Frantzisko I.a Frantziakoa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau Frantziako erregeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Frantzisko I.a».
Frantzisko I.a Frantziakoa
Frantzisko I.a Frantziakoa

1515eko urtarrilak 1 – 1547ko martxoak 31
Aurrekoa Luis XII.a
Ondorengoa Henrike II.a

Milango dukea
1515 – 1547
Aurrekoa Massimiliano Sforza
Ondorengoa Frantzisko II.a Sforza

Jaiotza 1494ko irailaren 12a
Cognac
Heriotza 1547ko martxoaren 31 (52 urte)
Rambouillet
Ezkontidea Klaudia Frantziakoa
(1514-1524)
Leonor Habsburgekoa
(1530-1547)
Senideak Karlos Angulemakoa (aita)
Luisa Savoiakoa (ama)
Sinadura Frantzisko I.a Frantziakoa-ren sinadura

Frantzisko I.a Frantziakoa (Cognac, 1494ko irailaren 12a - Rambouillet, 1547ko martxoaren 31) 1515-1547 bitartean Frantziako erregea izan zen. Historialarien arabera, Frantziako lehenbiziko pizkundetar erregea izan zen. Suleiman Handia Otomandar Inperioko buruzagia aliatu eta Henrike VIII.a Ingalaterrakoa eta Karlos I.a Espainiakoa etsai nagusiak izan zituen .

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Karlos Valoiskoa, Angulemako dukearen eta Luisa Savoiakoaren semea izan zen. 1514an Luis XII.a Frantziakoaren alaba Klaudiarekin ezkondu zen, eta haren ondoren hartu zuen erregetza 1515ean. Italian bere aurretikoek zeramaten politika bera eraman zuen aurrera; Marignanoko garaipenak (1515) Milanerriko ateak zabaldu zizkion, eta Suitzarekin hitzarmena egin zuen.

Karlos V.aren etsaia zen eta hura 1519an Inperio Santuko enperadore hautatu zutenean areagotu egin zen bien arteko etsaigoa; Karlos V.ak garaipena lortu zuen Fugger bankariei esker, eta horrek arrisku handian jarri zuen Frantzia alde guztietatik etsaiez inguraturik geratzeko zorian gelditu baitzen. Ingalaterrarekin hitzarmen bat egiteko ahaleginak bertan behera gelditu ziren. Nafarroako birkonkista saiakeran Joanes III.ari laguntza eman zion: Donibane Garaziko erasoa (1521).

La Bicoqueko hondamenean (1523) Milanerria galdu zuen. Proventzari eraso zioten inperioaren gudarosteek atzera egin behar izan zuten Marseillak egin zien jazarpenaren aurrean, baina Frantzisko I.aren kontraerasoa Paviako hondamenaz bukatu zen (1525). Gudu honetan Henrike II.a Nafarroakoa berarekin zegoen, Juan Urbieta kapitainak Frantzisko preso hartu zuenean. 1526an Madrilgo Itun gogorra onartu beharra izan zuen, baina ez zuen bete; Burgundia beretzat gorde zuen eta berriro gerrari ekin zion, 1526an Aita Santuarekin, Veneziarekin eta Francesco Sforzarekin Cognaceko Liga eratu ondoren.

1529an Cambraiko bakea izenpetu zuen; konpromiso hutsa besterik ez zen, baina Alemaniako protestanteengana eta otomandarrengana hurbiltzeko aukera eman zion, kristau guztien eskandaloa eragin bazuen ere, eta berriro gerrari ekiteko aukera eman zion Frantziako erregeari. Niza hartu eta 1544an Cerisolesko guduan garaipena lortu bazuen ere, Crepy-en-Leannois-eko bakeak ez zuen ezer berririk ekarri. Margarita Nafarroakoa bere arreba Erasmoren aldeko agertu zela eta, eskuzabala izan zen Frantzisko protestanteekin baina bere jarrera aldatu egin zen eta esetsi egin zituen, 1534ko iragarkien auziaren ondoren batez ere; hala, erregearen autoritarismoak indar hartu zuen.

Atsegina eta jakintza handiko gizona zen; emakume askorekin izan zituen harremanak, Chateaubrianteko kondesarekin eta Etampesko dukesarekin batez ere. Aginpidea bere begikoen (Antoine Duprat, Anne de Montmorency) edo Luisa Savoiakoa bere amaren eskuetan utzi zuen. Artearekiko ardura handia izan zuen Frantzisko I.ak; Italiako Errenazimentua Frantziara hedarazi zuen. Berak eramanarazi zituen Frantziara Leonardo da Vinci, Benvenuto Cellini, Le Primatice etab. Gaztelu ugari eraikiarazi zituen: Chambord, Villers-Cotterêts, Saint-Germain-en-Laye eta Frantziako Ikastetxea (Collège de France) sortu zuen (1530).

Ezkontza eta seme-alabak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1514an, Luis XII.a Frantziakoaren alaba Klaudiarekin ezkondu eta zazpi seme-alabak izan zituzten:

1530ean Karlos I.a Espainiakoaren alaba Leonorrekin ezkondu zen, baina ez zuten seme-alabarik izan.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Aurrekoa
Luis XII.a Frantziakoa
Frantziako erregea
1515-1547
Ondorengoa
Henrike II.a Frantziakoa
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Frantzisko I.a Frantziakoa Aldatu lotura Wikidatan