Edukira joan

Jeruntze

Jeruntze
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
BarrutiOloroe-Donamariako barrutia
KantonamenduOloroe-Donamaria Mendebaldeko kantonamendua
Izen ofizialaGéronce
Posta kodea64400
Geografia
Koordenatuak43°14′24″N 0°41′26″W / 43.24°N 0.6906°W / 43.24; -0.6906
Mapa
Azalera15,99 km²
Altitudea167 m, 290 m eta 214 m
MugakideakAren, Barkoxe, Eskiula, Orin, Poey-d'Oloron, Sangoine eta Moumour
Demografia
Biztanleria492 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 253 (%51,5) (%48,5) 238 alt_right
Dentsitatea31 bizt/km²
geronce.fr

Jeruntze[1] (gaskoieraz Geronce; frantsesez eta ofizialki Géronce) Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerria da. Bearnoko udalerria izan arren, bertan euskarazko hiztunak badira bearnes hiztunekin batera[2].

Martxoan urtero Jeruntzeko inauteria ospatzen dute,[3] Frantziako kultura ondare ukiezinaren inbentarioan dagoena.[4]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Aren, Barkoxe, Eskiula, Orin, Poey-d'Oloron, Sangoine eta Moumour.

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du[5]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[6]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[7]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[8].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,3 °C-koa da, 13,7 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1237 mm-koa da, urtarrilean 11,6 euri-egun eta uztailean 8,6 egun izanik[5]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Oloron-Sainte-Marie udalerrian dago, 12,7 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 13,1 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1491,4 mm-koa delarik[9]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40 °C-koa da, 2023ko abuztuaren 24an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -11,4 °C-koa da, 2012ko otsailaren 12an lortua[oh 1][9].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 13,1 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (20,0 °C) eta hotzena urtarrila (6,9 °C). Urteko prezipitazioa 1557 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (197 mm) eta lehorrena abuztua (85 mm).[10]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,27 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (12,4 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2014, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (14,8 °C) eta hotzena 1972 (11,5 °C).[10]

    Datu klimatikoak (Jeruntze)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 6.9 7.3 9.7 11.6 14.9 17.9 19.7 20.0 17.2 14.4 10.0 7.8 13.1
Pilatutako prezipitazioa (mm) 156 132 127 141 133 106 86 85 113 132 197 151 1557
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (12,4 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,5−0,1+1,1+1,0+1,2+1,2+0,5+0,9−0,3+0,5+0,7+0,9
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (12,4 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Paul Raymondek udalerrian abadia laiko bat zegoela zioen, Bearnoko bizkonderriaren basailua zena.[11] 1385ean, Jeruntzek 42 su zituen eta Oloroeko bailegoaren menpe zegoen.

XIX. mende hasierako Francisque Michelen arabera, Jeruntze Josibaiako haran osoko agoten biltokia zen, Prat izeneko tokian.[12]

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

BiztanleriaUrtea3004005006007008009001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 238 gizon, 253 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.00
 
90-94
 
3.95
0.00
 
85-89
 
3.95
0.00
 
80-84
 
0.00
6.30
 
75-79
 
0.00
2.10
 
70-74
 
5.93
10.50
 
65-69
 
11.86
13.03
 
60-64
 
3.95
6.30
 
55-59
 
3.95
6.30
 
50-54
 
8.30
6.72
 
45-49
 
8.30
10.92
 
40-44
 
6.32
8.40
 
35-39
 
3.95
4.20
 
30-34
 
10.28
2.52
 
25-29
 
0.00
2.10
 
20-24
 
2.37
4.62
 
15-19
 
3.95
8.82
 
10-14
 
8.30
4.62
 
5-9
 
0.00
2.52
 
0-4
 
14.62
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[13].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Géronce udalerrian 492 biztanle zeuden eta 216 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,28 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren (% 38,9). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 25,9 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[15]

492biztanle
216elkarbizitza-unitate
2,28lagun elkarbizitza-unitateko
160familia
Udalerria
% 31
% 39
% 26
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 160 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (84). Guraso bakarreko 10 familietatik 5etan ama zen guraso bakarra. 94 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 21k seme-alaba bakarra zuten etxean, 45k bi, eta 0k hiru edo gehiago.[15]

84
66
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean94
Seme-alaba bat21
Bi seme-alaba45
Hiru seme-alaba0
Lau edo gehiago0

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 29,2), erdi-mailako lanbideak (% 21,3), eskulangileak (% 19,0), enplegatuak (% 11,1). Talde nagusia (erretiratuak, % 29,2) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) azpitik dago. 16 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 7,4).[15]

Udalerria
% 21
% 11
% 19
% 29
Pirinio Atlantikoak
% 11
% 16
% 15
% 12
% 34
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 250 etxebizitza zeuden. Horietatik 208 egoitza nagusi ziren, 20 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 22 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (240), eta apartamentuak gutxi ziren (11). Egoitza nagusietatik 176 beren jabearen bizilekuak ziren, 28 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 4 doan lagata.[16]

250etxebizitza
208egoitza nagusi
240etxe
11apartamentu

Etxebizitza multzoa

208
20
22
Egoitza nagusia (208)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (20)Hutsik (22)

Etxe mota

240
Etxea (240)Apartamentua (11)

Jabetza egoera

176
28
Jabeak (176)Alokairuan (28)Doan lagata (4)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1919 aurretik artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (60).[16]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik60
1919-194511
1946-197016
1971-199031
1991-200537
2006-202046

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (131). 89 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 175 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 68 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 138tan bi edo gehiago.[16]

Gela kopurua

1 gela0
2 gela5
3 gela15
4 gela57
5 gela edo gehiago131

Berogailu mota

42
67
89
Gas sarea (42)Fuel-olioa (7)Elektrizitatea (67)Gas botila (3)Bestelakoak (89)

Aparkalekua eta ibilgailuak

175aparkalekua
68ibilgailu 1
138ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 288 biztanleetatik 224 aktibo ziren (% 77,8), horietako 204 lanean (% 70,8) eta 20 langabezian (aktiboen % 8,9).

28815-64 urteko biztanle
% 77,8aktibo
% 70,8lanean
% 8,9langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 51,5
25-54 urte% 93,6
55-64 urte% 56,0
Gizonak% 78,4
Emakumeak% 77,1

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 33,3
BEPC, brebeta% 20,0
CAP-BEP% 12,3
Batxilergoa% 8,9
Goi-mailako +2% 0,0
Goi-mailako +3/4% 10,0
Goi-mailako +5% 0,0

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 8,9). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

64 ez-aktibotik 14 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 21,9), 26 erretiraturik zeuden (% 40,6) eta 24 bestelako ez-aktibo ziren (% 37,5).

Ez-aktiboak

% 22
% 41
% 38
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 9
% 13
% 34
% 20
% 18
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 41 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 204 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

41enplegu udalerrian
% 70,7soldatapeko
% 29,3ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 26.550 eurokoa zen.

26.550 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.300 €


AlkateaAgintaldiaAlderdia
Albert Chrestia-Blanchine1983-1989
Marcel Cousté1989-2001
Marcel Cousté2001-2008
Marcel Cousté2008-2014
  1. ↑ Estazioko erregistroak 2006ko ekainaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,9 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindiaren 149. araua: Euskal Herri inguruko exonimoak
  2. ↑ "Eskiula. Bearnoko euskaldunak", Nora aldizkaria, 2009ko azaroaren 8a
  3. ↑ (Frantsesez) «Géronce en costume de carnaval» Sud Ouest 2012/02/17.
  4. ↑ (Frantsesez) « Carnaval de Géronce » culture.gouv.fr
  5. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  6. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  7. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  8. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  9. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Oloron », fiche climatologique. .
  10. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  11. ↑ Paul Raymond, Dictionnaire topographique du département des Basses-Pyrénées, Paris, Imprimerie Impériale, 1863, 208. orr. BNF 31182570
  12. ↑ Francisque Michel Histoire des races maudites de la France et de l'Espagne (tesi, 1847)
  13. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  14. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  15. 1 2 3 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  16. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]