Galdurotz

Wikipedia, Entziklopedia askea
Galdurotz
 Nafarroa GaraiaEuskal Herria
Galdurotz.jpg
Herriko etxe bat, aurritan
Kokapena
Herrialdea Nafarroa Garaia
EskualdeaAgoitzaldea
UdalerriaLizoainibar-Arriasgoiti
Administrazioa
Motaherri hustu
Izen ofizialaGaldúroz/Galdurotz
Posta kodea31486
Herritarragalduroztar
Geografia
Garaiera798 metro
Distantzia33,3 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria5 (2020: Red Arrow Down.svg −1)

Galdurotz[1][a] Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Arriasgoiti ibarreko etxalde bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Agoitzaldea eskualdean.

1970an jada despopulatu bezala agertzen zen. Hala ere, 2002an landatu zuten. 2020. urtean 5 biztanle zituen.

Bertako biztanleak galduroztarrak dira.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Galdurotz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[2]

  • Galduroz (1279)
  • Galdaroz (1279)
  • Gualdurroz (1280)
  • Galduroz (1366)
  • Galdroytz (1372)
  • Galdurotz (1378)
  • Galduroz (1591)
  • Galduroz (1802)
  • Galdurotz (1989)

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Galdurotz Arriasgoiti ibarran dago.

Ingurune naturala eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arriasgoiti Pirinioen (Erroibar) eta Pirinioaurrearen (Lizoainibar) arteko trantsizio-ibarra da, haitzarte estuak eta desnibel nabarmenak dituena. Ibaia zeharkatzen du Erro ibaiak, Irati-Aragoi ibaiaren adarrak.

Ibarreko klima azpi-mediterraneoa da, urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu ingurukoa, eta batez besteko prezipitazioak 800 mm eta 1 000 mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 90 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean. Uda garaian, bi hilabete lehor izaten dira, uztaila, eta, batez ere, abuztua.

Herrigunearen inguruko basoetan, birlandatutako pinuak dira nagusi. Birlandaketa hauek XIX. mendetik aurrera egin ziren, inguruko zerrategiek zuten hazkunde azkarreko zuhaitzen beharra zela eta. Oraindik ere, 100-120 hektarea gordetzen da.

Estazio meteorologikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arriasgoitin dagoen Zalba herrian, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.[3]


  Gnome-weather-few-clouds.svg   Datu klimatikoak (Zalba, 1993-2020)   WPTC Meteo task force.svg  
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 17.0 21.0 25.0 28.0 31.0 38.5 37.5 39.6 35.0 29.2 22.0 17.2 39.6
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.1 9.3 12.5 15.6 19.1 24.3 27.1 27.3 23.4 18.4 11.7 8.6 17.1
Batez besteko tenperatura (ºC) 4.4 4.9 7.6 10.6 13.7 18.1 20.5 20.4 17.2 13.2 7.9 4.8 12.0
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 0.8 0.6 2.7 5.6 8.3 11.9 13.9 13.5 10.9 8.1 4.1 1.1 6.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -4.6 -4.5 -2.2 0.6 2.6 6.8 9.3 8.5 5.3 1.0 -2.3 -4.1 -4.6
Batez besteko prezipitazioa (mm) 118.8 100.2 94.8 92.3 74.5 54.9 38.4 39.6 64.7 80.1 121.0 108.5 987.8
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 2.3 45.7 63.6 62.8 50.0 81.8 72.9 74.0 64.0 74.8 47.8 95.5 95.5
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 15.1 13.9 13.1 14.3 12.8 7.9 6.1 6.3 8.6 11.9 15.7 15.0 140.7
Elur egunak (≥ 1 mm) 3.7 4.4 2.4 0.9 0.1 0.0 0.0 0.0 0.0 0.1 1.6 2.6 15.9
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[4]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bertako herritarrek, 1427an, Orreagako Santa Mariako lehengusinari, 5 olo-kahizpa eta 24 soldata behar zituzten urtean. Abadia Bidarraiko mandatupean zegoen. 1427an 2 nekazari zituen eta 7 1553n eta 1646an. 44 biztanle zituen 1786an eta 62 1857an.

XIX. mendearen hasiera arte, Artzibarreko alkateak gobernatzen zuen —erregeordeak herritarrek proposaturik izendatua—, herriko erregidorearekin batera; beraz, Artzibarreko barrendegi bat zen Arriasgoitin, Amokainen bezala. 1850ean posta Uhartetik jasotzen zuen.

XIX. mendearen erdialdean, Galdurotz eta Amokain Nafarroako Foru Aldundiaren aurreko prozesu batean murgilduta zeuden, Artzibarren banandu eta Arriasgoitin eta Eguesibarren sartzeko, hurrenez hurren. Galdurotz eta Amokain eta Artzibarreko gainerako herrien artean "Arriasgoiti jarria izateagatik" egiten zutela argudiatu zuten. Bereizketa XIX. mendearen amaieran gertatu zen azkenean, eta Galdurotz Arriasgoitiko zati bihurtu zen.

68 biztanle zituen 1887an, 55 1900ean, 42 1910ean, 39 1920an, 22 1930ean, 20 1940an, 26 1950ean eta 21 1960an. Ez da ageri 1970eko Izendegian eta bai, baina bizi gabe, 1981ean. 2002. urtean berriz landatu zen.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020an 5 biztanle zituen Galdurotzek.[5]

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
0 0 5 4 4 5 5 6 7 7 9 12 9 7 8 9 6 6 6 6 5

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. /galð̞úɾot͡s̻/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza bigarren silaban

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
  2. «Galdurotz - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
  3. Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Zalba» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
  4. Zalbako estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
  5. «Galdurotz» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]