San Frantzisko (Bilbo)
| San Frantzisko | |
|---|---|
 Euskal Herria | |
 San Frantzisko (Bilbo) | |
 | |
| Kokapena | |
| Herrialdea |  Bizkaia |
| Udalerria | Bilbo |
| Posta kodea | 48003 |
| Geografia | |
| Koordenatuak | 43°15′22″N 2°55′45″W / 43.2561°N 2.9292°W |
| Azalera | 0,16 km² |
| Demografia | |
| Biztanleria | 6.810 (2025) |
| Dentsitatea | 40.059 bizt/km² |
San Frantzisko Bilboko auzo bat da, Bizkaiko lurralde historikoan, eta "Auzo garaiak" izenez ezaguna izan zena Zabala eta Bilbo Zaharrarekin batera.
Kokapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]San Frantzisko auzoa Ibaiondo barrutian dago kokatuta (Bilboko 5. barrutia). Bilboko erdigunetik gertu dago, eta Bilbo Zaharra, Miribilla, Zabala, Abando eta Zazpi Kaleak auzoekin egiten du muga, azken hori itsasadarraren beste aldean badago ere.[1]
Auzoak 0,16 kilometro karratuko azalera dauka (2006an Bilboko udalak emaniko datuen arabera) eta 6.810 biztanle zituen 2025ean, 3.663 gizon eta 3.147 emakume. Auzoak 6.810 biztanle zituen 2025ean, 3.663 gizon eta 3.147 emakume. Atzerritar kopuru handiko auzoa izanik, Europar Batasunetik kanpokoak populazioaren %30,6 ziren eta EBkoak, aldiz, % 1,8.[2][3]
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bilbo Zaharra eta Atxurirekin batera hiribilduz kanpo garatu ziren errebaletako bat izan zen San Frantzisko.
San Frantzisko auzoa Abandoko Elizateko nekazal gune baten sortu zen, Asisko San Frantzisko komentua egon zen lekuan. San Frantzisko kalea XIX. mendearen erdialdean hasi zen eraikitzen, Bilbotik Balmasedarako errepide berriaren inguruko urbanizazioaren ondorioz. Bide berri hau aurreko beste errege-bide bat ordeztu zuen, gaur egun Kontzezio kalea denaren aurretik igarotzen zena. Errepide hori komentuaren aurretik igarotzen zen. Bide horretatik sortuko zen auzoa, Francisco Coelloren 1857ko Atlasaren Bilboko planoan ikus daitekeen bezala.[4]
1864an, eta Juan Delmas historialariak argitaratutako plano bati esker, San Frantzisko kalearen inguruko eraikuntzak oraindik sakabanatuak zirela ikus dezakegu, baina frantziskotarren komentua jada desagertua zela.[5] Kalea erabat definituta geratu zen 1876rako.[6]
Miribillako meategien garapenarekin batera, hainbat langile etorri ziren auzora lan egin eta bizitzera. Meategi horiek, San Luis, Malaespera eta Abandonada ziren, besteak beste. 1862ean Bilboko zabalgune proiektua oraindik aurkeztear zegoela, gauzatu ez zen zabalgune txiki baterako proiektua aurkeztu zen.[7]
Abandoko elizatearen anexioarekin batera, XIX. mende eta XX. mendeen artean, auzoan etxebizitza ugari eraiki ziren, askotan halamoduzko materialak erabilita, eta inolako zerbitzurik gabe (urte askotan zehar etxe askok ez zuten komunik ezta sanemendu sistemarik izan).
1980ko hamarkadan auzoak degradazio handia pairatu zuen drogak, delinkuentzia, prostituzioa eta lotutako gaixotasunak zirela-eta, gaur egun arte horren guztiaren aztarnak mantenduz, askoz maila apalagoan. Historikoki immigrazio handiko tokia izanda, gaur egun ere etorkin kopururik handiena espainiar estatutik kanpokoa da.
Kale izendegia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
San Frantzisko auzoko kaleak eta atariak, Bilboko 2024ko urtarrileko udal-izendegiaren[1] arabera, hurrengo hauek dira:
- Aintzira kalea
- Arechaga kalea
- Arnotegi kalea
- Bailen kalea
- Bruno Mauricio Zabala kalea (1etik 9ra bitarteko atari bakoitiak)
- Cantalojas kalea
- Castillo Jeneralaren kalea
- Emakumeen azaroaren 25eko plaza
- Gimnasio kalea
- Gorte kalea
- Harrobi kalea
- Harrobi Plaza
- Hernani kalea
- Jesusen zerbitzarien kaia
- Kontzezio kalea
- Lamana kalea
- Luis Iruarrizaga kalea
- Maiatzaren Biko kalea
- Mariaren Bihotza plaza
- Martzana kalea
- Mesedeetako kaia
- Mirasol kondearen kalea
- Naxa kalea
- Olano kalea (10etik 12ra bitarteko atari bikoitiak)
- Particular del Norte kalea
- San Frantzisko kalea (1etik 15era bitarteko atari bakoitiak kenduta, ofizialki Bilbo Zaharrari atxikiak)
- Vitoria-Gasteiz kalea (bakoitien 7. ataria eta bikoitien12tik 18ra)
Zubiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Auzoa Zazpikaleekin Erribera eta Mesedeetako zubien bitartez lotuta dago, bai eta Abandorekin Cantalojas zubiaren bidez.
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]San Frantziskon liburutegi aipagarria eta hainbat kultura elkarte daude. Halaber, Bilborock-La Merced aretoa auzo honetan kokatuta dago, musika artxibategi daukana.
Bestalde, auzo honetako San Frantzisko kalean kokatzen da Bilboko Berreginen Museoa.
Mariaren Bihotza plazan antzinako komentu baten aztarnak daude ikusgai, aparkaleku bat egiten hasi eta agertu zirenak.
Auzokide ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Munduko arrozak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2004 urtetik aurrera Munduko Arrozak ekimena, gaur egun EHUNKA sare komunitarioak antolatua, kulturartekotasuna eta parte hartzea bultzatzen duen jaia da.[8][9]
Urriko jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Auzoko jai tradizionalak urriaren 4aren inguruan egiten dira, egun hau Asisko San Frantziskoren eguna izanik.[10]
Merkatuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Maiatzaren biko merkatua
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2005. urtetik ospatzen den merkatu txiki hau gaur egun kaleko 2dM Berria elkarteak antolatzen du. Azken edizioak txandakatuz egin dira, batzuetan parte hartzen duten lokaletan eta beste batzuetan kalean.[11]
Mariaren Bihotza plazako Merkatu txikia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mariaren Bihotza plazako Merkatu txikia, San Frantzisko, Bilbo Zaharra eta Zabalako Merkatarien eta Enpresen Elkarteak sustatutako ekimena, urtean birritan egiten da, udaberrian eta udazkenean.[12][13]
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- La Ceres irin-lantegia, industria-ondarea.
- Bilboko Berreginen Museoa.
Zerbitzuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Osasun zentroak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Osakidetzaren Mesedeetako Osasun Zentroa. Luis Iruarrizaga kalea, 1.[14]
Botikak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Farmazia eta Optika Liz. Sara Gutierrez Turrillas (Villasante). San Frantzisko kalea, 19.
- Farmazia Jimenez Hernandez. Maiatzaren Biko kalea, 28.
- Miriam Heras farmazia. Bailen kalea, 24.
Hezkuntza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Gizarte Zerbitzuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- San Frantzisko - Abusuko Gizarte Zerbitzuen Oinarrizko Unitatea. Mirasol kondearen kalea, 2.[18]
Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Taxia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Mariaren Bihotza plazako geltokia.
Bilbobus ibilbideak eta geltokiak:[19]
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Lineak | Ibilbideak | Geralekuak San Frantziskon |
|---|---|---|
| 11 | Deustu - Atxuri | Mezedeetako kaia 3, Gorte kalea 2 |
| 22 | Sarrikue - Atxuri | Mezedeetako kaia 3, Gorte kalea 2 |
| 30 | Txurdinaga - Miribilla | Fleming Doktorea ,1 |
| 55 | Larreagaburu-Miribilla | Mezedeetako kaia 3, Mariaren Bihotza, San frantzisko 36, Gorte 23, Gorte 13, Gorte 2 |
| 56 | Jesusen Bihotza- Abusu | Mezedeetako kaia 3, Gorte kalea 2 |
| 58 | Mintegitxueta - Atxuri | Gorte 2, Gorte 13, Gorte 23 |
| 75 | San Adrian - Atxuri | Mezedeetako kaia 3, Gorte kalea 2 |
| 77 | Peñascal - Mina del Morro | Mezedeetako kaia 3, Gorte kalea 2 |
| 85 | Zazpilanda - Atxuri | Mezedeetako kaia 3, Gorte kalea 2 |
Bailen kaleko 1. zenbakian irteera duten Bizkaibuseko lineak:[20]
| Linea | Ibilbidea |
|---|---|
| A3613 | BILBO - UGAO MIRABALLES – OROZKO |
| A362 | BILBO - BASAURI - Artunduaga - San Migel -ZARATAMO |
| A3631 | BILBO - GALDAKAO – LARRABETZU |
| A3632 | BILBO - ETXEBARRI - BASAURI - San Migel (Begoña) |
Metro eta trenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Auzoak ez ditu bere barnean ez metro ezta tren geltokirik, hurbilenak hauek izanik:
Tren Geltokiak:
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 Bilboko Udal izendegia. .
- ↑ Eustat. .
- ↑ Bilbo Zaharrean, San Frantziskon eta Zabalan bizi diren atzerritar jatorriko biztanleak 2024. Bilboko Udala.
- ↑ «Atlas de Coello» guiadigital.uam.es (kontsulta data: 2026-07-25).
- ↑ Delmas, Juan Ernesto. (1864). «Plano de Bilbao y sus alrededores» Koldo Mitxelena Kulturunea (kontsulta data: 2026-07-25).
- ↑ «Bilbo zaharra, San Frantzisko eta Zabala auzoak Egitamu Komunitario - SAN FRANCISCO KALEA» www.bilbao.eus (kontsulta data: 2026-07-25).
- ↑ San Frantzisko: auzo jendetsu eta irekia. Bilboko Udala.
- ↑ munduko arrozak | Bilbo Hiria irratia. (kontsulta data: 2026-07-25).
- ↑ «Inicio .:. Hasiera» Munduko Arrozak (kontsulta data: 2026-07-25).
- ↑ San Frantzisko auzoko jaiak 2026. .
- ↑ Dos de Mayo 2026 Merkatua (Bilbo): apirila. .
- ↑ «Bilboko Berreginen Museoa» www.bilbokoberreginenmuseoa.eus (kontsulta data: 2026-07-25).[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ «BILBO ZAHARREKO AZOKA» www.bilbaoturismo.net (kontsulta data: 2026-07-25).
- ↑ «Mesedeetako Osasun Zentroa» www.osakidetza.euskadi.eus 2023-04-03 (kontsulta data: 2026-07-25).
- ↑ «Haurreskolak - Haurreskolako datuak» www.haurreskolak.eus (kontsulta data: 2026-07-25).
- ↑ «Hasiera» CEPA Bilbao HHI (kontsulta data: 2026-07-25).
- ↑ «Nor gara - Harrobia | Lanbide heziketa Bizkaian» CPIFP Harrobia LHII (kontsulta data: 2026-07-25).
- ↑ San Frantzisko - Abusuko Gizarte Zerbitzuen Oinarrizko Unitatea. .
- ↑ Bilbobus. Lineen mapa. .
- ↑ «Lineak - Bizkaibus - Bizkaia.eus» Bizkaibus (kontsulta data: 2026-07-25).
Bibliografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Uriarte, Txema; Izarzelaia, Arturo. (2007). El barrio de Las Cortes. Una historia de La Palanca bilbaína. Bilbo: GITE-IPES/ Aldauri Fundazioa ISBN 978-84-612-0729-9..
- (Gaztelaniaz) Izarzelaia, Arturo. (2001). Los Barrios Altos de Bilbao. Documentos sobre la historia de Bilbao la Vieja, San Francisco y Las Cortes. Aldauri fundazioa.
- (Gaztelaniaz) Salazar Arechalde, Jose Ignacio. (2006). La otra orilla. Formación del barrio de San Francisco (1870-1900). Bilbo: SURBISA.[Betiko hautsitako esteka]
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz)(Ingelesez)"Barrios Altos" webgunea
- Tele Frisko artxiboa Bilboko San Frantzisko auzoko Bideo Artxiboa da, 1988an sortu zena eta 2023 eta 2026an eguneratu dena.
 |
Bilboko auzoak | |
|---|---|---|
|
Abando • Abusu • Altamira • Ametzola • Arabella • Arangoiti • Atxuri • Basurtu • Begoña • Begoñaibarra • Bilbo Zaharra • Bolueta • Buia • Deustuko Doneperiaga • Elorrieta • Errekaldeberri • Gazteleku • Ibarrekolanda • Indautxu • Iralabarri • Iturrialde • Iturrigorri • Kastrexana • Larraskitu • Lorategi-hiria • Masustegi • Matiko • Miribilla • Olabeaga • Otxarkoaga • San Adrian • San Frantzisko • San Ignazio • Santa Ana • Santutxu • Solokoetxe • Txurdinaga • Uretamendi • Uribarri • Zabala • Zazpikaleak • Zorrotza • Zurbaran | ||
| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q3752500
Multimedia: San Francisco (Bilbao) / Q3752500