Lizoainibar-Arriasgoiti

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Lizoainibar-Arriasgoiti

 Nafarroa Garaia

Lizoainibar-Arriasgoitiko armarria

Izen ofiziala Lizoáin-Arriasgoiti
Estatua
Erkidegoa
Merindadea
Espainia
Nafarroako Foru Erkidegoa
Zangozako merindadea
Alkatea Amaia Ekisoain Gorriz
(ILA, indep.)
Herritarra lizoainibartar, arriasgoitiar
Koordenatuak 42°48′1″N 1°27′59″W / 42.80028°N 1.46639°W / 42.80028; -1.46639Koordenatuak: 42°48′1″N 1°27′59″W / 42.80028°N 1.46639°W / 42.80028; -1.46639

Maps of municipalities of Navarra Lizoain.JPG

Eremua 63,6 km2
Garaiera 538 m
Distantzia 19 km Iruñera
Posta kodea 31482
Biztanleria 317 bizt. (2012)
Dentsitatea 4,98 bizt./km²
Sorrera 1943
http://www.lizoain.es/

Lizoainibar-Arriasgoiti[1] (gaztelaniaz eta ofizialki Lizoáin-Arriasgoiti) Nafarroako udalerria da, Zangozako merinerrian kokatua. 1943an sortu zen udalerri hau bi ibarrek, Arriasgoitik eta Lizoainibarrek, bat egin zutenean. 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, udalerriak 317 biztanle ditu.

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lizoainibar, Zangozako merindadearen ipar-mendebaldean dago, Nafarroako hiriburutik hemeretzi kilometrora, Irunberri eta Agoizko arroan.

Mugakideak honako herri hauek ditu: Esteribar eta Erroibar (iparraldean); Artzi eta Longida (ekialdean); Itzagaondoa eta Aranguren (hegoaldean); eta Eguesibar eta Urrotz mendebaldean.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lizoaingo klima azpi-mediterraneoa da, urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu ingurukoa, eta batez besteko prezipitazioak 800mm eta 1000mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 90 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean. Uda garaian, bi hilabete lehor izaten dira, uztaila, eta, batez ere, abuztua.

Herrigunearen inguruko basoetan, birlandatutako pinuak dira nagusi. Birlandaketa hauek XIX. mendetik aurrera egin ziren, inguruko zerrategiek zuten hazkunde azkarreko zuhaitzen beharra zela eta. Oraindik ere, 100-120 hektarea gordetzen da.

Estazio meteorologikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Beortegiko kontzejutik gertu, itsasoaren mailatik 580 metrora, Nafarroako gobernuak jarritako estazio meteorologiko bat dago.[2]

Herriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria osatzen duten herriak: Beortegi, Erredin, Iheltz, Janaritz, Lerrutz, Leiun, Lizoain (herriburua), Mendiorotz, Ozkaritz, Urotz, Urritzelki, Zalba eta Zuntzarren, erabat hutsik geratu ziren beste batzuez gain.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ez dago argi ibarra noiz sortu zen,baina burdinaroaren amaierako aztarna ugari aurkitu dira. 1258an Teobaldo II.a erregeak ibarreko herrien jabetza berea aldarrikatu zuen, hala nola, Lizoain, Erredin, Lerrutz, Leiun, eta Ozkaritzen jabetza.

1911n Iratiko burdinbidea eraiki zen, Mendiorotz-Urrotzen geltokia eta Lizoainen geralekua zuela. Horrez gain, XX. mendearen hasieran, trenbideak Iruña eta Zangoza artean egurra garraiatzeko balio izan zuen. Burdinbidea bertan behera geratu eta 2002. urtean, "bide berde" moduan berreskuratu zuen Lizoainibarreko udalak.

Udalerri-fusioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria gaur egungo lur-eremuan 1943an sortu zen, biren batuketarekin:

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lizoaingo biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
656 655 684 706 713 676 713 604 336 219 230 234 283

2008ko erroldaren arabera, hamaika etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %3,72 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Ondarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lerruzko San Pedro parrokia nabe bakarra eta laukizuzen oinarria duen XI. mende eta XVII. mendearen artean eraikitako eliza da. Elizaren barruan bataio-harria nabarmentzen da. Ibarra osatzen duten gainontzeko herrietan, Urozko elizaren XVIII. mendeko erretaula barrokoa, Zalbako XIII. mendeko eliza, eta Beortegi eta Okarizko elizak aipagai dira.

Eraikuntza zibilari dagokionez, Lerruzko armagintza etxea nabarmentzen da, 1611n Antso Iturbideren jabetza zena. Etxea estilo gotikoan egina dago XVI. mendearen hasieran. Horrez gain, Erro ibaiaren gainean, Erdi Aroko zubi bat dago.

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an Independientes de Lizoain-Arriasgoiti zerrenda aurrerakoiko Amaia Ekisoain Gorriz aukeratu zuten alkate. Udaleko zazpi zinegotzietatik bost lortu zituen taldeak eta hortaz gehiengo osoa udalean; kontaketa ofizialak aurkeztu zen beste zerrendaren (Agrupación Electoral Independientes de Lizoain-Arriasgoiti, AEILA, eskuindarra) datuak eta ILAkoak gurutzatu zituen eta helegitea egin eta gero benetako emaitzak aitortu zituzten[4]. Baliogabeko botoak 7 izan ziren (emandako guztien %3,20) eta 5 boto zuri izan ziren (botoen %2,36). Abstentzioa %14,12koa izan zen.

Lizoainibar-Arriasgoitiko Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
ILA 132 5
AEILA 75 2

2011n hiru zerrenda aurkeztu ziren baina emaitza antzekoa izan zen: ILAk 4 zinegotzi lortu zituen -alkatetzan segitu zuen Ekisoain euskalduna barne-, AEILAk 3 eta PSNk bat ere ez.

Lizoainibar-Arriasgoitiko Udala (2011)
Alderdia Botoak Zinegotziak
ILA 110 4
AEILA 83 3
PSN 21 0

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lizoainibar-Arriasgoitik ez zuen udaletxe moduan erabilitako eraikuntzarik XX. mendearen amaieran. Udal bulegoak auzoko Urrozko udaletxean daude. 1985. urtean, hondamen egoeran zegoen udaletxe zaharra eraberritzeko proiektua aurkeztu zuen udalak. Eraikuntza bi zatitan banaturik dago.

Udala alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute

  • HELBIDEA: San Migel kalea z/g

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateen zerrenda
1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2011 Amaia Ekisoain Gorriz ILA
2011-2015 Amaia Ekisoain Gorriz ILA

Azpiegitura eta garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Condaren lineak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Conda autobus konpainiaren Otsagabia eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbide hau egiten du:

Konpainia beraren beste linea batek Irunberri eta Iruñea batzen ditu, Irunberritik aurrera aurreko lineak duen ibilbide berarekin.

Orbaizeta eta Iruñea batzen dituen lineak Agoitz ere zeharkatzen du, eta honako ibilbide hau egiten du:

Hirugarren linea batek Agoitz eta Iruñea batzen ditu, hiru zerbitzu baino ez ditu eguneko eta Agoitz eta Iruñea batzen ditu Eguesibar, Urrotz eta Lintzoain zeharkatzen dituela.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oskarizko Tritinate eta Aginagako San Antonio erromeriak ekainean ospatzen dira.

Parke Zelta[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kondairak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lizoaingo Joanes eta Beortegiko sorginei buruzkoa.

Herritar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Lizoainibar-Arriasgoiti
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa