Lindano

Wikipedia, Entziklopedia askea
Lindano
Gamma-hexachlorocyclohexane.svg
Formula kimikoa C₆H₆Cl₆
SMILES kanonikoa 2D eredua
SMILES isomerikoa
[C@@H]1([C@@H]([C@@H]([C@H]([C@@H]([C@@H]1Cl)Cl)Cl)Cl)Cl)Cl
InChl 3D eredua
Eponimoa Teunis van der Linden (en) Itzuli
Ezaugarriak
Dentsitatea
1,85 g/cm³ (20 °C)
Disolbagarritasuna 0,001 g/100 g (ura, 20 °C)
Fusio-puntua 113 °C
Irakite-puntua 323 °C (760 Torr)
Lurrun-presioa 0 mmHg (20 °C)
Masa molekularra 287,8601 u
Erabilera
Tratatzen du pedikulosi eta Hazteri
Rola Intsektizida
Arriskuak
Denboran ponderatutako esposizio muga 0,5 mg/m³ (10 h, Ameriketako Estatu Batuak)
IDLH 50 mg/m³
Eragin dezake Lindane exposure (en) Itzuli
Identifikatzaileak
InChlKey JLYXXMFPNIAWKQ-GNIYUCBRSA-N
CAS zenbakia 58-89-9
ChemSpider 10481896
Reaxys 1907337
Gmelin 32888
ChEBI 2179629
ChEMBL CHEMBL15891
RTECS zenbakia GV4900000
ZVG 26380
DSSTox zenbakia GV4900000
EC zenbakia 200-401-2
ECHA 100.000.365
MeSH D001556
RxNorm 1388
Human Metabolome Database HMDB0014575
UNII 59NEE7PCAB
NDF-RT N0000146530
KEGG D00360 eta C07075

Lindanoa —gama-hexakloroziklohexanoa edo gamahexanoa ere deitua— hexakloroziklohexanoaren aldaera kimiko organokloratu bat da. Intsektizidatzat erabili izan da, bai eta zorrien eta hazteriaren aurkako tratamendu farmazeutikotzat ere. Bere formulazio guztietan debekatuta dago, giza osasunerako eta ingurumenerako kaltegarria delako.

Historia eta erabilpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lindanoa intsektizida gisa 1940ko hamarkadan hasi zen erabiltzen. Produktu hau, elikagaien uzta eta silbikulturaren produktuak tratatzeko, abeltzaintzarako eta soroentzako sortu zen. Horrez gain zorrientzako eta hazteriarentzako tratamendurako ere sortu zen, xanpu eta lozio formarekin.

Estimatzen da 1950 eta 2000 urteen artean 600.000 tona lindano sortu zirela munduan eta hortik gehiena abeltzaintzan eta nekazaritzan erabili ziren. Herrialde asko izan dira lindanoa ekoitzi dutenak, esaterako: Ameriketako Estatu Batuak, Txina, Brasil... gaur egun, baina, soilik Indiak eta Errusiak ekoizten dute.

Lindanoa 52 herrialdetan debekatua izan da, eta 33 herrialdetan murriztua.

Gizakiaren osasunean sortu ditzakeen kalteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lindanoa intsektizida organokloratu bat da, gizakiarentzako toxikoa eta arriskutsua. Ingurumenean nahiko iraunkorra da. Horregatik, beharrezkoa da arduratsua izatea eta egin beharrekoak egitea produktua erabiltzerakoan. Pertsona bat lindanoarekin intoxikatzen bada, honako sintoma hauek izan ditzake: goragalea, ezinegona, buruko mina, dardara, ataxia eta zukurutzak. Intoxikazio mailaren arabera, sintomak aldatzen dira. Gizakiaren gorputzak lindanoaren % 10 xurgatzen du baldintza normaletan, baina gizakiaren azala zaurituta badago portzentaje hori handitzen da eta sintomak larriak izan daitezke.

Ingurumenean sortu ditzakeen kalteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lindanoak arrisku toxikoak dauzka uretako eta lurreko espezie guztientzat. Elikadura katean sar daiteke, eta bioakumulazioari eta biomagnifikazioari hasiera eman ahal dio, batez ere arrainetan. Ingurumenean ere nahiko iraunkorra da. Ingurumeneko kutsaduraren istilu garrantzitsu baten kasuan, beharrezkoa izango zen kontrol espezifiko bat burutzea.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]