Trilobita

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Trilobita
Fosilaren garaia: Kanbriar-Permiar

Kainops invius aldetik eta azpitik
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Animalia
Filuma: Arthropoda
Azpifiluma: Trilobitomorpha
Klasea: Trilobita
, 1771
Ordenak

Trilobita klasea, Behe-Kanbriarrean sortu ziren eta Permiar-Triasiko arteko susntsipen masiboan desagertu ziren trilobiteen klasea da. Gaur egun ezagutzen den fosil famatuenetako bat da.

Interes bioestratigrafikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trilobiteak oso erabiliak dira zuten orden kopuru handiaren, ontogeniaren eta hedapen ekologikoarengatik. Kanbriarraren hasieran sortu ziren eta Paleozoikoa amaitzearekin batera desagertu ziren. Hala ere, bereziki Kanbriar-Devoniar tartean dute balio bioestratigrafiko nabariena, izan ere, Devoniarrean zehar suntsitzen joateaz gain periodo horren bukaeran Proetida ordena ezik beste orden guztiak desagertu egin ziren. Gainera, dibertsifikazio handia eduki zuten Ordoviziarrean eta Siluriarrean.

Morfologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trilobiteak oso errazak dira identifikatzen. Haien gorputza kaltzifikatutako kutikula (exoeskeleto) batek babesten du, eta horregatik, alde dortsalak kontserbazio handia du. Horrez gain, muda bidezko ontogenia dute eta horrek fosil ugaritasuna suposatzen du.

Trilobiteek hiru lobulu edo zati nagusi dituzte: zefaloia, toraxa eta pigidioa.

Zefaloia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zefaloia izakiaren burua da. Joskura lerroak bitan banatzen du; muda garaian bertatik ateratzen zen izakia eta fosil batzuetan librigena (joskura lerrotik gorputzaren kanporuntz dagoen zatia) fixigenatik (toraxaren ondoan dagoen zatia, joskura lerrotik barnealderantz) banandua ikusten da.

Joskura lerroaren barnealdean geratzen den zatiari kranidioa deritzo. Bertan kokatzen da glabela (irtenune bat) eta fixigena. Angulu genala joskura lerroaren eta fixigenaren artean dagoen zatia da, eta duen mozketaren arabera mota ezberdinak bereizten dira:

  • Proparioa: joskura lerroa angelu genalaren gainetik badago.
  • Gonatoparioa: joskura lerroa angelu genalarekin batera amaitzen bada.
  • Opistoparioa: J. lerroa angelu genalaren atzean badago.

Begi dortsalak glabelaren ondoan kokatzen dira eta kaltzitazko lente txiki askoz osatuta daude. Bi motatakoak izan daitezke: holokroalak (lenteak oso txikiak eta kopuru handia) edo eskizokroalak (lenteak handiagoak eta kopuru txikiagoan).

Toraxa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Toraxa izakiaren enborra da. Artikulatuta dauden segmentuetan banatuta dago (2-60 segm. artean). Ontogeniaren garai ezberdinetan zein generoen artean segmentu kopuru ezberdina dute. Segmentu horiek toraxa hirutan banatzen dute: bi segmentu talde pleural alboetan eta segmentu talde axial bat erdian.

Pigidioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pigidioa izakiaren buztana da. Pigidioaren aurkako aldean kokatuta dago, eta hiru zatitan banatuta hau ere: toraxeko segmentu axialen jarraipena den errakisa eta honen alboetako pleurak. Zefaloiarekiko duten tamainaren arabera, izen ezberdinak dituzte:

  • Mikropigidioa: pig. << zef. (Pigidioa zefaloia baino askoz txikiagoa bada)
  • Heteropigidioa: pig. < zef. (Pigidioa zefaloia baino txikiagoa bada)
  • Isopigidioa: pig. = zef. (Pigidioa eta zefaloia tamaina berekoak badira)
  • Makropigidioa: pig. > zef. (Pigidioa zefaloia baino handiagoa bada)

Apaindurak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trilobiteek hainbat apaindura eduki ditzakete gorputz osoan zehar: tuberkuluak, pseudo-tuberkuluak, arantzak, poroak, irtenuneak, ildo glabelarrak (zefaloian) eta arantza genalak (angelu genalaren jarraipena).

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Trilobita Aldatu lotura Wikidatan