Luanda

Wikipedia, Entziklopedia askea
Luanda
Luanda
hiria
Bay of Luanda.jpg
Luanda hiria itsasotik ikusita.Commons-logo.svg Irudi gehiago
Brasão de Luanda.png
Administrazioa
Herrialdea  Angola
Probintzia Luandako probintzia
Izen ofiziala Luanda
Jatorrizko izena Luanda
Geografia
Koordenatuak 8° 50′ 18″ S, 13° 14′ 04″ E / 8.8383°S,13.2344°E / -8.8383; 13.2344Koordenatuak: 8° 50′ 18″ S, 13° 14′ 04″ E / 8.8383°S,13.2344°E / -8.8383; 13.2344
Angola map.png
Azalera 113 km²
Altuera 6
Demografia
Biztanleria 2.487.444 (2018ko uztailaren 1a)
Green Arrow Up.svg321.577 (2014)
Dentsitatea 22.012,78 bizt/km²
Herritarra luandar[1]
Informazio gehigarria
Sorrera 1575
Ordu eremua UTC+01:00
Hiri senidetuak São Paulo, Houston, Lisboa, Maputo, Macao eta Porto

Luanda[1] (lehen São Paulo da Assunção de Loanda edo Loanda) Angolako hiri nagusia eta hiriburua da. Afrikako hamaseigarren hiririk handiena da. Hego Ozeano Atlantikoaren kostaldean kokatuta dago, errepublikaren iparraldean.

Angolako portu nagusiena izateaz gain[2] industria eta kultura hirigune garrantzitsuena ere da. Luanda portugesez hitz egiten den munduko hiririk jendetsuenetako bat da.

1576ko urtarrilean sortua, Afrikako hiri kolonial zaharrenetako bat da. Paulo Dias de Novais esploratzaile portugaldarrak São Paulo da Assunção de Loanda izenarekin sortu zuen. Brasilgo esklaboen salerosketaren erdigune izan zen esklabutza debekatu zen arte. 1975ean Angolako Gerra Zibila hasi zenean, portugaldar zuri gehienak alde egin zuten,[3] batez ere Portugalera. Luandako biztanleria asko handitu zen gerratik ihes egin zuten errefuxiatuengatik, baina azpiegiturak ez ziren egokiak gehikuntzari aurre egiteko. Horrek hiri inguruan txabola auzo handien sortzea ekarri zuen.

Hirian dauden industrien artean nekazaritzako produktuen prozesamendua, edarien ekoizpena, ehungintza, zementua, autoak muntatzeko instalazio berriak, eraikuntza materialak, plastikoak, metalurgia, zigarroak eta oinetakoak daude. Hiria petrolioaren gune ekonomiko gisa ere nabarmentzen da [4][5] eta hiritik gertu erauzten den petroleoa prozesatzeko findegi bat dago hirian. Pentsa litekeenaren kontra, munduko hiririk garestienetako bat da Luanda. [6] [7] Luanda biztanle gehienak Ambundu talde etnikokoak dira, baina azkenaldian Bakongo eta Ovimbundu taldeetako kideen kopurua haziz doa. Europako biztanleria ere badago, batez ere portugesez osatua.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  Gnome-weather-few-clouds.svg   Datu klimatikoak (Luanda)   WPTC Meteo task force.svg  
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 33 35 35 34 36 32 29 28 29 32 37 34 37
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 28 29 30 29 28 25 23 23 24 26 28 28 27
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 23 24 24 24 23 20 18 18 19 22 23 23 22
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) 21 21 21 21 18 15 14 14 17 18 20 19 14
Euria (mm) 25 36 76 117 13 0 0 0 3 5 28 20 323
Iturria: BBC Weather [8]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urtea Biztanleria
1815 18.000
1880 16.000
1900 20.000
1909 16.000
1921 20.000
1927 20.000
1934 17.900
1940 61.208
1950 137.000
1954 159.000
1960 189.500
1964 224.540
1970 475.328
1974 600.000
1983 898.000
1987 1.136.000
1991 2.000.000
1995 2.080.000
2000 2.571.600
2008 2.524.459

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Administrazio eta merkataritza gune oso garrantzitsua da, eta bertan dute abiaburua Angolako burdinbide eta errepide nagusiek. Industriak ere garapen handia izan du azken urteetan: petrolio findegiak, janari industria, kimika, ehungintza. Petrolio hobi garrantzitsuak dira hiritik hurbil. Aipagarria da portuaren gainean den Sao Miguel gotorlekua. Artzapezpikutegi katolikoa. Unibertsitatea. Nazioarteko aireportua.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Luandar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b Euskaltzaindia. 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. .
  2. (Ingelesez) «The top eight busiest ports in Africa (Photos and Infographic)» African Business Central Noiz kontsultatua: 2020-12-28.
  3. «Flight from Angola» The Economist 1975-08-16 ISSN 0013-0613. Noiz kontsultatua: 2020-12-28.
  4. (Ingelesez) Staff, Guardian. (2019-01-22). «After the oil boom: Luanda faces stark inequality – photo essay» The Guardian ISSN 0261-3077. Noiz kontsultatua: 2020-12-28.
  5. (Ingelesez) Specter, Michael. «Luxury Living in a Failed State» The New Yorker Noiz kontsultatua: 2020-12-28.
  6. (Ingelesez) CNN, By Barry Neild. «World's most expensive cities for expats in 2018 revealed» CNN Noiz kontsultatua: 2020-12-28.
  7. (Ingelesez) «Angolan capital 'most expensive city for expats'» BBC News 2017-06-20 Noiz kontsultatua: 2020-12-28.
  8. BBC Weather. Average Conditions Luanda, Angola. .

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]