Presa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Tasmaniako Gordon presa.

Ingeniaritzan, presa ibaietan, ura biltzeko egiten den horma edo eraikin sendoa da.[1] Urtegia sortzen du lurrak ureztatzeko, biztanleriaren hornidurarako edo energia elektrikoa sortzeko.

Ingeniaritzan presa harrizko, hormigoizko edo beste material aske batzuez eginiko hesi bat da, gehienetan ibai edo erreka baten gaineko haitzartean eraikia.

Bere helburua ura ubide batean biltzea da, gero ur-hornikuntzan erabiltzeko edo baratzeak ureztatzeko. Ur-maila igotzen da, horrela ura ureztatze-kanalizazioetara bideratzeko, presapeko guneetan uholdeak eragozteko edo energi potentziala energi zinetiko bilakatu eta gero horren bitartez energi mekanikoa elementu mugikor bat uraren indarrarekin eragitean.

Energia mekanikoa erroten modura erabil daiteke, edota, zentral hidroelektrikoak egiten duten modura zeharkako modu batean energia elektrikoa sor daiteke.

Presak uraren bultzada eta husteko eraren arabera desberdintzen dira. Presa mota egokienaren aukeraketa lurzoruaren ezaugarriek eta pilatutako uraren erabilerak baldintzatuko dute.

Hainbat sailkapen mota daude:

  • Finkoak edo mugikorrak (puzgarriak , adibidez).
  • Bere formaren edo karga transmititzeko eraren araberakoak.
  • Eraikitzeko erabili duten materialen araberakoak.

Formaren arabera honako hauek izan daitezke:

  • Grabitatezkoak.
  • Kontrahormaduna (horma-bular, ostiko eta kontrahorma ere deitua).
  • Mistoak; tipologia desberdinez osoturiko atalak ditu.

Materialaren araberako sailkapena:

  • Hormigoizkoak.
  • Harri-hormazkoa.
  • Material askedunak (harri-lubeta, buztin nukleoduna, pantaila asfaltikoduna, homogeneoa).
  • Presa puzgarriak, kulunkariak (baskulagarriak) eta biragarriak (pibotagarriak); hauek tamaina txikiagoa dute.



Eraikuntza elementuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Energia sorkuntzarako instalazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zentral hidroelektriko baten zeharkako sekzioa

2005. urterako, energia hidroelektrikoa, nagusiki presetatik datorren energia, munduko energia elektrikoaren sorkuntzaren % 19 da, eta energia berriztagarriaren % 63 baino gehiago. Neurri handi batean energia hidroelektrikoa presa handietan ekoizten da. Hala ere, Txinak, nahiz eta eskala txikian sortu, munduko energia hidroelektrikoaren % 50 sortzen du.

Energia hidroelektriko gehiena pilatutako uraren energia potentzialetik dator. Pilatutako ura turbina batera eramaten da, eta turbina horrek energia mekanikoa energia-sorgailu bati igortzen dio. Fluidoa bultzatzeko eta sorrera-gaitasuna hobetzeko asmoz, ura karga-hodi baten bitartez igarotzen da, eta honela, bere diseinuari esker, sor litezkeen energia-galerak gutxitzen dira. Eskari elektriko gutxiko uneetan, badira ponpen bitartez edo bertako turbina erabiliz, presara ura itzultzeko gai diren zentralak, eskari handiko uneetan, itzulitako ura berrerabiltzeko. Zentral hauei zentral hidroelektriko itzulgarri edota ponpaketa-zentral deritze.

Llyn Brianne presaren (Gales) gainezkabidea

Gainezkabideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Edozein presak, arriskutsuak diren uholde-urak gertatu izanez gero, bertatik ur-soberakina ateratzeko sistema bat eduki behar du.

Giza eta gizarte eragina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gizartean, presen eragina esanguratsua da. Adibidez, Txinako Ibai Urdineko Hiru Arroiletako presan, 600 kilometroko luzera izango duen urtegi bat egin dute. Hura eraikitzeko, milioi bat pertsonatik gora lekualdatu behar izan dira, eta gune arkeologiko eta kultur gune garrantzitsu asko galdu dira. Kalte ekologiko nabarmenak ere eragin ditu.

Gaur egun arte, uste da mundu osoan 40 - 80 milioi pertsona inguru aterarazi dituztela beren etxeetatik, presen eraikuntzaren ondorioz. Askotan, biztanleriari ez zaio behar adina informazio ematen. 2010eko abuztuan, herri indigenen eskubideak defendatzen dituen Survival International erakundeak txosten bat argitaratu zuen, non proiektu garrantzitsuen handitze edo eraikuntza-faseak gogor kritikatzen zituen.

Presa bat eraikitzeak dakarren arriskua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egiturazko lan guztietan gertatzen den bezala, presak huts egiteko edota ibaian behera dauden herriak urpetzeko arriskua dago. Ingeniaritza zibilak dikearen haustura aukera gutxienekora murrizteko ardura du, muturreko egoeratan duen portaeraren azterketa sakonen bidez edota presaren egonkortasuna kalkulatuz, lurrikarak, uholdeak eta bestelako hondamendiak kontuan hartuta.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Presa Aldatu lotura Wikidatan
Wikiztegian orri bat dago honi buruz: presa .