Urtarrilaren 1

Urtarrilen 1a gregoriotar egutegiaren urteko lehen eguna da. 364 egun falta dira urtea amaitzeko, 365 egun bisurteetan.

Daturen bat falta bada, urtearen lotura jarraitu han sartzeko.

---

Gertaerak

Euskal Herria

• 1993 - Amikuzeko herri elkargoa sortu zuten.
• 1994 - Bidaxuneko herri elkargoa sortu zuten.
• 1995 - Hazparneko herri elkargoa sortu zuten.
• 2000 - Zuberoako herri elkargoa sortu zen.
• 2006 - Hego Euskal Herrian tabakoaren aurkako legea indarrean jarri zen.
• 2012 - Kutxabank sortu zuten, Bilbao Bizkaia Kutxak, Gipuzkoa Donostia Kutxak eta Gasteiz Araba Kutxak osatuko euskal banku berria.

Mundua

• 1804 - Haiti: Jean-Jacques Dessalinesek Frantziaren menpe zegoen Haitiren independentzia aldarrikatu zuen.
• 1823 - Argentina: El Argos de Buenos Aires egunkariaren lehen zenbakia argitaratzen da.
• 1863 - Estatu Batuak: Abraham Lincoln presidenteak, esklabutzaren abolizioa aldarrikatu zuen.
• 1919 - Alemania: Alemaniako Alderdi Komunista sortzen da, Rosa Luxemburg, Karl Liebnecht eta Guillermo Piecken eskutik.
• 1956 - Sudan: Britainia Handitik independizatu zen.
• 1959 - Kuba: Fulgencio Batista diktadoreak Kubatik ihes egiten du Fidel Castroren erasoaren ondoren.
• 1960 -

• Kuba: Gobernuak United Fruit Co. nazionalizatzen du.
• Benin eta Kamerunek independentzia lortu zuten Frantziatik.

• 1962 - Samoa: Zeelanda Berritik independizatu zen.
• 1964 - Rhodesia eta Nyasaland: Hiru estatutan zatitu zen: Malawi eta Zambia (errepublika independenteak) eta Rhodesia (Britainia Handiak kontrolatutakoa).
• 1973 - Europar Batasuna: Danimarka, Erresuma Batua eta Irlandako Errepublika Europar Batasunan sartu ziren.
• 1975 - Mundua: Nazioarteko Emakumearen urtea hasten da.
• 1981 - Europar Batasuna: Grezia Europar Batasunan sartu zen.
• 1984 - Brunei: Britainia Handitik independizatu zen.
• 1986 - Aruba: Curaçaotik independizatu zen, hala ere Herbehereekin asoziazio askean jarraitzen du.
• 1986 - Europar Batasuna: Espainia eta Portugal Europar Batasunan sartu ziren.
• 1993 - Václav Havel idazle eta politikaria bigarren aldiz Txekiar Errepublikako presidentea izendatua izan zen.
• 1994 - Mexiko: Askapen Nazionalerako Armada Zapatistak 12 eguneko gatazka armatuari hasiera eman zion Chiapasen
• 1999 - Eurogunea: Euroa 11 herrialdetako txanpon ofiziala bihurtu zen (Austria, Belgika, Herbehereak, Luxenburgo, Italia, Irlandako Errepublika, Finlandia, Alemania, Frantzia, Espainia eta Portugal, nahiz eta oraindik billete eta txanponik ez kaleratu.
• 2002 -

• Eurogunea: Euroa erabiltzen hasi ziren 12 herrialdetan (aurrekoak gehi Grezia).
• Txina, Munduko Merkataritza Erakundean sartu zen.

• 2006 - Espainian tabakoaren aurkako legea indarrean jarri zen.
• 2007 -

• Errumania eta Bulgaria Europar Batasunean sartu ziren, eta Irlandako gaelera Batasuneko hizkuntza ofiziala bihurtu zen. Eslovenian euroa erabiltzen hasi ziren. Alemaniak Europako Batasuneko lehendakaritza hartu zuen, Angela Merkelen zuzendaritzapean.
• Ban Ki-moon Nazio Batuen Erakundeko idazkari orokor bihurtu zen, Kofi Annanen lekua hartuz.
• Somalian Etiopia eta Somaliako Trantsizio Gobernuak Jilil eta Kismayo okupatu zituzten, Islamisten Batasuneko kideek Keniara ihes egin zuten.

• 2008 - Kenia: Mwai Kibaki presidenteak hauteskundeak berriz irabazi zituela jakinarazi ostean, hamarna hildako egon ziren hauteskunde iruzurra salatzeko istiluetan.

Malta eta Zipre estatu europarrek euroa txanpon ofiziala bezala hartu zuten.

• 2009 -

• Thailandia: 60 pertsonatik gora hil ziren Bangkokeko diskoteka batean egondako sutean.
• Txekiar Errepublikak Europar Batasuneko Kontseiluaren presidentetza hartu zuen Frantziarengandik.
• Eslovakiak euroa hartu zuen txanpon ofizialtzat.
• Konstituzio berria ezarri zen Falkland Uharteetan.

• 2010 - 75 pertsona hil ziren Al Kaidak Pakistanen egindako atentatuan.

Arte eta kultura

Euskal Herria

• 1983 - France Bleu Pays Basque irratia sortu zuten.
• 1993 - Amikuzeko herri elkargoa sortu zuten.
• 1994 - Bidaxuneko herri elkargoa sortu zuten.
• 1995 - Hazparneko herri elkargoa sortu zuten.
• 2000 - Zuberoako herri elkargoa sortu zen.

Mundua

• 1903 - ABC espainiar egunkaria sortu zuten.
• 1944 - Sobietar Batasuneko Ereserkia ofizialki onartua izan zen.
• 1948 - Fritz Lang alemaniar zinema zuzendariaren Secret Beyond the Door... filma estreinatu zen.

Zientzia eta teknologia

• 1865 - Txile, sistema metriko hamartarra hartzen du.
• 1873ko urtarrilaren 1ean, Japoniak orduarte txinatar egutegian oinarritutako Japoniar egutegi tradizionala alboratu eta gregoriotar egutegia bereganatu zuen.
• 1880 - Panamako kanalaren lanak hasten dira.
• 2004 - NASAren Spirit sunda, Martitzen lurreratu zen.

Kirolak

• 1931 - Euskadi-Catalunya selekzio arteko partida jokatu zen San Mamesen. Emaitza 3-2 izan zen, euskal herritarren alde.

Jaiotzak

Euskal Herria

• 1884 - Manuel Egileor, bizkaitar politikari abertzalea eta jeltzalea (h. 1970)
• 1902 -

• Manuel Prats, Patxuko, bizkaitar futbol jokalaria (h. 1976).
• Manuel Ziarsolo, bilbotar idazlea (h. 1987).

• 1936 - Imanol Elias, gipuzkoar idazlea eta politikaria.
• 1939 - Carmelo Erdozain, nafar musikagilea.
• 1955 - Jesus Mari Zamora, gipuzkoar futbol jokalaria.
• 1956 - Josu Chueca, nafar historialaria.
• 1958 - Imanol Murga, gasteiztar txirrindularia.
• 1962 - Carlos Terrazas, bilbotar futbol entrenatzailea.
• 1967 - Juanma Bajo Ulloa, gasteiztar film-zuzendaria.
• 1979 - Andoni Aranaga, gipuzkoar txirrindularia.
• 1988 - Romain Sicard, lapurtar txirrindularia.
• 1988 - Imanol Plaza, donostiar futbolaria.

Mundua

• 1432 - Alexandro VI.a Aitasantua (h. 1503).
• 1484 - Zwingli, suitzar teologoa (h. 1531).
• 1714 - Kristijonas Donelaitis, lituaniar ingeniaria (h. 1780).
• 1810 - Charles Ellet, estatubatuar ingeniaria (h. 1862).
• 1854 - James George Frazer, eskoziar antropologoa (h. 1941).
• 1873 - Mariano Azuela, idazle mexikarra. (h. 1952)
• 1900 - Xavier Cugat kataluniar musikaria (h. 1990).
• 1909 -

• Dana Andrews, estatubatuar aktorea (h. 1992).
• Boris Gnedenko, errusiar matematikaria (h. 1995).

• 1912 - Kim Philby, britainiar espioia (h. 1988).
• 1919 - Jerome David Salinger, idazle estatubatuarra (h. 2010).
• 1931 - Yoshio Masui, japoniar biologoa.
• 1923 - Ousmane Sembène, senegaldar idazle eta zinema zuzendaria (h. 2007).
• 1946 - Roberto Rivelino, futbol jokalari brasil darra.
• 1952 - Hamad bin Khalifa Al Thani, Qatarko emirra.
• 1960 - Shinya Tsukamoto, japoniar zinemagilea eta idazlea.
• 1968 - Davor Šuker, futbol jokalari Kroazia -rra.
• 1969 - Verne Troyer, estatubatuar aktorea.
• 1972 - Lilian Thuram, futbol jokalari Frantzia -rra.
• 1980 - Olivia Ruiz, okzitaniar-frantziar abeslaria.
• 1983 - Daniel Jarque, kataluniar futbolaria (h. 2009).
• 1985 - Tiago Splitter saskibaloi-jokalari brasildarra.

Heriotzak

Euskal Herria

• 1387 - Karlos II.a Nafarroakoa (j. 1332).
• 1561 - Pedro Urtsua nafar militarra eta konkistatzailea (j. 1520 inguruan).
• 1896 - Charles Floquet, euskal politikaria (j. 1828).
• 1912 - Cleto Zabala, bilbotar musikagilea (j. 1847).
• 1981 - Manuel de Irujo, abokatu nafarra eta politikari jeltzalea (j. 1891).
• 1984 - Mikel Goikoetxea, bizkaitar ETAkidea (j. 1956).

Mundua

• 1515 - Luis XII.a Frantziakoa (j. 1462).
• 1572 - Pio V.a Aitasantua (j. 1504).
• 1931 - Martinus Beijerinck, herbeherar botanikaria eta zitopatologoa (j. 1851).
• 1972 - Maurice Chevalier, frantziar aktore eta abeslaria (j. 1888).
• 1980 - Pietro Nenni, italiar politikaria eta kazetaria (j. 1891).
• 1995 - Eugene Wigner, hungariar fisikaria (j 1902).
• 2012 -

• Carlos Soria, argentinar abokatu eta ingeniaria (j. 1949).
• Jorge Andrés Martínez Boero, argentinar motoziklista (j. 1973).

Jaiak eta urteurrenak

• Urteberri-eguna, gregoriotar egutegiaren arabera.
• Kristauen egutegian, Andre Maria Jaungoikoaren Amaren jaia.
• Urtero - Zaldiaraneko igoera, Araban.

Abenduaren 31 | Urteko egutegi | Urtarrilaren 2