzen ditu:

  1. Aceh
  2. Bengkulu
  3. Jambi
  4. Lampung
  5. Riau
  6. Mendebaldeko Sumatra
  7. Hego Sumatra
  8. Ipar Sumatra

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sumatrako historian eragin handia izan dute inguruko herrietako itsasgizonek; indiar eta txinatar itsasgizonek kolonizatu eta budismoa eta sanskritoa zabaldu zituzten lehenik eta arabiarrek islamizatu zuten XIII. mendean. XVI. mendean europarrek Sumatraren kolonizazioa hasi zuten; portugaldarrek hartu zuten lehenik eta herbeheretarrek XVI. mendean. Herbeheretarrek Bigarren Mundu Gerra bitartean izan zuten aginpidea, baina 1942-1945 bitartean japoniarrek Sumatraren burujabetasuna onartuko zutela agindu eta uhartea menderatu zuten. Aipagarria da urte askotan europarren kolonia izan zen arren higikunde abertzaleei eta matxinadei aurre egin behar izan zietela eta XIX. mendea arte ez zutela erabat menderatu. 1950ean Indonesiako Errepublikaren barnean gelditu zen.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kautxua, tabakoa, arroza, kopra, etab. lantzen dira eta petrolio, eztainu eta ikatz hobi handiak ustiatzen. Palma olioaren produkzioak arazo handiak sortu ditu; baso-soiltzea izugarria izan da, arriskuan jarriz Sumatrako tigrea eta milaka landare eta animalia txiki, eta indigenen aurkako errepresioa bortitza da[3]. Uhartea garrantzi handia hartzen ari da, hango portuetatik Asiako gainerako lurraldeekiko salerosketa harremanak indartzen ari diren heinean.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Euskaltzaindia (2012-06-29), 171. araua: Asiako toponimia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0171.pdf. Noiz kontsultatua: 2013-02-11 .
  2.   Sumatra, global.britannica.com, https://global.britannica.com/place/Sumatra. Noiz kontsultatua: 2016-8-31 .
  3.   Tubia, Iker, Palma olioaren arrasto beltza, berria.eus, http://www.berria.eus/paperekoa/1810/038/001/2015-06-25/palma_olioaren_arrasto_beltza.htm. Noiz kontsultatua: 2016-8-31 .
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Sumatra Aldatu lotura Wikidatan