Béla Bartók

Wikipedia, Entziklopedia askea
Béla Bartók
Bartók Béla 1927.jpg
Bizitza
JaiotzaSânnicolau Mare (en) Itzuli1881eko martxoaren 25a
Herrialdea Hungaria
 Austria-Hungariako Inperioa
 Ameriketako Estatu Batuak  (1945 -
HeriotzaNew York1945eko irailaren 26a (64 urte)
Hobiratze lekuaFerncliff Cemetery (en) Itzuli
Farkasréti Cemetery (en) Itzuli
Heriotza moduaberezko heriotza: Leuzemia
Familia
AitaBéla Bartók
AmaPaula Voit
Ezkontidea(k)Ditta Pásztory-Bartók
Seme-alabak
Hezkuntza
HeziketaFranz Liszt Musika Akademia
(1899 - 1903)
HizkuntzakHungariera
Irakaslea(k)László Erkel (en) Itzuli
István Thomán (en) Itzuli
Hans von Koessler (en) Itzuli
Ikaslea(k)Joseph Kosma
Fritz Reiner
Sándor Veress
György Sándor
Alice Carrard (en) Itzuli
Ilona Vincze-Kraus (en) Itzuli
Jarduerak
Jarduerakmusikagilea, piano-jotzailea, koreografoa, irakaslea, pedagogoa, musikologoa, musika-irakaslea, ethnomusicologist (en) Itzuli, unibertsitateko irakaslea, collector of folk music (en) Itzuli, entomologoa eta musikaria
Enplegatzailea(k)Franz Liszt Musika Akademia
Nyugat (en) Itzuli
Lan nabarmenakBizarrurdinen gaztelua
String Quartet No. 2 (en) Itzuli
String Quartet No. 1 (en) Itzuli
Sonata for Two Pianos and Percussion (en) Itzuli
Music for Strings, Percussion and Celesta (en) Itzuli
Concerto for Orchestra (en) Itzuli
Jasotako sariak
KidetzaHungariako Zientzien Akademia
Genero artistikoaopera
musika klasikoa
Musika instrumentuapianoa
Sinesmenak eta ideologia
ErlijioaUnitarianismoa

bartok.hu
IMDB: nm0059388 Allocine: 37575 Allmovie: p80887 IBDB: 11353
Spotify: 5zyNXVd952fWOjkdGHCvPd Musicbrainz: fd14da1b-3c2d-4cc8-9ca6-fc8c62ce6988 Discogs: 304968 IMSLP: Category:Bartók,_Béla Allmusic: mn0000534880 Find a Grave: 4241 Edit the value on Wikidata

Béla Bartók, (Nagyszentmiklós, Banat, 1881eko martxoaren 25aNew York, 1945ko irailaren 26a) hungariar musikagilea izan zen.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Musika Bratislavan lehenbizi eta gero Budapesten ikasi ondoren, azken hiri horretan piano-irakasle izan zen 1907tik aurrera. Zoltán Kodály lagunak bultzaturik, Hungariako kantu herrikoiak eta folklorea, errumaniarra eta eslaviarra bereziki, ikasteari ekin zion. Kodályrekin batean, ikasbidaiak egin zituen Erdialdeko Europako eskualde anitzetan eta, geroago, Afrikan. Modu horretara, herri-musika biltzen zuten hogeita hamar mila disko grabatu zituzten. Bere lehen lanekin batera, folkloreko kanten transkripzioak egin zituen.

Piano-jotzaile gisa bidaia anitz egin zuen bere sorterritik kanpora. 1934an irakasle-postua utzirik, aurrerantzean Budapesteko Etnografia Museoan musika sailaren arduraduna izan zen. Nazismoaren aurkakoa baitzen, 1940an Estatu Batuetara aldatu zen.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bartoken lanak hainbat eragin jaso zituen. Hasieran, Liszten erromantizismoak ukitu zuen (Symphonie Kossuth, 1903); gero, Debussyren inpresionismora hurbildu zen (Imajinak, 1911). Ondoko ikerketa aldian, Stravinskiren espresionismoaren ondoan, Berg eta Schönbergen kromatismoa azaldu zuen. Nolanahi ere, folklorearen eragina nabarmena da beti haren lanean. Bartoken artea, beraz, sintesi- eta asimilazio-ahaleginen adierazlea da. Bai melodia- eta erritmo-sortzaile, bai orkestratzaile gisa, musikagile sendo eta nortasun handikoa da. Bartoken musika, aldi berean, musika landua eta herri-musika da, lirismo oparo eta kontrapuntu sarkorrekoa, politonalitate gero eta konplexuagokoa.

Ahotserako lanen artean nabarmentzekoak dira Hungariar herri kantak (1911), Bizar Urdin-en gaztelua (1911) eta Mandarin miragarria (1919); pianorako lanak Allegro barbaro (1911), Sonatina (1915), Hiru Kontzertu (1926, 1931, 1945), Bi piano eta perkusiorako sonata (1937); harirako idatzitakoen artekoak dira: Biolin eta pianorako bi sonata (1921, 1922), Biolin eta orkestrarako kontzertua (1938), Harirako sei kuarteto (1906, 1940) eta Hari, perkusio eta zelestarako musika (1936), haren lanik ezagunena. Bestalde, Bartoken lan jarraitu etengabearen neurria ematen du bere semeari piano-ikasketetan laguntzearren egin zuen Mikrokosmos (1926-1937) suitea, 156 piezak osatua.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Béla Bartók Aldatu lotura Wikidatan