Espainia Berriko Erregeorderria

Wikipedia(e)tik
Espainia Berriko erregeordetza» orritik birbideratua)
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Espainia Berria
Virreinato de Nueva España

1535 – 1821
Espainiar Inperioko erregeorderria
Flag of Cross of Burgundy.svg Coat of arms of New Spain.svg
Goiburua
Plus Ultra
New Spain.svg
Berde argiz hedadura maximo. Berde ilunez de jurezko hedapena
Hiriburua Mexiko Hiria
Hizkuntza(k) Ofizialki gaztelania
Erlijioa Katolikoa
Dirua Peso eta Espainiako Erreala
Aurrekoak
Codex Osuna Triple Alliance.JPG Aztekak
Glifo Michhuahcān.png P'urhépecha herria
Flag of None.svg Maiak
Flag of None.svg Amerindiarrak
Flag of France.svg Luisiana
Ondorengoak
Florida US flag 23 stars.svg
Oregon US flag 23 stars.svg
Mexikoko Lehen Inperioa Bandera de Iturbide.png
Kubako kapitaintza nagusia Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
Puerto Ricoko kapitaintza nagusia Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
Santo Domingoko kapitaintza nagusia Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
Filipinetako kapitaintza nagusia Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg

Espainia Berria edo Espainia Berriko Erregeorderria[1] (gaztelaniaz Virreinato de Nueva España) 1535ean Espainiak bere Amerikako koloniak kudeatzeko sorturiko barruti administratiboa izan zen. XVI. mendetik XVII.era Amerikan zeuden bi erregeorderriko bat izan zen, bestea Peruko Erregeorderria zelarik.

Amerindiarren konkistatik ondoren sortua, Meso- eta Ipar Amerikatik hedatzen zen. Konkista 1519an hasi eta berez ez zen inoiz amaitu, basamortuko herrien lurraldeak okupatuz (nahiz eta batzuk inoiz menderatu) Espainia Berriko lurraldeak etengabe iparralderantz zabaldu zutelako. Kanpainako une gorena, hala ere, 1521ean gertatu zen, Hernán Cortések Tenochtitlan konkistatu zuenean. Erregeorderria ofizialki 1535eko martxoaren 8an ezarri zuten, lehendabiziko erregeorde Antonio de Mendoza eta hiriburua Mexiko Hiria izanik.

Espainia Berria Espainiar Inperioak Ipar Amerikan, Erdialdeko Amerikan, Asian eta Ozeanian zituen lurralde guztiek osatuta zegoen. Lurraldea antolatzeko enkomiendak ezarri zituzten, non enkomenderoek potere guztia izatez gain bere eskualdeko biztanleriaren lana antolatzen zuten.

Bertan topaturiko meek, batez ere Guanajuato, San Luis Potosí eta Hidalgo aldean ustiatuak, Espainiako koroaren iturri ekonomiko nagusienetariko bat osatzen zuten eta Europan gerrak finantzatu zituzten. Meatzaritzaz gain, erregeorderriaren produkzio-jarduera nagusiak nekazaritza (artoa, kakao eta beste landareak), abeltzaintza (europarrek eramandako abereak) eta merkataritza (Inperioko beste eskualdeekin, merkantilismo teoria jarraituz). Eliza Katoliko Erromatarrak eskualdean botere handia lortu zuen, ondasun asko izateaz gain hezkuntza edo osasuna monopolizatu zuena. Potere hori mantentzeko 1571tik aurrera Inkisizioa erabili zuen.

Karlos III.a Espainiakoak 1786an erregeorderriaren antolakuntzan erreformak ezarri zituen, batez ere erregeordearen boterea murrizteko intendentziak sortuz.

XIX. mendearen hasieran erregeorderria krisialdi sakonean sartu zen. Iberiar Penintsulako Gerrak gaizkiagotua, 1808an José de Iturrigaray erregeordea kendu zuten eta, laster, Mexikoko independentzia gerrak 1821ean erregeorderriaren desegitea eta Mexikoko Lehen Inperioa sortu zituen, Agustin de Iturbide euskal-mexikarra lehenengo enperadorea izanik.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Espainia Berriko Erregeorderria Aldatu lotura Wikidatan


Historia Artikulu hau historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.